سۋارمالى القاپتار – ىرىزدىق كوزى

جەتىسۋ جەرىندە سۋ تاپشىلىعى سالدارىنان جىلدان-جىلعا كەمي باستاعان سۋارمالى ەگىستىك القاپتارىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. بيىل پانفيلوۆ اۋدانىنداعى سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىستارى باستالدى. بۇل بۇرىن يگەرىلگەن 45 مىڭ گەكتارعا جاڭا القاپ قوسۋعا, داقىلداردىڭ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«نەگىزدەمەلەردى دايىنداۋعا 2023 جىلدان بەرى وبلىستىق بيۋدجەتتەن 67,7 ملن تەڭگە جۇمسالدى. قۇجاتتار مەملەكەتتىك ساراپتاماعا بەرىلگەن, ونىڭ قورىتىندىسى بيىلعى تامىز ايىندا تياناقتالادى. سۋ قويمالارىنىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ جالپى قۇنى تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەرگە سايكەس 100,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. سۋ قويمالارىنىڭ سىيىمدىلىعى – 35 ملن تەكشە مەتر, ونىڭ 15 ملن تەكشە مەترىن وسەك سۋ قويماسى قامتىسا, قالعان تىشقان, قورعاس سۋ قوي­مالارىنىڭ ارقايسىسى 10 ملن تەكشە مەتر­دەن سۋ جيناقتاي الادى», دەيدى پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ اكىمى مارات ساعىمبەكوۆ.

سۋ قويمالارىنىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن يسلام دامۋ بانكى قاراجاتى ەسەبىنەن جۇرگىزۋ جونىندە سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىمەن كەلىسىلگەن, 2025–2029 جىلدارعا ارنالعان ارنايى كەشەندى جوسپارعا ەنگىزىلگەن.

بۇعان دەيىن سۋ قويمالارىن سالۋدىڭ العىشارتتارى جاسالعان. وسى ءىستىڭ بارىسىمەن تانىسۋ, وسىدان الپىس جىل بۇرىن سالىنىپ, ابدەن توزىعى جەتكەن بەتون كانالداردى جوندەۋدەن وتكىزۋ جايىن بايىپتاۋ ماقساتىندا سەنات دەپۋتاتتارى جانبولات جورگەنباەۆ پەن زاكيرجان كۋزيەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجانوۆ, سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى ەربولات ىبرايحانوۆ, جەتىسۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى گۇلنار تويلىباەۆا كەلدى. قوناقتار سالاعا جاۋاپتى تۇلعالارمەن بىرگە قورعاس وزەنىنىڭ بويىنداعى حالىقارالىق «دوستىق» سۋ ءبولۋ بەكەتىندە سۋ قويمالارىنا مونيتورينگ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, كەڭەس وتكىزدى. سونىمەن قاتار اۋدان اۋماعىندا ءتۋريزىم يندۋسترياسىن قالىپتاستىرۋ جولدارىن قاراستىردى. «قازسۋشار» رمك جەتىسۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ باسشىسى سايات قۇدايبەرگەنوۆ «دوستىق» حالىقارالىق سۋ ءبولۋ بەكەتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستىردى.

«بەكەت ارقىلى قورعاس وزەنىنىڭ سۋى قىتاي مەن قازاقستان تاراپىنا تەڭدەي ءبولىنىپ, باسقۇنشى, اتامەكەن, بىرلىك اۋىلدىق وكرۋگتەرىندەگى 10 مىڭ گەكتارعا جۋىق ەگىستىك القاپتارى سۋارىلادى. مۇندا وزەن سۋىنىڭ ەكى تاراپقا تۇراقتى تەڭ ءبولىنۋىن باقىلاپ وتىراتىن ارنايى ديسپەتچەرلىك ورتالىق تا بار. قورعاس سۋ قويماسى باسقۇنشى اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى المالى اۋىلىنىڭ باتىس جاعىندا, ەلدى مەكەننەن 4 شاقىرىم قاشىقتاعى قاراباستاۋ سايىنا ورنالاس­تىرىلادى. مۇنداعى قىردىڭ ۇزىندىعى – 2 079 مەتر, بوگەتتىڭ بيىكتىگى – 50 مەتر, جالپى اۋماعى 37,3 گا جەردى قامتىماقشى. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ بولجامدى قۇنى 56216,8 ملن تەڭگەنى قۇرايدى», دەدى س.قۇدايبەرگەنوۆ.

