ۇلت زيالىلارىن ونەگەسىن ۇمىتپاي, وسكەلەڭ ۇرپاققا ەسىمىن ۇلىقتاي ءجۇرۋ – ەلگە امانات دۇنيە. وسى ورايدا نۇرا اۋدانىنىڭ ورتالىعى نۇرا كەنتىندە حايرەتدين بولعانباي, راقىمجان قوشقارباەۆ, امەن قايداروۆ سەكىلدى تۇلعالاردىڭ اتىنا كوشە بەرىلدى.
الاش قايراتكەرلەرى اراسىنان ءوزىنىڭ زەردەلى وي-پىكىرىمەن, حالىق اعارتۋ ءىسى مەن قازاق ءباسپاسوزى سالاسىندا سىڭىرگەن ەڭبەگىمەن ەرەكشەلەنگەن تۇلعانىڭ ءبىرى – كورنەكتى قوعام قايراتكەرى حايرەتدين بولعانباي.
حالىق تاعدىرىمەن تامىرلاس بولعان «قازاق» گازەتىنەن قاناتتانعان ح.بولعانباي كەيىن 1917–1918 جىلدارى تاشكەنت قالاسىندا «بىرلىك تۋى» گازەتىن شىعارۋعا بەلسەندى اتسالىسادى. «بىرلىك تۋى» گازەتى – العاشقى قازاق باسىلىمدارىنىڭ ءبىرى. نەگىزىن قالاۋشى ءارى العاشقى رەداكتورى – مۇستافا شوقاي. گازەتتى شىعارۋعا حايرەتدين ءابدىراحمان ۇلى دا قاتىسقان. ونىڭ 7-14 نومىرلەرى جۋرناليست حايرەتديننىڭ باسشىلىعىمەن شىعىپتى. گازەت 1917 جىلى اقپان توڭكەرىسىنەن كەيىن قالىپتاسقان قوعامدىق-ساياسي جاعداي, سونىمەن قوسا, ەل ىشىندەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋال تۋرالى حابارلار جاريالاپ, ەلدى بىرلىككە شاقىرىپ, ازاتتىق ءۇشىن كۇرەستىڭ جارشىسى بولا بىلگەن.
راقىمجان قوشقارباەۆ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا بەرلين وپەراتسياسى كەزىندە اسقان ەرلىك كورسەتكەن. 30 ءساۋىر كۇنى ول جاۋىنگەر گريگوري بۋلاتوۆ ەكەۋى كەڭەس اسكەرلەرى اراسىنان رەيحستاگقا جەتىپ, جەڭىس تۋىن تىكتى. وكىنىشتىسى, بۇل ەرلىگى ەگەمەندىك العاننان كەيىن عانا مويىندالدى. حالىق قاھارمانى اتاعى بەرىلدى. ونىڭ وزىندە العاشقى بولىپ باتىر باۋىرجان مومىش ۇلى جوعارى جاققا حات جازىپ, راقاڭنىڭ ەرلىگى تۋرالى مالىمەت بەردى. «مەن دە سوعىسقا قاتىستىم. ديۆيزياعا دەيىن باسقاردىم. ءتورت جىل بويعى سۇراپىلدىڭ نەبىر سۇمدىقتارى كوز الدىمدا. بىراق بەرليندى الارداعى, رەيحستاگقا تۋ تىگەردەگى قىرعىن – ول ناعىز اقىرزاماننىڭ ءوزى. جاڭاعى جىگىت سول توزاق وتىنىڭ ىشىندە بولعان. سول الاپاتتان ارۋاق قولداپ, امان شىققان. جەڭىس تۋىن تىككەن! تاعدىر ونىڭ تاريحي ادام رەتىندەگى ءومىربايانىن سول ساتتە جازعان! سەندەردىڭ مىندەتتەرىڭ – ەندى سونى ەلگە ايتىپ, جالپاق جۇرتقا جەتكىزۋ» دەپ كەيىنگى ۇرپاققا ۇمىتىلماستاي ايتىپ كەتۋى وشپەس ونەگە ەكەنى ايقىن.
قازاق انيماتسياسىنىڭ اتاسى اتانعان امەن قايداروۆ نۇرا اۋدانى جىڭىشكە اۋىلىندا ومىرگە كەلگەن. تۇڭعىش تەلەۆيزيا انيماتورى, سۋرەتشى, كينورەجيسسەر, پروفەسسور. قازاق كسر-نە ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى.
