اناتولي گۋرەەۆ ەسىمىن اۋىلداستارى اسا بىلە بەرمەيدى. ال تولەگەن دەسەڭىز, ارقا اتىرابىنا تانىمال. ويتكەنى جانى دا, بولمىسى دا, جۇرەگى دە قازاق. شارۋاشىلىعىن دوڭگەلەتىپ وتىر. ءوزى الامانعا ات قوسادى. اۋىلىنا جاناشىر ازامات.
شەت اۋدانىنا قاراستى ءاليحان اۋىلىنىڭ كاسىپكەرى دالاسىنا ءتورت ت ۇلىگىن ورگىزگەن. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن تولەگەن شارۋاشىلىعىنا اسىل تۇقىمدى 70 اقباس سيىرىن ساتىپ الىپتى, ودان وسكەن ءىرى-قارا سانى قازىر 300-گە جەتىپ ارتىلادى. سيىر مالىنىڭ ىشىندەگى قوڭدىسى, ارقانىڭ شىمىر ايازىنا وڭدىسى وسى دەيدى ءوزى. سيىردىڭ بۇل ءتۇرى ءارى ەتتى, ءارى ءسۇتتى كەلەدى. سۇتىنەن ىرىمشىك جاساپ, ايران ۇيىتادى, قۇرت قايناتادى. كەلىنشەگى ايسۇلۋ ساندجيەۆانىڭ ۇيگە كول-كوسىر تابىس اكەلىپ وتىرعان كاسىبى – بۇل. ءسۇت ونىمىنەن شارۋاشىلىعىنىڭ شىعىنىن وتەپ وتىر.
تولەگەننىڭ ۇيىندەگى بال قىمىزعا ەلدىڭ ءبارى ءۇيىر. زايىبى ەكەۋى قىمىز باپتاۋدىڭ تەحنولوگياسىن تەرەڭ مەڭگەرىپ العان. قىمىزى جاز بويى جارناماسىز دا وتەدى. وسىلايشا, شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان وتباسىنىڭ بەرەكەسىنىڭ دە, بايلىعىنىڭ دا كىلتى – ەسىل ەڭبەكتە.
ءاناتوليدى العاشقىدا اۋىلداستارى توليك دەپ اتاپتى. كەيىن قازاقتىڭ سارى بالاسىنا اينالعانىن اڭعارعان ەل-جۇرت تولەگەن دەپ ات قويىپتى.
تولەگەننىڭ اكەسى – ورىس, اناسى – ازەربايجان ۇلتىنان. ال اناتولي جۇرەگىم قازاق دەپ سوعادى دەيدى. ونىڭ قازاقى تاربيە الىپ, ەلدىڭ بالاسىنا اينالۋىنا بەلگىلى اتبەگى, سىنشى جولدىباي كەنجەعۇلوۆتىڭ ۇلەسى بار ەكەن. اناتولي ول كىسىنى «ەكىنشى اكەمدەي ەدى» دەپ ارداقتايدى. جولدىباي سىنشى ءومىرىنىڭ سوڭىندا شاكىرتتەرىنە اۋىلىنىڭ بايگەتوبەسىنە جەرلەۋدى اماناتتاپ, «سەندەردىڭ ات جۇگىرتكەندەرىڭدى اناۋ بيىكتەن باقىلاپ جاتايىن», دەپتى. تولەگەن ءار جۇما سايىن سول بيىكتەگى ۇستازىنىڭ بەيىتىنە بارىپ, قۇران وقۋدى داستۇرىنە اينالدىرعان.
التى جاسىنان ات جالىن تارتىپ مىنگەن اناتولي دە – ۇستازى سەكىلدى ات سىنشىسى. بالا كەزىنەن كورشى ۇيىندەگى بيەكۇركەدە تۇرعان جىلقىلاردىڭ جالىنا جارماسىپ مىنگەنىن, ساۋىن بيەلەردى تالاي ۇركىتىپ الىپ, تاياق جەگەن ءتاتتى كەزدەرىن ادەمى اڭگىمەلەيدى. سودان ءوزى دە اساۋ اۋىزدىقتاپ, بايگەگە شاۋىپ وسەدى. جولدىباي اقساقال بالا تولەگەننىڭ بويىنان ات جاراتا الاتىن قابىلەتتى بايقاپ, بەكزادا ونەرگە باۋليدى. العاشقى بايگەگە قوسقانى «ايسۇلۋ» ەكەن. اسىل بيەسى ق ۇلىنداعان ءتۇنى اي جاپ-جارىق بولىپتى. جانە ق ۇلىننىڭ ماڭدايىندا ايدىڭ تاڭباسى بار ەكەن. سودان ءوزى اتىن قويادى. ءوز داۋىرىندە بايگەنىڭ الدىن بەرمەپتى.
