قاراعاندى وبلىسى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سانى جونىنەن رەسپۋبليكادا ءۇشىنشى ورىندا. قاراعاندى قالاسىنىڭ وزىندە 25 مىڭنان استام مۇگەدەكتىگى بار جان تىركەلگەن. ولاردىڭ كوپشىلىگى ءوز قۇقىعىن بىلە بەرمەيدى, مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان تيەسىلى كومەكتى تولىق كولەمدە المايدى. قاراعاندىداعى «Ten Qogam» الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ ورتالىعى وسى باعىتتا ءبىرشاما شارۋالاردى ءوز مىندەتىنە العان.
ورتالىق ءبىر تەرەزە قاعيداتىمەن جۇمىس ىستەيدى, مۇگەدەكتىگى بار جانداردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەزدەسۋى وسى ارادا ۇيىمداستىرىلادى, مۇگەدەكتىگى بار جانداردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە كومەكتەسەدى. جۇمىسقا ورنالاسۋعا جاردەمدەسۋدەن باسقا, الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋ, زاڭگەرلىك, پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ قىزمەتى دە بار. سونىمەن قوسا, مەملەكەتتىك قىزمەتتى الۋعا قاجەت قۇجاتتاردى راسىمدەۋگە, الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالىندا جەكە وڭالتۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىن تاڭداۋعا جاردەمدەسەدى. جالپى, مۇندا ازاماتتار ءبىر عانا ەمەس, بىرنەشە ماسەلەمەن كەلەدى.
اسىلىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاننىڭ دا ءبىر عانا ماسەلەسى بولمايدى. باسپانا, كوممۋنالدىق تولەمدەر, جەكە وڭالتۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىمەن قامتىلۋ, پسيحولوگ, زاڭگەرگە سۇراقتار سەكىلدى ماسەلەلەر بىرىنەن كەيىن ءبىرى تۋىنداۋى زاڭدى دۇنيە.
– كەلگەن ادامنىڭ ماسەلەسىن تىڭداپ, ونى ءتيىستى مامانعا جىبەرەمىن. ساناتورلىق-كۋرورتتىق ەم الۋعا, جەڭىلدىكتەر تۋرالى, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنان الاتىن قىزمەتتەردى ءتۇسىندىرىپ, سول جەرگە دەيىن الىپ باراتىن كەزدەر بولادى, – دەيدى الەۋمەتتىك قىزمەتكەر باۋىرجان دوسجان.
الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى نياز سۇندەتاليەۆ مۇندا جۇمىس ىزدەۋشىلەرمەن قاتار, جۇمىس بەرۋشىلەر دە ءجيى كەلەتىنىن ايتادى.
– مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جۇمىسقا الۋعا دايىن جۇمىس بەرۋشىلەر از ەمەس. قازىر ولارعا مەملەكەت تاراپىنان ايتارلىقتاي جەڭىلدىك بار. ماسەلەن, مەملەكەت مۇگەدەكتىگى بار ادامنىڭ ەڭبەكاقىسىنىڭ جارتىسىن سۋبسيديالايدى. ول ادامدى جۇمىسقا العان كەزدە ارنايى تەرۋ ماشيناسىن جارىقتاندىرۋ, تاكتيلدىك نۇسقاۋلىق, دىبىستىق قۇرالداردى ورناتۋ قاجەت بولسا, مەملەكەت ونىڭ دا شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگىن وتەپ بەرۋگە ءازىر. كوپ جۇمىس بەرۋشىلەر بۇل تۋرالى بىلە بەرمەيدى. «العاشقى جۇمىس ورنى», «كۇمىس جاس», الەۋمەتتىك جۇمىس ورنى, باسقا دا جوبالار بۇل ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى, – دەيدى ن.سۇندەتاليەۆ.
ورتالىق ماماندارى ەلەكتروندى تۇردە كەلگەن ماسەلەلەردى جازىپ الادى, سودان سوڭ ونى شەشۋدىڭ تولىق الگوريتمىن كورسەتىپ, نە ىستەۋى كەرەكتىگى جونىندە باعىت بەرەدى. قانداي دا ءبىر ماسەلە تۋىنداسا, زاڭگەر مەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەر كومەكتەسەدى.
– ءبىز – قوعام مەن مەملەكەتتى بايلانىستىرۋشى ۇيىمبىز. قاراعاندىدا 25 مىڭنان استام ەرەكشە جان بار. ونىڭ بارلىعى قامتىلدى دەۋگە بولماس. ءالى دە اتقاراتىن ۇلكەن جۇمىستار كۇتىپ تۇر, – دەيدى ورتالىق جەتەكشىسى.
ورتالىقتىڭ الداعى ۋاقىتتا قولدانىستاعى ادىستەردى جەتىلدىرىپ, كورسەتىپ وتىرعان كومەك تۇرلەرىن تەرەڭدەتە ءتۇسۋ جوسپارى بار. قازىر وننان اسا مامان قىزمەت كورسەتىپ وتىر. شاقىرتۋ بولسا, ورتالىق ماماندارى ۇيگە بارىپ, كەڭەس بەرەدى. كەلە الماسا, تەلەفون ارقىلى دا نەمەسە مەسسەندجەرلەرگە جازىپ تا قىزمەتكەرلەردەن كەرەك كەڭەسىن الا الادى.