«قوجاناسىر – قۇرىلىسشى», «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟», «اقساق قۇلان», «40 وتىرىك», «سيقىرلى كىلەم», «قۇيىرشىق», «تاعدىر», «جانار», «كۇن ساۋلەسىنەن پايدا بولعان كۇشىك», «اڭعارۋ», «كۇن شاعىلىسى», «دانالىق پەن بايلىق», «لاۋلا» سەكىلدى كاسىبي شەبەرلىكپەن سالىنعان مۋلتيپليكاتسيالىق فيلمدەرى – شەبەر سۋرەتشى, اڭىز انيماتوردىڭ اتاپ ايتار ەڭبەكتەرى. مىنە, ەندى وسىنداي تۇلعالاردىڭ ەسىمى نۇرا كەنتىندە جاڭعىرىپ تۇراتىن بولادى.
جاڭا اتاۋ العان كوشەلەردىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىندە اۋداندىق ءماسليحات توراعاسى قۋانىش جۇنىسبەكوۆ, ارداگەر جۋرناليست اقبەكەت ساعىمباەۆ, اۋداننىڭ قادىرلى اقساقالى ايتباي ءجۇنىسوۆ جانە ۇلت زيالىلارىنىڭ ۇرپاقتارى اقجارما لەبىزدەرىن ءبىلدىردى.
ء«ۇش بىردەي زاڭعار تۇلعاعا كوشە اتاۋىن بەرۋ – اۋدانىمىز ءۇشىن زور مارتەبە. ۇشەۋى دە الاشقا ورتاق تۇلعا. ال حايرەتدين بولعانباي مەن امەن قايداروۆتىڭ وسى وڭىردە تۋعانى – ءبىز ءۇشىن ماقتانىش. مىنە, ەندى ەل ەسىمىنە قانىق بولادى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جادىندا قالاتىن وسىنداي يگى ىستەرىمىز كوپ بولسىن!», دەيدى ءماسليحات توراعاسى قۋانىش جۇنىسبەكوۆ.
مادەني ءىس-شاراعا حايرەتدين ءابدىراحمان ۇلىنىڭ تۋعان جيەنى دوستىق كامەلوۆ تە قاتىسىپ, قايراتكەرگە كوشە بەرۋ ۇسىنىسىن قۇپ العان اۋدان باسشىلىعىنا العىس ايتتى.
– 2009 جىلى استانادا حايرەتدين بولعانباەۆتىڭ اتىنا كوشە بەرىلدى. الاشتانۋشى عالىم ديحان قامزابەك ۇلى قۇراستىرعان «حايرەتدين بولعانباەۆ. شىعارمالارى. تاعىلىمى» اتتى كىتاپ جارىق كوردى. «يمان كۇشى» دەپ اتالعان تاعى ءبىر كىتاپ باسىلىپ شىقتى. مەن اتامىز تۋرالى 250 بەتتەن اساتىن دەرەكتەردى جيناپ, كىتاپ ەتىپ شىعاردىم. الاش ارىستارى تۋرالى كوپتەگەن فيلم جارىققا شىعىپ جاتىر, حايرەتدين بولعانباەۆ تا وسىنداي قۇرمەتكە ابدەن لايىق دەپ سانايمىن. قۇدايعا شۇكىر, اتامىز اتاۋسىز قالدى دەپ وكپەلەيتىن ءجونىمىز جوق. ەڭ باستىسى, ارتىندا ۇرپاعى قالدى, شوبەرەلەرى ءوسىپ كەلەدى. حايرەتدين بولعانباەۆ تۋرالى ەڭ ۇلكەن ەستەلىك – ەڭبەگىن ەلىنىڭ ۇمىتپاعانى, ۇرپاعىنىڭ ءوسىپ جاتقانى دەپ ويلايمىن», دەدى دوستىق كامەلوۆ.
سالتاناتتى راسىمنەن سوڭ اۋداننىڭ سپورت الاڭىندا كۇرەس, قولكۇرەس, قوشقار كوتەرۋ سىندى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن جارىستار ۇيىمداستىرىلدى. ۆولەيبول ءتۋرنيرى دە تارتىستى بولدى. ورتالىق الاڭدا كونتسەرتتىك باعدارلاما ۇيىمداستىرىلىپ, سوڭىنان ايتىس ءوتتى. ودان سوڭ اس بەرىلىپ, الاش ارداقتىلارىنىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتالدى.
قاراعاندى وبلىسى,
نۇرا اۋدانى