بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان رەسپۋبليكالىق «ۇلان» گازەتىنىڭ بالا كوڭىلدىڭ باعبانىنا اينالعان ايتۋلى باسىلىمنىڭ جارىق كورگەنىنە بيىل 95 جىل تولىپ وتىر. اتاۋلى داتا اياسىندا ەلىمىزدىڭ باس كىتاپحاناسىندا وتكەن سالتاناتتى ءىس-شارا – ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ وسكەلەڭ ۇرپاق تاربيەسىندەگى ورنى مەن ماڭىزىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەگەن تاعىلىمدى كەشكە ۇلاستى.
بالا ارمانىنا قانات ءبىتىرىپ, بالعىن ويعا باعىت بەرگەن باسىلىمنىڭ مەرەيلى بەلەسى – جالعىز گازەتتىڭ عانا ەمەس, قازاق رۋحانياتىنىڭ دا مەرەكەسى. جاسوسپىرىمدەردىڭ وي-ساناسىن تاربيەلەپ, دۇنيەتانىمىن كەڭەيتىپ, ارمانىن ايقىنداۋعا ىقپال ەتكەن رۋحاني ۇستاز-گازەتتىڭ وسى مەجەگە جەتۋى – تۇتاس قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ بالا تاربيەسىنە باعىتتالعان اعارتۋشىلىق قىزمەتىنىڭ جەمىسى دەپ اتاۋعا بولار. ءىس-شارانى اشقان «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى «ۇلاندىقتاردى» ىرگەلى ۇجىم اتىنان گازەتتىڭ مەرەيلى بەلەسىمەن قۇتتىقتاپ, عاسىرعا بەت العان باسىلىمنىڭ پاراقتارىندا ۇلت تاريحى تۇنىپ تۇرعانىنا توقتالدى.
«ۇلكەن كلاسسيكتەرىمىزدەن باستاپ, كەشەگى-بۇگىنگى قازاق وي-پاراساتىنىڭ, پەداگوگيكا, پسيحولوگيا, الەۋمەتتىك عىلىمدار سالالارىنىڭ جەتەگىندە جۇرگەن شىعارماشىل ازاماتتار وسى «ۇلاننىڭ» شەكپەنىنەن شىقتى. بۇل – ءبىز ءۇشىن مارتەبە. 1930 جىلدارى گازەت العاش شىعىپ جاتقان كەزدە احمەت بايتۇرسىن ۇلى باستاعان الاش زيالىلارى تۇرمەدە وتىردى. ولاردىڭ ىشىندە ماعجان دا, جۇسىپبەك تە بار ەدى. ولار وزدەرى قىزمەت ەتكەن جەردىڭ بارىندە دە بالالارعا بايلانىستى, ولاردى اعارتۋعا باعىتتايتىن اۋقىمدى مىندەتتەردى ويعا الدى. باسىلىم سول ارىستاردىڭ ارمانىن جالعادى. اقاڭنىڭ سوڭعى تىلەگى, باتا بەرىڭىزشى دەپ الدىنا بارعانداعى سوڭعى باتاسى دا: «اينالايىندار, مۇعالىم بولىڭدار» دەگەن باتا ەدى. ونىسى وسى «ۇلان» سەكىلدى گازەتتەردىڭ وقىرمانى, تىلەكشىسى بول دەگەن ءسوز دەپ قابىلدايمىن. باسىلىم تاريحتىڭ تالاي تار جول, تايعاق كەشۋىنەن سۇرىنبەي ءوتىپ, بۇگىنگى بيىگىنە جەتتى. كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ قىسپاعىندا جۇرسە دە, ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ شىراعىن سوندىرمەدى. الاش ارىستارى ارمان ەتكەن تاۋەلسىز وي, ەركىن پىكىر, ۇلتتىق تانىم – باسىلىمنىڭ ونە بويىنان ورىن تاپتى», دەدى ديحان قامزابەك ۇلى.
سەرىكتەستىك باسشىسى اتاپ وتكەندەي, «ۇلان» – قانشاما قالامگەردىڭ قاناتىن قاتايتقان التىن ۇيا. سالتاناتتى ءىس-شاراعا ءار جىلدارى گازەتكە ماقالا جازعان, شىعارماشىلىق جولىن وسى باسىلىمنان باستاعان جۋرناليستەر, اقىن-جازۋشىلار قاتىستى.