كەلىنشەگىمەن العاش تانىسقان ءساتى دە ەزۋ تارتقىزادى. اناتولي ەسىمىنىڭ ايسۇلۋ ەكەنىن ەستىگەندە ەرىكسىز ك ۇلىپ جىبەرىپتى. سوندا اناتولي وعان «سەن مەنىڭ ەكىنشى ايسۇلۋىمسىڭ» دەگەندە كەلىنشەگى ابدىراپ, تۇسىنبەي قالىپتى. سوندا تولەگەن «وزىڭمەن اتتاس سۇلۋ سايگ ۇلىگىم بار» دەپ جۇرەگىن باسقان ەكەن.
ءسويتىپ, تولەگەننىڭ بويىنان بەكزادالىقتى, ازاماتتىقتى اڭعارعان ايسۇلۋ سول ۇيگە كەلىن بولىپ ءتۇسىپ, بوساعاسىن باقىتقا بولەيدى. ءتورت بىردەي سارى دومالاقتى دۇنيەگە اكەلىپ, ولارعا دا قازاقى تاربيە بەرەدى. قۇداي كوپ ۇزاتپاي تاعى دا ءۇش بالا بەرەدى. جارى ايسۇلۋدىڭ جاقىن-جۇراعاتىنداعى ءبىر وتباسىنىڭ اكە-شەشەسى الما-كەزەك دۇنيەدەن وتەدى. سودان قاراۋسىز قالعان ءۇش بالانى جەتىمدەر ۇيىنە وتكىزگەلى جاتقاندا, تولەگەن توقتاۋ سالىپ, ءوز قامقورلىعىنا الاتىنىن ايتىپتى. ءسويتىپ, ءوز بالالارىنان ولاردى كەم كورمەي وسىرەدى. قازىر تولەگەن مەن ايسۇلۋ – اتا مەن ەنە. اسىراپ العان ءجاليلا ەسىمدى قىزدارىن قازاقى داستۇرمەن قۇتتى ورنىنا قوندىرعان. شاتتىقتى شاڭىراقتا تاعى دا ءسابيدىڭ بىلدىرى ەستىلەدى. وسىلايشا, سەگىز بالانىڭ اكە-شەشەسى – باقىتتىڭ قۇشاعىندا.
تولەگەن – اۋىلىنىڭ جاناشىرى, اتىمتاي ازاماتى. قاشاندا قايىرىمدى ءىستىڭ قاسىندا جۇرەدى. كوپ بالالى, از قامتىلعان وتباسىلارعا ۇنەمى قارايلاسادى. بارىن باسىپ ەمەس, شاشىپ جەيتىن بولمىسى بايىرعى ساقيلارداي.
ءوزى سەكىلدى اۋىلىنىڭ بالاسى تاي جاراتىپ, بايگەگە قوسىپتى. سودان الگى تاي شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماي, قارا ءۇزىپ كەلە جاتقانىندا اياعى مەرتىگەدى. الگى بالا قاتتى قاپالانىپ, جانى اۋىرسا كەرەك-ءتى, ەكى-ءۇش كۇن اس ىشپەي, بولمەسىنەن شىقپاپتى. وسىنى ەستىگەن تولەگەن اتقوراسىنداعى ءوزى باپتاپ وتىرعان جۇيرىك تايدى جەتەكتەپ اپارىپ, سىيعا تارتىپتى. بۇل مارتتىگى ەل اۋزىندا اڭىز بولىپ ءبىراز ۋاقىت جۇرگەن ەدى. مىنە, تولەگەن – وسىنداي جىلقى مىنەزدى جىگىت.
– جاسىراتىنى جوق, ءوز ۇلتىمنىڭ ءداستۇرىن بىلە بەرمەيمىن. جانىم دا, جۇرەگىم دە قازاق دەپ سوعادى. مەنى قازاق قىلعان ول – بايگەگە دەگەن ماحابباتىم. اتبەگى جولدىباي اعانىڭ ونەگەسىن كوپ ءسىڭىردىم. اكەم دە, انام دا – قولىمدا. بالالارىم – باقىتىم. ۇلدارىم دا – شاباندوز. ءبىر عانا ارمانىم بار. ازاماتتارىم قازاقتىڭ جانىنداي بولعان الاماننان الىستاماسا ەكەن, – دەيدى اتبەگى, اتىمتاي جومارت تولەگەن.
قاراعاندى وبلىسى