بيۋدجەت تاپشىلىعى ۇلعايا ءتۇستى

الايدا ناقتى سەكتورداعى وڭ ديناميكاعا حالىقارالىق ساۋدا مەن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ورىن­دالۋىنداعى تومەن كور­سەت­كىشتەر ساي كەلمەي تۇر. ەكسپورت جىلدىق ماندە 11,9%-عا قىسقارعان. اسىرەسە ازيا ەلدە­رىنە شيكى مۇنايدى ساتۋ بويىنشا قاتتى تومەندەۋ بايقالادى. بۇل ارينە, ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق قور ءتۇسىمىنىڭ ازايۋىنا, ول ءارى قاراي رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ترانسفەرتىنە, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىسى مەن شىعىسىنا زاردابىن تيگىزبەك.

ء«ساۋىردىڭ سوڭىنداعى جاعداي بويىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى 96% بولدى. الايدا ونىڭ ءارتۇرلى قۇرامداس بولىك­تەرىنىڭ ورىندالۋىندا اجەپ­تاۋىر ايىرماشىلىق بار. جوس­پارلانعان ماقساتتىڭ 86%-ىن عانا ورىن­دا­عان رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ احۋا­لى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ ءتاۋىر كور­­سەت­كىشتەرىنە كەرى اسەر ەتۋدە. رەس­پۋب­­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ تولىق ورىن­دالماۋى ۇلتتىق قوردان جوس­پارلانعان ترانسفەرتتەردىڭ از بولۋى­مەن تۇسىندىرىلەدى. بۇل ترانسفەرت­تەر مۇناي سەكتورىنان تۇسەتىن سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ازايۋى­نا جانە ۇلتتىق قوردىڭ تۇراق­تان­دىرۋ پورتفەلىنىڭ قىسقارۋىنا باي­لا­­نىس­تى تولىق كولەمدە جۇزەگە اسى­رىل­م­ايدى», دەلىنگەن AERC شولۋىندا.

ءارى قارايعى تىزبەك بىلاي جالعاسادى:

مۇناي سەكتورىنداعى كاسىپورىنداردان كەلەتىن سالىق ءتۇسىمىنىڭ تومەندەۋى كورپوراتيۆتى تابىستىڭ ازايۋىنا بايلانىس­تى. كورپوراتيۆتى تابىس مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋى جانە ازيا­لىق نارىققا ەكسپورتتىڭ قىس­قارۋىنا بايلانىستى قىسىم جاعدايىندا تۇر. تاۋ-كەن ونەركاسىبىندە اي­رىق­شا جىلدام ءوسىم بايقا­لىپ وتىر. بۇل ەل ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ جاتىر. ءوندىرىستىڭ ورنىقتى جوعارعى دەڭگەيىنە قاراماستان مۇناي ەكسپورتى قۇلدىراپ جاتىر. بۇل اح­ۋال ەگجەي-تەگجەي تالداۋدى تالاپ ەتەدى. ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى ەپتىلىك كورسەتۋدە. قىسقامەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتور (قەي) بيىل قاڭتار-ساۋىردە جىلدىق ماندە 108,5% پايىز بولدى.

مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىنىڭ ورىندالۋى قاڭتار-ناۋرىزداعى 93%-دان قاڭتاردان ساۋىرگە دەيىنگى ارالىقتا 96%-عا دەيىن جاقسارعان. بۇل رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىن­دا­لۋىنىڭ ءسال دە بولسا جوعارى­لاۋىمەن بايلانىستى. رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسى جوس­پارلى كورسەتكىشتەن قالىڭقى, الايدا ونىڭ دەڭگەيى ساۋىردە 86%-عا دەيىن (ناۋرىزداعى 83%-دان) جوعارىلادى.

«2020 جىلى داعدارىس باس­تالعان ساتتەن 2023 جىلعا دەيىن بيۋدجەتتىڭ جالپى تاپشىلىعى جانە مۇنايلىق ەمەس تاپشىلىق تا تۇراقتى تۇردە تومەندەدى. الاي­دا وسى كەزەڭدە مۇنايعا قاتىسسىز تاپشىلىق ورتاشا ال­عاندا جالپى تاپشىلىق كولە­مىنەن 3,2 ەسە اسىپ ءتۇستى. بۇل بيۋدجەتتىڭ مۇناي تابىسىنا تىم قاتتى تاۋەلدى ەكەنىن ايعاقتايدى. 2024 جىلى ەكى تاپشىلىق تا وسە باس­تادى», دەيدى ساراپشىلار.

شولۋدا جازىلعانداي, 2030 جىلعا دەيىنگى فيسكالدى باس­قارۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس, بيۋدجەتتىك باقىلاۋ كورسەت­كىشتەرىنە ء(ىجو-ءنىڭ 2%-ىمەن شەكتەلۋگە ءتيىس جالپى تاپشى­لىقتى جانە ءىجو-ءنىڭ 5%-ىمەن شەكتەلۋگە ءتيىس مۇنايعا قاتىسسىز تاپشىلىقتى قوسا العاندا) 2030 جىلعا تامان قول جەتكىزىلۋگە ءتيىس. بىراق فيسكالدى ورگاندار قازىردەن ءتارتىپ بۇزىپ جاتقان كورىنەدى. بيىل قاڭتار-ساۋىردە بيۋدجەتتىڭ جالپى تاپشىلىعى 76,4 ملرد تەڭگەگە جەتسە, مۇنايعا قاتىسسىز تاپشىلىق 2,48 ترلن تەڭگەنى قۇراعان.