«اۋىل اماناتى» جوباسى – ەل بولاشاعىنا جۇمسالار سەنىمدى ينۆەستيتسيا, اۋىل تىرشىلىگىنە تىرەك بولار تىڭ تىنىس. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان باستاما اۋىل حالقىنىڭ تۇرمىسىن كوتەرۋدى كوزدەيدى.
سونى جوبانىڭ باستى ماقساتى – اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ەسەلەپ, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ, قارجىلىق قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ, اۋىل ينفراقۇرىلىمىن زاماناۋي تالاپتارعا ساي جاڭعىرتۋ, كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ارقىلى جەرگىلىكتى ەكونوميكانىڭ قۋاتىن ەسەلەندىرۋ. مۇنىڭ بارلىعى «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ جاتىر.
2023 جىلدان باستاۋ العان «اۋىل اماناتىنىڭ» اياسىندا مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ, وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا ءونىم ساپاسىن جاقسارتۋ سىندى ماڭىزدى مىندەتتەر كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مۇنىمەن قوسا, ەتنو ءتۋريزمدى دامىتىپ, تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ سىندى جاڭا باعىتتار دا جوبانىڭ ماڭىزدى بولىگى. اۋىلدا تەك مال باعۋمەن شەكتەلمەي, تابىس تابۋدىڭ الۋان ءتۇرلى جولىن ۇسىنۋعا بولادى. وسى يگىلىكتىڭ ءبارى قولجەتىمدى قارجى قۇرالدارى ارقىلى جۇزەگە اسىپ كەلەدى.
«اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ۇسىنىلىپ وتىرعان قارجىلىق قولداۋدىڭ شارتتارى بۇرىن-سوڭدى بولماعان تيىمدىلىكپەن ەرەكشەلەنەدى. بايىپتى باعدارلاما اياسىندا مال شارۋاشىلىعىنا ارنالعان نەسيە بار-جوعى 2,5 پايىزبەن جەتى جىل مەرزىمگە بەرىلسە, باسقا سالالارداعى بيزنەس باستامالارعا بەس جىلعا دەيىنگى جەڭىلدەتىلگەن نەسيە قاراستىرىلعان. بۇل – اۋىلداعى اعايىن ءۇشىن ناعىز تابىسقا باستار جول. جەكە كاسىپكەرلەرگە 9,5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىنە 30 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى نەسيە ۇسىنىلىپ وتىر. قوماقتى قارجىنى الۋ جولى وڭاي ءارى قولجەتىمدى. قازىردىڭ وزىندە amanatnesie.kz ەلەكتروندى پلاتفورماسى ارقىلى ءوتىنىم بەرىپ, قۇجاتتاردى زاماناۋي, تسيفرلىق ۇلگىدە راسىمدەۋگە تولىق مۇمكىندىك بار. وبلىس اۋماعىندا بەرەكەلى باستامانى جۇزەگە اسىرۋ الدىندا جان-جاقتى دايىندىق جۇمىستارى اتقارىلدى.
ارنايى ساراپتاما ارقىلى 156 اۋىلدىق ەلدى مەكەن قامتىلىپ, ارقايسىسىنىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرى, ەكونوميكالىق باعىتى, الەۋەتى ءجىتى زەردەلەندى. بۇعان وبلىس اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى. ءوڭىر باسشىسى «قولايلى نەسيەنىڭ شاپاعاتىن اۋىلداعى ءار ازامات سەزىنۋگە ءتيىس» دەگەن ۇستانىمدا.
ەرماعانبەت قابدۋلا ۇلى «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى بويىنشا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن جاڭا جوبالار توبىن قۇرۋدى تاپسىردى. «سارىارقا» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ميكروكرەديتتەردى ۋاقتىلى بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە تيىستىگىن دە ەرەكشە ەسكە سالدى.
باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ناقتى ناتيجەلەرمەن دالەلدەنىپ كەلەدى. بۇگىندە 670-تەن استام ميكروكرەديت بەرىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە 900-دەن استام تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلعان. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءانۋار تولەبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جوبالاردىڭ كوپشىلىگى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭالاۋعا باعىتتالعان.
– بۇل – اۋىل حالقىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا, جاستاردى تۋعان جەرىندە تۇراقتاندىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى جەتىستىك. جوبالاردىڭ باسىم بولىگى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا, وندىرىلگەن ءونىمدى قايتا وڭدەۋگە باعىتتالدى. ياعني اۋىل ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىن كۇشەيتىپ, ىشكى نارىقتاعى باسەكەلەستىك قابىلەتتى ارتتىرىپ وتىر. مۇنىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىنان تىس قىزمەت كورسەتۋ, قولونەر, تۋريزم سياقتى سالالارداعى جوبالاردىڭ دا كوبەيىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى, – دەيدى سالا باسشىسى.