گازەت تاريحىندا سانسىزباي سارعاسقاەۆ, كەمەل توقاەۆ, ءابىلفايىز ىدىرىسوۆ, فاريزا وڭعارسىنوۆا, سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ, ءۋاليحان قاليجانوۆ, بەيبىت قويشىباەۆ, عالىم دوسكەن, بەيسەنباي سۇلەيمەنوۆ, سۇلتان قالي ۇلى سىندى قازاق رۋحانياتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى باس رەداكتور بولعان. ال اسقار جۇمادىلداەۆ, سماعۇل ەلۋباي, كوپەن امىربەك, وركەن كەنجەبەك, رۋسلان مەدەلبەك, دانيار جىگىتبەك, ميراس كەسەباي, اسحات ەركىمباي, دۋمان سماقوۆ, ەلدوس توقتارباي, مەيىرجان جىلقىباي, الپامىس فايزوللا, ىسقاق ەگەمبەردى, مادينا ومار, قانات ماحامبەت, مەيرامبەك بەسپاەۆ, ەركىن نۇرجانوۆ سىندى ت.ب ەلگە تانىمال تۇلعالار جاس كەزىندە «ۇلاننىڭ» جاس ءتىلشىسى, بەلسەندى اۆتورى بولىپ, ءوزىنىڭ العاشقى ماتەريالدارىن وسى باسىلىمدا جاريالاعان.
ءىس-شاراعا جينالعان زيالى قاۋىم «ۇلان» جاي عانا گازەت ەمەس ەكەنىن, بۇل بالا جۇرەكپەن تىلدەسە بىلەتىن, بالانىڭ ىشكى الەمىنە ءۇڭىلىپ, تەرەڭ تانىممەن باعىت بەرەتىن رۋحاني جولباسشى ەكەنىن اتادى. باسىلىم بەتىندە جارىق كورگەن ولەڭدەر مەن اڭگىمەلەر, ەسسەلەر مەن سۇحباتتار وقىرمانىن تەك وقىتۋعا ەمەس, تاربيەلەۋگە, ويلاندىرۋعا, ارمانداۋعا جەتەلەپ كەلە جاتقانى ايتىلدى.
ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – بالدىرعانداردى تازالىققا, ادالدىققا, بىلىمگە, ەڭبەكقورلىققا باۋلۋ. وسى ۇلى مۇرات جولىندا «ۇلان» ءار سانىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەيتىن, بالانىڭ وي-ءورىسىن كەڭەيتەتىن, جۇرەگىنە يمان مەن ىزگىلىكتىڭ ءدانىن سەبەتىن مازمۇندى ماتەريالدار جاريالاپ كەلەدى. كىشكەنتاي وقىرمانداردىڭ جان دۇنيەسىنە ساۋلە قۇياتىن رۋحاني تاربيە مەكتەبى زاماناۋي ترەندتەرگە ساي تۇرلەنىپ, جاڭا لەپپەن جارىق كورىپ جاتىر. ۇجىمداعى جاستاردىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسىنىڭ ارقاسىندا گازەتتە جاريالانعان ماتەريالدار «تيك-توك», «ينستاگرام» جەلىلەرى ارقىلى دا كىشكەنتاي كورەرمەندى قۋانتىپ ءجۇر», دەدى «ۇلان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جادىرا نارماحانوۆا.
مەرەيتوي اياسىندا «ۇلان» گازەتى مەن زەينوللا سانىك قورىنىڭ قولداۋىمەن مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا بيىل ەكىنشى رەت ۇيىمداستىرىلعان «تاستۇلەك» شىعارماشىلىق بايقاۋىنىڭ قورىتىندىسى جاريالاندى. تالابىمەن تانىلعان جاس وقىرماندار ارنايى اقشالاي سىيلىقپەن ماراپاتتالادى.
مەرەكە قوناقتارى باسىلىم تاريحىنان سىر شەرتەتىن «ۇلان» – ۇلاعاتتى ۇنپاراق» فوتوكورمەسىن, روبوتتەحنيكاسى كورمەسىن تاماشالاپ, ارنايى ۇيىمداستىرىلعان فوتوۇيشىكتە سۋرەتكە ءتۇستى. تاعىلىمدى ءىس-شارا جۇبانوۆ, اباي جانە ت.ب مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ كونتسەرتىنە ۇلاسىپ, تالاپتى ۇل-قىزدار ءان مەن جىردان شاشۋ شاشتى.
«ۇلاننىڭ» ءار سانىنان – بولاشاققا سەنىم, ۇلتقا سۇيىسپەنشىلىك, بىلىمگە قۇشتارلىق كورىنىس بەرەدى. بۇل – رەداكتسيا ۇجىمىنىڭ ۇزاق جىلدار بويعى ۇزدىكسىز ەڭبەگىنىڭ, شىعارماشىلىق ىزدەنىسىنىڭ جەمىسى. وندا جاريالاناتىن تارتىمدى ماتەريالدار شاكىرتتەرىمىزدى تۋعان ءتىل مەن ادەبيەتتىڭ قادىرىن ۇعىنۋعا, عىلىم مەن تەحنيكاعا, ونەر مەن سپورتقا باۋلىپ كەلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «ۇلان» – بالا مەن قوعام اراسىن جالعايتىن التىن كوپىر», دەيدى №31 ورتا مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى ساۋلە رايىمقۇلوۆا.
الماتى