اقش-قا قازاق جەرىنەن ۆولفرام ءوندىرۋ نە ءۇشىن قاجەت؟

2024 جىلى الەمدەگى ۆولفرامنىڭ 82,7%-ىن قىتاي ءوندىردى – بۇل شامامەن 67 مىڭ توننا. ۆەتنام – 3 400 توننا, رەسەي – 2 600 توننا, رۋاندا – 1 600 توننا, بوليۆيا – 1 500 توننا. جالپى الەمدىك ءوندىرىس كولەمى 81 مىڭ توننانى قۇرادى, ال ساقتالۋ قورلارى – 4,6 ميلليون توننا. سولاردىڭ جارتىسىنان كوبى, ياعني 2,4 ميلليون تونناسى, قىتايدىڭ باقىلاۋىندا.

2024 جىلى ناتو ۆولفرامدى كريتيكالىق ماڭىزدى مينەرالدار تىزىمىنە قوسىپ, ونسىز رەاكتيۆتى قوزعالتقىشتار, جارتىلاي وتكىزگىشتەر جانە برونەبويلىق سناريادتار جاساۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتتى. اقش-تىڭ ەسەپ بەرۋ پالاتاسىنىڭ ەسەبىندە بۇل مەتالدىڭ اسكەري ماڭىزى ەرەكشە دەپ كورسەتىلگەن. ۆولفرامنىڭ قاتتىلىعى, تىعىزدىعى, توزىمدىلىگى جانە 3422 °C تەمپەراتۋرادا بالقۋى ونى باعالى ەتەدى.

ۆولفرام تەك مەتالل رەتىندە ەمەس, قورىتپالاردىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە دە قولدانىلادى. ونىڭ تىعىزدىعى التىنعا ۇقساس بولعاندىقتان, كەيدە قۇيمالاردى جالعان جاساۋ ءۇشىن پايدالانىلادى. Almonty Industries كومپانياسىنىڭ باسشىسى ليۋيس بلەكتىڭ ايتۋىنشا, «ەگەر ءسىز دروننان كولىكتىڭ ىشىنە وتە جاعىمسىز نارسە تاستاعىڭىز كەلسە, سىزگە ۆولفرام قاجەت بولادى».

سوڭعى جىلدارى قىتاي اقش-قا قارسى تاريفتەرگە جاۋاپ رەتىندە كەي مەتاللداردى, سونىڭ ىشىندە ۆولفرامدى ەكسپورتتاۋعا شەكتەۋ قويدى. سوندىقتان اقش قىتايدان تاۋەلدىلىكتەن شىعۋ ءۇشىن جاڭا سەرىكتەستەر ىزدەستىرىپ وتىر. قازاقستان وسى تۇرعىدا ماڭىزدى باعىتقا اينالدى.

قازاقستاندا 12 ءىرى ۆولفرام كەنىشتەرى بار. سونىڭ ىشىندە جەتىقارا-قايراقتى ۆولفرام  جانە «سەۆەرنىي كاتپار» كەنىشتەرىنىڭ قورلارى 1,3 ميلليون توننانى قۇرايدى. ەلدەگى جالپى قور 2 ميلليون توننادان اسادى, بۇل قازاقستاندى الەمدە پوتەنتسيال بويىنشا ەكىنشى ورىنعا شىعارادى. سونىمەن قاتار بۇل كولەم الەمدىك سۇرانىستىڭ 15-30%-ىن جابۋعا جەتكىلىكتى. دەگەنمەن, اقش گەولوگيالىق قىزمەتىنىڭ دەرەكتەرىندە قازاقستان توپ-10 ەلدىڭ قاتارىنا كىرمەيدى, ياعني رەسمي ستاتيستيكا مەن حالىقارالىق باعالاۋلار اراسىنداعى ايىرماشىلىق بايقالادى.ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ەگەر ءبىز مەتالدارعا ينۆەستيتسيا تارتقىمىز كەلسە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى يندۋستريا مينيسترلىگىنىڭ گەولوگيا كوميتەتى مۇنى مۇقيات قاراستىرىپ, جۇمىس ىستەۋى كەرەك. 

قىتايلىق كومپانيا بۇعان دەيىن الماتى وبلىسىنداعى بۇعىتى  كەنىشىن يگەرۋدى باستاعان بولاتىن – 107 ميلليون توننا كەن, بۇل الەمدەگى ءتورتىنشى ءىرى كەن. ەگەر Cove Capital (اقش) قاراعاندى وڭىرىندەگى مۇمكىندىكتى جىبەرىپ السا, قىتاي ۆولفرام نارىعىنداعى ۇستەمدىگىن ساقتاپ قالادى.

سوڭعى جىلدارى الەمدىك نارىقتا ۆولفرام ستراتەگيالىق مەتاللعا اينالدى. ول تەك جاسىل ەنەرگەتيكا مەن تەحنولوگيالىق وندىرىستەردە عانا ەمەس, اسكەري سالالاردا دا اسا ماڭىزدى. قازاقستاننىڭ باي قورلارى اقش ءۇشىن قىتايدان تاۋەلدىلىكتەن شىعۋدىڭ كىلتى بولىپ وتىر.