ورتالىققا كەلۋشىلەر اسىرەسە, پسيحولوگتىڭ كومەگىنە كوپ جۇگىنەدى ەكەن. مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ كوپ جاعدايدا پسيحولوگيالىق كەدەرگىلەرگە تاپ بولاتىنى راس.
– قوعامنىڭ قابىلداماۋى ءجيى ۇشىراسادى. ءبىز ادامعا پسيحولوگيالىق قورعان جاساۋعا كومەكتەسەمىز. قوعامدىق بايلانىستاردى دۇرىس قابىلداي الۋدى ۇيرەنۋ كەرەك. كىم نە دەسە دە, العان بەتىنەن تايماي, ماقساتىنا قاراي ىلگەرىلەي بەرۋ كەرەكتىگىن ايتامىز. پروبلەمانى جىلى جاۋىپ قويۋعا دا بولمايدى, وعان ءمان بەرمەگەنىمىزبەن, ول وزدىگىنەن جويىلىپ كەتپەيدى. مۇگەدەكتىگى بار ادام پروبلەمانى ءوزىنىڭ دەنساۋلىعى مەن پسيحيكالىق جاعدايىنا زيان تيگىزبەيتىندەي تۇرعىدا رەتتەي الۋى كەرەك. مۇنى ترەنينگتەردە, قاجەت بولسا جەكە قابىلداۋلاردا ايتامىز. ترەنينگ ءتۇرلى تاقىرىپتى قوزعايدى. جۇمىس بەرۋشىمەن كەزدەسۋدە ءوزىڭدى ۇستاۋ, ءوز قورقىنىشتارىڭدى جەڭە ءبىلۋ, ۇجىمدا, قوعامدا, وتباسىندا ءوزىڭدى ۇستاۋ, سەنىمدىلىكتى ارتتىرۋ, باسقا دا تاقىرىپتاردى تالقىلايمىز. ورتالىققا كۇنىنە كەمى ون ادام كەلەدى. ناقتى ماعان ءبىر-ەكى ادام, كەيدە ودان كوپ بولۋى دا مۇمكىن, – دەيدى پسيحولوگ كاميلا توقجۇمانوۆا.
زاڭگەر قىزمەتىنە كۇندەلىكتى جۇگىنەتىندەر كوپ.
– مۇگەدەكتىك توبىن اۋىستىرۋ, تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇرۋ, م ۇلىكتى ءبولۋ سىندى ماسەلەلەرگە قاتىستى قۇقىقتىق كومەك سۇراي كەلەدى. سوڭعى كەڭەسىمىز نەسيەلەۋگە قاتىستى, نەسيەنى جابۋ جونىندە بولدى. مۇگەدەكتىككە قاتىستى بەرىلەتىن جاردەماقىدان نەسيە قارىزى ۇستالىپ كەلگەن. زاڭ جۇزىندە مەملەكەتتىك جاردەماقىدان ءوندىرىپ الۋعا بولمايدى. ءبىز كەلگەن ادامنىڭ اتىنان پروكۋراتۋراعا شاعىم جازۋعا كومەكتەستىك. جۇمىس ورنىندا جۇمىس بەرۋشى ادامنىڭ قۇقىقتارىن بۇزسا, ول ادامنىڭ ءبىزدىڭ ورتالىققا كەلىپ, كەڭەس الۋعا مۇمكىندىگى بار, – دەيدى ورتالىق زاڭگەرى ايناش يرگيباەۆا.
ايماق باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن وسىنداي ورتالىق بالقاش, تەمىرتاۋ قالالارىندا دا اشىلدى. ورتالىق مۇگەدەكتىگى بار جاندارعا مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى دانەكەر قىزمەتىن ءارى قاراي جەتىلدىرە بەرەدى.
بۇعان دەيىن ورتالىق جەتەكشىسى وبلىس اكىمىنىڭ مۇگەدەكتىگى بار جانداردىڭ ماسەلەلەرى جونىندەگى شتاتتان تىس كەڭەسشىسى رەتىندە بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادامدار جونىندەگى كەڭەسشىسىنىڭ بولۋى تۋرالى باستاما كوتەرگەن ەدى. بۇگىندە بارلىق قالا, اۋدان اكىمدەرى جانىندا مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەسشى بار.
– اۋدان, قالا اكىمدىگى دەڭگەيىندە شەشىلمەگەن ماسەلەلەر بىزگە كەلىپ تۇسەدى. ەگەر وبلىس دەڭگەيىندە شەشىلمەسە, ماسەلە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جانىنداعى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنە جولدانادى. وندا مەن قاراعاندى وبلىسى بويىنشا وكىلمىن. بۇل ادەتتە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شەڭبەرىندەگى ماسەلەلەر, وزگەرىستەردى قاجەت ەتەتىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر, زاڭدار, مينيستر بۇيرىقتارىنا قاتىستى ماسەلەلەر. سونىمەن قاتار وبلىستاعى بىرقاتار باسقارمامەن بىرلەسكەن تەلەگرام چاتى جۇمىس ىستەپ تۇر. وندا مۇگەدەكتىگى بار كەز كەلگەن ادام ءوزىنىڭ ماسەلەسى تۋرالى جازۋىنا بولادى. ارىز-شاعىم, تالاپ-تىلەكتەر مىندەتتى تۇردە قارالادى, – دەدى ن.سۇندەتاليەۆ.
قاراعاندى وبلىسى