دەمەك ناتيجە بار. جوبالاردىڭ دا سانى ارتىپ كەلەدى. وڭىردە مال باسىنىڭ ءوسىمى تىركەلدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, 105 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ساتىپ الىنىپ, كووپەراتيۆتەر مەن جەكە شارۋاشىلىقتاردىڭ تەحنيكالىق پاركى 22 پايىزعا جاڭارتىلعان. مۇنداي جاڭعىرتۋ اۋىل ەڭبەككەرىنىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتىپ, ونىمدىلىكتى ەسەلەي تۇسەدى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 2 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قارجى قاراستىرىلىپ, قوماقتى قاراجات 296 شاعىن نەسيە بەرۋگە ءارى 322 تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋعا باعىتتالىپ جاتىر. باعدارلامانىڭ تيىمدىلىگىن تەرەڭىرەك زەرتتەپ, ماقساتتى تۇردە ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءۇش قاناتقاقتى اۋدان تاڭدالدى: اقتوعاي, بۇقار جىراۋ, قارقارالى. ءورىستى وڭىرلەر اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن, وندىرىستىك الەۋەتى جوعارى, بەلسەندى حالىق شوعىرلانعان ايماقتار. ەندىگىدە اتالعان اۋدانداردا قارجىلاندىرۋ ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» قاعيداتى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ياعني ءاربىر اۋىل ءوز ەرەكشەلىگى مەن ارتىقشىلىقتارىنا ساي باعىت تاڭداپ, كووپەراتيۆتەر قۇرۋ ارقىلى ناقتى ونىمگە ماشىقتانباق. تىڭ ءتاسىل اۋىلدار اراسىنداعى ەكونوميكالىق ءارتاراپتاندىرۋدى كۇشەيتىپ, ساپالى ءونىم ءوندىرىسىن جۇيەلەۋگە جول اشادى.
– بيىل اۋدانىمىزدا اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋ جۇمىستارى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. قاناتقاقتى جوبا رەتىندە ءتورت اۋىلدىق وكرۋگ تاڭدالدى. قايناربۇلاقتا – ەت وڭدەۋ, قارشىعالىدا – ءسۇت جيناۋ جانە وڭدەۋ, ەگىندىبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىندە – ەت كومبيناتىن اشۋ, تەگىسشىلدىكتە – مال ازىعىن دايىنداۋ باعىتىنداعى كووپەراتيۆتەر قۇرىلدى. ءبىز ءاربىر جوبانىڭ تابىستى جۇزەگە اسۋىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتەمىز, – دەيدى قارقارالى اۋدانىنىڭ اكىمى ءادىلجان ارعىنوۆ.
«ورتالىق اۋىلدىق وكرۋگتە «ەل قازىناسى» كووپەراتيۆى ەتتىڭ جارتىلاي فابريكاتتارىن وندىرەتىن تسەح اشىپ, جىلىنا 150 توننا ءونىم ءوندىرىپ, 17 ادامدى جۇمىسپەن قامتىماق. كوكپەكتى وكرۋگىندە «Karlugash اگرو 2030» كووپەراتيۆى بازاسىندا ءسۇت باعىتىنداعى ءىرى جوبا جۇزەگە اسادى. بۇل جەردە تاۋلىگىنە 30 توننا ءسۇت وڭدەيتىن تسەح قۇرىلىپ, 20 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. اۋدان ورتالىعىندا دا ماڭىزدى جوبالار جوسپارلانعان. اتاپ ايتقاندا, «Gran corm Botakara» كووپەراتيۆى 44 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, ءىرى قارا مەن ۇساق مالعا ارنالعان تۇيىرشىكتى جەم وندىرەتىن تسەح سالۋدى باستايدى», دەيدى بۇقار جىراۋ اۋدانىنىڭ اكىمى ەرلان قۇسايىن.
ەل ىشىندەگى ەڭبەك ادامدارى ەندى بولاشاعىنا سەنىممەن قاراپ, ءوز كاسىبىن دوڭگەلەتىپ, تۋعان جەرىن تۇلەتۋگە كىرىستى. بۇگىننەن باستالعان يگى قادام – ەرتەڭگى تۇراقتى تابىس, الەۋەتى ارتقان اۋىل, جاڭارعان ءومىر سالتى. بۇل – ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنىڭ ورىندالا باستاعانىنىڭ كورىنىسى. ەندىگى كەزەكتە ءار تۇرعىننىڭ, ءار كووپەراتيۆتىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس – وسى مۇمكىندىكتى ۇتىمدى پايدالانۋ. «اۋىل اماناتى» – ەل اماناتى.
قاراعاندى وبلىسى