قورعاس سۋ قويماسىن, ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىنە سايكەس, بولاشاقتا جالپى 1 268 اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ون­دىرۋ­شىلەرى پايدالانىپ, 14 119 گا ەگىندى سۋ­مەن قامتاماسىز ەتپەك. داندىك جۇگەرىنىڭ ونىم­­دىلىگىن گەكتارىنا 70 تسەنتنەردەن 80 تسەنت­نەرگە دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«وسەك وزەنىندەگى سۋ قويماسى بەتاعاش اتالاتىن شاتتا سالىنادى. جالپى اۋماعى 66,87 گەكتاردى قامتىپ, قىرىنىڭ ۇزىندىعى 1 786 مەتر, بيىكتىگى 50 مەتر بولادى. جوتانىڭ ەنى – 10 مەتر. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ بولجامدى قۇنى 23163,1 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. قويما جالپى 1 745 اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ 21 810 گەكتار ەگىستىك القاپتارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. داندىك جۇگەرىنىڭ ونىمدىلىگىن گەكتارىنا 60 تسەنتنەردەن 80 تسەنتنەرگە دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قۇرىلىس جۇمىستارى كەزىندە 150 ادام, پايدالانۋ كەزەڭىندە 15 ادام جۇمىسپەن قامتىلماقشى», دەيدى «يۋپيتەر» زەرتتەۋ ورتالىعى» جشس مە­نەد­­­جەرى مىرزاعالي رايىمقۇلوۆ.

تىشقان وزەنىنە سالىناتىن سۋ قويماسى سارىبەل اۋىلىنىڭ شىعىس جاق تۇسىنداعى بايقاتىن تەلىمىنە ورنالاستىرىلادى. جالپى اۋماعى 64,8 گەكتاردى قامتىماق. بوگەت ءتۇرى – ءۇيىندى جەر, جالپى بارلىق سۋ قوي­مالارى وسىنداي ادىسپەن سالىنادى. قى­رىنىڭ ۇزىندىعى – 560 مەتر, ەنى – 10 مەتر, سۋ شىعارۋ قوندىرعىسى بولا­دى. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ بول­جامدىق قۇنى 17 062,2 ملن تەڭگە كولەمىندە. سۋارۋ الاڭى 6 779 گەكتاردى قامتيدى.

«تىشقان وزەنىنە سالىناتىن سۋ قويماسى وڭىردەگى 335 شارۋاشىلىققا قاراستى 6 048 گەكتار ەگىن القابىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. سۋ قويماسى پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن وسى وڭىردەگى 731 گا جاڭا سۋارمالى جەر اينالىمعا قوسىلادى», دەيدى س.قۇدايبەرگەنوۆ.

باسقوسۋدا دەپۋتاتتار ءۇش سۋ قويماسىن سالۋعا جۇمسالاتىن قارجىنى ناقتىلاۋ, جوبالىق سمەتالىق قۇجاتتاردى دايىنداۋ­دى وبلىستىق بيۋدجەتكە جۇكتەۋ ماسەلەسى جونىندە ايتتى. سونىمەن قاتار وڭىردەگى ىشكى شارۋاشىلىق سۋ جولدارى مەن «قازسۋشار» مەكەمەسىنە قاراستى كانالداردى جوندەۋدەن وتكىزۋدىڭ ناقتى جوباسىن جاساۋ ۇسىنىلدى. سەنات دەپۋتاتى زاكيرجان كۋزيەۆ وڭىردە تۋريزم يندۋسترياسىن وركەندەتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى مول ەكەنىن, ونى جەدەل قولعا الۋ تۋرالى ايتا كەلىپ: «قورعاس, تىشقان, وسەك وزەندەرىنىڭ باسىنداعى تاۋ شاتقالدارى كوركەم كورىنىستەرگە باي. قازانكول, المالىسۋ, ويجايلاۋ سياقتى تابيعاتى اسەم ورىندار ساياحاتشىلاردى قىزىقتىراتىنى ءسوزسىز. الايدا قات-قابات قويىلعان شەكارا بەكەتتەرى ساياحاتشىلاردىڭ ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى ەكەن», دەدى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە – وڭىردەگى جۇگەرىشىلەردىڭ جايى. باسقۇنشى اۋى­لىندا 150 گەكتار جەرىن تامشىلاتىپ سۋا­رۋ ادىسىنە كوشىرىپ, جۇگەرى القابىن جاي­ناتىپ وتىرعان «ايگەرىم» شارۋا قوجا­لىعىنىڭ باسشىلىعى ءونىمدى وتكىزۋدە كەدەر­گىلەر بارىن العا تارتتى. سونداي-اق توز­عان سۋ كانالدارىن جوندەۋ جايى ءسوز بولدى.

جەتىسۋ وبلىسى