بويىنداعى نازىكتىگىن بولاتتاي مىقتىلىققا ۇشتاستىرىپ, اۋىر جۇمىستىڭ جۇگىن ارقالاپ جۇرگەن ارۋلارىمىز دا بار. ءوندىرىسى وركەندەگەن وڭىردە دە جۇمىسشى قىزداردىڭ ۇلەسى اجەپتاۋىر. شاحتاعا ءتۇسىپ, كەن قازىپ, دومنا پەشىندە بولات بالقىتىپ, اۋىر تەحنيكا جۇرگىزگەن قىز-كەلىنشەكتەردىڭ قاجىر-قايراتىنا قالاي تاڭ قالمايمىز؟ ءبىر قولىمەن شاڭىراعىنىڭ وتىن جاعىپ, ءبىر قولىمەن قارا ەڭبەكتىڭ قازانىن قايناتقان ولاردىڭ قاي-قايسىسى دا ماقتاۋعا لايىق.
ابىرويلى كرانشى
«قازاقمىس» كورپوراتسياسى قۇرامىنداعى «Maker» جشس-KLMZ كومپانياسى دەگەن اتپەن وتاندىق ءونىم شىعاراتىن ىرگەلى زاۋىتتا التىن ابدراحمانوۆانىڭ جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىنە جەتى جىل بولدى. بۇعان دەيىن باسقا كاسىپورىندا, ءوندىرىس ورنىندا, قۇرىلىس كومپانياسىندا ەڭبەك ەتكەن اسپالى كرانشى زەينەت جاسىنا دا كەلىپ قالدى. ارنايى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەدە «كرانشى» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم العان التىن اپاي تەحنيكانى 19 جاسىنان بەرى تىزگىندەپ كەلەدى.
كراننىڭ تەحنيكالىق جاعدايىن تەكسەرىپ الىپ ىسكە كىرىسۋ – التىن اپايدىڭ جۇمىس كۇنىندەگى اۋەلگى ادەتى. بۇدان كەيىن وندىرىسكە كەلگەن ۆاگوننان اسا اۋىر سالماقتاعى مەتالل, تەمىر-بەتون سەكىلدى زاتتاردى تەحنيكانىڭ كومەگىمەن ءتۇسىرىپ, قاجەتتى جەرگە جايعاستىرادى. كاسىپورىندا دايىن بولعان ءدال وسىنداي اۋىر تەحنيكا سايماندارىن ۆاگونعا ارتادى.
«اۋىر جۇكتى ءدال كوتەرىپ, الاڭ ىشىندەگى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ – باستى مىندەتىم. ءار قوزعالىسىم – ەسەپ, ءار ءساتىم – جاۋاپكەرشىلىك. ءار كوتەرىلگەن جۇك – مەحانيزمنىڭ ماڭىزدى بولشەگى, ءوندىرىستىڭ جۇرەگى. جۇمىسىمىزدا ەر ادامدارمەن قاتار بىرنەشە ايەل ادام قىزمەت ەتەدى. قيىندىققا قاراماستان جۇمىستى جوعارى دەڭگەيدە اتقارامىز. قولىمىزدا تەمىر مەن جۇك كوتەرگىش بولسا دا, ايەلدىڭ مەيىرىمدىلىك پەن جۇمساقتىعى, ادەمى بولمىسىن استە ۇمىتپايمىز», دەيدى كرانشى التىن اپاي.
مەتاللۋرگ مانەنوۆا
تەمىرتاۋداعى مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ جۇرەگى – دومنا پەشى. ونىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋىنە ساپالى شيكىزات قاجەت. وسى ماڭىزدى مىندەتتى ابىرويمەن اتقارىپ جۇرگەن گۇلميرا مانەنوۆا – قارا مەتاللۋرگيانىڭ, ءوندىرىستىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن جان. ەڭبەك جولىن كونۆەيەر ءماشينيسى رەتىندە باستاپ, بۇگىندە ءوز ءىسىنىڭ بىلىكتى مامانىنا اينالعان ول وتىز جىلدان بەرى ءوندىرىستىڭ ۇزدىكسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. قاراپايىم ەڭبەك ادامىنىڭ قاجىر-قايراتى مەن ادالدىعىنىڭ ايقىن ۇلگىسى بولعان گۇلميرا «ەڭبەك داڭقى» وردەنىنىڭ يەگەرى.
