• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
وشپەس داڭق 18 ءساۋىر, 2025

وتەلگەن پارىز

10 رەت
كورسەتىلدى

جۇمىر دۇنيەگە ەرلىك پەن ادالدىقتىڭ ءمانىن ايگىلەگەن جەڭىس وڭايلىقپەن كەلگەن جوق. ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ءىرى قانقۇيلى سوعىس ميلليونداعان وتباسىن جاقىندارىنان ايىرىپ, قايعى-قاسىرەت جۇتتىردى. سول سۇراپىل شايقاستا وت كەشىپ, كەۋدەسىن وققا توسەگەن ارىستىڭ ءبىرى – الماتى وبلىسى قاراساز اۋىلىنىڭ ازاماتى اسانعازى تەمىربەكوۆ ەدى.

مەكتەپتى ەندى تامام­داعان بوزبالا 1942 جىلى مايدانعا ءوزى سۇ­رانىپ, اتتانادى. اكەسى تەمىر­بەك تە وتباسىمەن, بالا-شاعاسى­مەن جۇمىلىپ, نارىنقولداعى «پرومكومبيناتتا» جاۋىنگەرلەر ءۇشىن بايپاق, تون, قولعاپ تىككەن. جۇمىسشىلار كۇن سا­يىن 18 ساعات تاپجىلماي ەڭبەك ەتىپ, بەل­گى­لەنگەن جوسپاردى اسىرا ورىنداپ, مايدانعا جونەل­تىپ وتىرىپتى. ء«بارى مايدان ءۇشىن, ءبارى جەڭىس ءۇشىن!» دەگەن ۇرانمەن جۇمىس ىستەگەن تالاي وتباسى سەكىلدى تەمىربەكوۆتەر دە تىل مايدانىنىڭ وزاتى اتانادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ اسكەر­دەگى اسانعازىنىڭ اماندىعىن تىلەپ, زارىققان كۇندەردە ارا-تۇرا حات كەلەدى ەكەن. ول بىردە ماسكەۋدى قور­عاۋعا اتتانىپ بارا جاتقانىن, ەندى بىردە كالينينگراد مايدانىنا جەتكەنىن جازادى. تاعى ءبىر حاتىندا «رجەۆ, ۆەليكيە لۋكي قالالارىن ازات ەتتىك», دەپتى. ءبىر جولعى حاتىندا «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعانىن حابارلاعان. 1943 جىلدىڭ 26 قازانىندا اسانعازى: «نەۆەل قالاسىن ۇستاپ تۇرمىز, الدا – اۋىر شايقاس. وسىدان امان شىقسام, حابار بەرەمىن» دەگەن. وسىدان كەيىن ەش حابار بولماپتى. تەك 1945 جىلدىڭ اياعىندا كەگەن اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتىنان جاۋىنگەردىڭ حابارسىز كەتكەنى تۋرالى قاعاز كەلگەن. سوندا دا اكە-شەشەسى ەش ءۇمىتىن ۇزبەي, پەر­زەن­تىنىڭ جولىن توسۋمەن كۇن كەشتى.

تىل مايدانىندا تىنىمسىز ەڭبەك ەتكەن ونەگەلى وتباسىنىڭ بالا­لارى ەر جەتىپ, ومىردەن ءوز ورىن­دارىن تاپقاندا, اناسى: «اسان­­عازىم ءبىر توبە, ىزدەۋدى توقتات­پاڭدار. حابارسىز كەتتى دەگەن سولداتتار دا ورالىپ جاتىر» دەپ امانات ەتىپتى. اسانعازىنىڭ باۋىرلارى – قۇدايبەردى, بولات جانە رەسەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم قايراتكەرى, قارىنداسى سۇلۋحان ىز­دەستىرۋ جۇمىستارىن توقتاتپاي جالعاستىرا بەردى. كسرو قورعانىس مينيسترلىگىنە سۇراۋ سالۋ بارىسىندا اسانعازىنىڭ مايدان دالاسىندا سوعىسقان جەرلەرىندەگى قۇجاتتارى دا تابىلدى.

پودولسك مۇراعاتىنان كەلگەن انىق­تامادا جاۋىنگەردىڭ نە­ۆەل قالاسىنان 24 شاقىرىم جەر­دەگى تەتەرينو, ۆيدۋسوۆو, تۋر­كي-پە­رەۆوز ەلدى مەكەنىندەگى اس­كەري سترا­تەگيالىق ماڭىزى بار تەمىرجول بويىن جاۋ قولىنان ازات ەتۋ ءۇشىن كەسكىلەسكەن ۇرىسقا قاتىسقانى ايتىلادى. تەمىرجول ستانساسى كەزەك-كەزەك ەكى جاقتىڭ قولىنا وتەدى. بىرنەشە اۋىل جەرمەن جەكسەن بولادى. ۇرىس قيمىلى وتە اۋىر بولىپ, قاندى شايقاستا 5 مىڭعا جۋىق كە­ڭەس جاۋىنگەرى قازا تاپقان. وسى ۇرىس­تا اسانعازى تەمىربەكوۆ تە مەرت بولادى. جانتۇرشىگەرلىك جاعداي كوپ جىل ايتىلماي, جاريا ەتىلمەي, قازا بولعاندار حابارسىز كەتكەندەر ساناتىنا قوسىلىپتى. اراعا كوپ جىل سالىپ قۇپيا اشىلعان. الاساپىراندا حابار-وشارسىز كەت­تى دەلىنگەن جاۋىنگەرلەردىڭ باۋىرلاستار زيراتىندا جەرلەنگەنى انىقتالعان. سولاردىڭ ىشىندە اسان­عازى تەمىربەكوۆتى ىزدەگەن تۋىس­تارى 2010 جىلى تۋركي-پەرە­ۆوزدان تابادى. زيراتتا «سەرجانت تەمىربەكوۆ اسانعازى 05-ءحى. 1943» دەپ جازىلعان. تابىلعان قۇجات­تاردا روتا كومانديرى بولعان ول قاراماعىنداعى اسكەردى تالاي ۇرىس مايدانىنا باستاپ شىققانى, جاۋمەن بەتپە-بەت ايقاسقانى جونىندە دەرەك كەلتىرىلگەن.

سودان بەرى ءسابيت تەمىربەكوۆ باس بولعان اسانعازىنىڭ تۋىستارى بۇل جەرلەردە بىرنەشە رەت بولىپ قايتتى. مايدانگەر جاتقان جەرگە ەسكەرتكىش-تاس بەلگى قويىپ, قاراسازعا ءبىر ۋىس توپىراعىن الا كەلدى. الماتى وبلىستىق ءماسلي­حا­تى­نىڭ شەشىمىمەن قاراساز اۋى­لىن­داعى مەكتەپتە جاۋىنگەرگە ارناپ ەسكەرتكىش-تاقتا ورناتىلدى. جىل سايىن مايدانگەردىڭ باسىنا بارىپ تاعزىم ەتەتىن تەمىربەكوۆتەر اۋلەتى وتانداستارىمىزدىڭ بۇل مەكەنگە ءجيى قاتىنايتىنىن ايتادى. ويتكەنى بۇل سوعىستا تالاي قان­داسىمىز ەرلىكپەن قازا تاپتى. ەلى­مىزدەن بارعان ازاماتتار نەۆەل قالا­سىنىڭ ماڭىندا جات­قان ءبىرتۋار باتىر قىزىمىز مانشۇك مامە­توۆانىڭ رۋحىنا باس ءيىپ, قۇران باعىشتايدى. 

سوڭعى جاڭالىقتار