– نەگىزگى ماماندىعىم – قۇرىلىسشى, وسى سالادا بىرنەشە جىل ەڭبەك ەتتىم. كەيىن بالا كۇتىمىمەن دەمالىستا وتىرعان كەزىمدە قۇربىم اگرووندىرىستە جۇمىس ىستەۋدى ۇسىنىپ كوردى. العاشىندا بۇل جەرگە ۋاقىتشا كەلەمىن دەپ ويلاعان ەدىم, بىراق 1995 جىلى كاسىپورىن تابالدىرىعىن اتتاعان ساتتەن باستاپ, وسى سالا مەنىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىما اينالدى. قارا مەتاللۋرگيانىڭ نەگىزى اگرووندىرىستەن باستالادى, مەنىڭ باستى مىندەتىم – ونىڭ قالىپتى ءارى ۇزدىكسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ, – دەيدى گۇلميرا.
ايتۋىنشا, العاشىندا كاسىپورىندا كونۆەيەر ءماشينيسى بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان. الايدا ۋاقىت وتە كەلە تاجىريبە جيناقتاپ, كاسىبي شەبەرلىگىن شىڭداپ, وسى سالانىڭ بىلىكتى مامانىنا اينالعان.
– جۇمىسقا كىرىسكەندە ماعان ۇستازىم ولگا بەسەدينا كوپ نارسە ۇيرەتتى, ەڭ الدىمەن, جۇمىستىڭ باستى قاعيدالارىن ءتۇسىندىردى. جالپى, جۇمىسىم ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى, ەڭبەكقورلىقتى تالاپ ەتەدى. ءوندىرىستىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋى مەن اپاتتى جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋ قاجەت, – دەيدى مەتاللۋرگ.
كەنشى كەلىنشەك
جەتى قات جەر استىنان قارا التىن شىعارۋ ەرلىككە پارا-پار. تاۋ-كەن وندىرىسىندەگى قارا ناردىڭ جۇگىن كوتەرىپ جۇرگەن قاراعاندىلىق قايسار ارۋلاردىڭ ءبىرى – كوستەنكو اتىنداعى شاحتانىڭ جەراستى كەنشىسى زارينا الپيەۆا.
زارينانىڭ اۋەلگى قىزمەتى بانكتەگى ەكونوميست مامانى ەدى. كەيىن شاحتاعا تۇسۋگە شەشىم قابىلداعان ول تاۋ-كەن كوللەدجىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرىپتى.
– بۇل كاسىپكە كەلۋىمە ەشكىم يتەرمەلەگەن جوق. ەكونوميست قىزمەتىنەن كەتىپ, تاۋ-كەن كوللەدجىنە وقۋعا ءتۇستىم. تاباندىلىعىمنىڭ ارقاسىندا كەنشى ماماندىعىن الىپ شىقتىم. جالپى, كەنشى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەنمىن. وقۋشى كەزىمدە-اق كومىردى زەرتتەۋگە ىنتىق بولدىم. مىنە, وسى قۇشتارلىق كەنىشكە جەتەلەپ اكەلدى. ەڭبەك وشاعىمىز – جەراستى وتكەلىندە. اينالا قاراڭعىلىق. كەنشىنىڭ باس كيىمىنە ورناتىلعان تۇيمەدەي شام بولماسا, قارا تۇنەكتە ەشتەڭە كورىنبەيدى. كەنشىلەر جۇمىس ورنىنا ماڭدايداعى شامنىڭ جارىعىمەن ءبىر شاقىرىم جەر ءجۇرىپ بارادى. مەن دە سولاردىڭ قاتارىندامىن, – دەيدى كەنشى زارينا الپيەۆا.
زارينانىڭ شاحتادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىنە 13 جىلعا جۋىقتاپ قالىپتى. نەگىزگى مىندەتى – جەر قويناۋىنان 690 مەتر تەرەڭدىكتەن الىنعان كومىر سىناماسىن زەرتحاناعا اپارىپ, تەكسەرىستەن وتكىزەدى. وسى ارادا زەرتحانالىق قورىتىندى جاسالىپ, جاڭا قازبا جۇمىسىنا جوسپار جاسالادى.
– قازىرگى مىندەتىم وسى زەرتحانامەن بايلانىستى. بالا شاقتاعى كومىر قىزۋىن زەرتتەسەم دەگەن ارمانىم وسىلايشا ورىندالدى, – دەيدى كەنشى قىز.
قاراعاندى وبلىسى