ءبىلىم ورداسىنىڭ مەنشىگى قاشان قايتارىلادى؟

عاسىرعا جۋىق تاريحى بار ىرگەلى ءبىلىم ورداسىنىڭ اكتيۆ­تەرىنە قاتىستى شيكىلىك­تىڭ شەتى شىققالى تالاي ۋاقىت ءوتتى. جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ زاڭ­­عا تومپاق ارەكەتى اشكەرەلەنۋى كەرەكتىگىن كەڭەس مۇشەلەرى بۇعان دەيىن دە كوتەرگەن ەدى. كەزەكتى وتىرىسقا باستاماشى توپتان بولەك مەملەكەت­تىك ورگان وكىلدەرى, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ عالىمدارى, قوعام بەلسەندىلەرى مەن قالا تۇر­عىندارى قاتىستى.

«Amanat» پارتياسى جانىن­داعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى رەس­پۋب­ليكالىق كەڭەس توراعاسى ەرلان سايروۆ ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرىپ, سىبايلاس جەمقورلىق ارەكەتىنە قاتىسى بار ازاماتتاردى جاۋاپقا تارتۋ قاجەت ەكەنىن تاعى ءبىر ەسكە سالدى. «2000 جىلداردىڭ باسىندا قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە مەملەكەتتىڭ جانە وسى وقۋ ورداسىنىڭ مەن­شىگى تالان-تاراجعا ءتۇستى. اتاپ ايتقاندا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 3 جاتاق­حا­ناسى, 5 لابوراتوريالىق ءىرى نىسانى, 6 گەكتار جەرى بەلگىسىز ءبىر سەبەپتەرمەن جەكە ادامداردىڭ قولىنا ءوتىپ كەتتى. مۇنىڭ ارتىندا سىبايلاس جەمقورلىق ارەكەتى تۇرعانى انىق. بۇگىندە «Amanat» پارتياسىنىڭ اتسالىسۋىمەن باس پروكۋراتۋرانىڭ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وسى ماسەلەمەن اينالىسىپ جاتىر. ارينە, وسى جىلدار ارالىعىندا مەنشىكتەر ەكىنشى, ءۇشىنشى, ءتورتىنشى قولعا ءوتىپ كەتتى. سوعان قاراماستان, ادىلدىك قالپىنا كەلۋى كەرەك. بالالارىمىزدىڭ اۋزىنان جىرىپ الىنعان بارلىق ىرىزدىقتى قايتارۋىمىز قاجەت. بۇعان جول بەرگەن ازاماتتار قۇ­قىق­تىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتى­لۋعا ءتيىس», دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرلان سايروۆ.

ءوز كەزەگىندە سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنت­تى­گىنىڭ سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ قىز­مەتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قۋاندىق راشيت ۋنيۆەرسيتەت نىساندارىن جەكە قولعا بەرۋگە قاتىستى زاڭ بۇزۋشىلىق فاكتىلەرىنە توقتالىپ, اگەنتتىك بىلتىردان بەرى وسى وقۋ ورداسى­نىڭ م ۇلىكتەرىن جەكە تۇلعالارعا ساتۋ دەرەكتەرى بويىنشا تەرگەۋ امالدارىن جۇرگىزىپ جاتقانىن مالىمدەدى.

«قازىرگى ۋاقىتتا ءتيىستى ساراپتامالار جاسالدى. قۇزىرەتتى ورگانداردىڭ ماماندارىمەن بىرگە اتالعان مەنشىكتەر جەكە تۇلعالارعا قانداي جولمەن بەرى­لىپ, نەندەي زاڭ بۇزۋشىلىق جاسال­عانى تەكسەرىلدى. وسى فاكتى­لەر بويىنشا تەرگەۋ امالدارى قول­عا الىندى. بۇدان باسقا دا نى­سان­دارعا قاتىستى تەرگەۋ جۇر­گىزىلىپ جاتىر», دەيدى قۋاندىق راشيت.

وقۋ ورداسىنا قاتىستى ورىن ال­عان ولقىلىق ۋنيۆەرسيتەت ۇجى­مىن دا الاڭداتىپ وتىر. ولار تالان-تاراجعا تۇسكەن تەلىمدەر مەن عيماراتتار ءبىلىم ورداسىنىڭ مەنشىگىنە قايتارىلسا دەگەن تىلەكتەرىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە, ۋنيۆەرسيتەت تەرگەۋ امالدارىن جۇرگىزۋگە جان-جاقتى اتسالىسىپ جاتقان كورىنەدى.

«ەلىمىزدە 120-عا جۋىق جوعارى وقۋ ورنى بار. سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق دارەجەدەگى ساناۋلى ءبىلىم ورداسىنىڭ ءبىرى – 96 جىلدىق تاريحى بار قازاق ۇلتتىق اگرار­لىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قا­جەت ماماندار دايارلايتىن بىر­دەن-ءبىر ءبىلىم ورداسى اگرارلىق سالاداعى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سوعان قاراماستان ءبىر كەزدەرى ۋنيۆەرسيتەتتە سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى ورىن الدى. قۇزىرلى ورگاندار ونىڭ انىق-قانىعىن ءالى دە زەرتتەپ, زەردەلەپ جاتىر. ال تەرگەۋ امالدارىن جۇرگىزۋ­گە قاجەت بارلىق ماتەريال ۋني­ۆەرسي­تەت تاراپىنان تولىق قام­تا­ما­سىز ەتىلدى. ەڭ باستىسى, ادى­لەتتى قازاقستاندا ادىلەتتى ۋني­ۆەر­سيتەت قۇرۋىمىز كەرەك», دەدى قازاق ۇلتتىق اگرار­لىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى-باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى پىرىمقۇل يبراگيموۆ.

كوپشىلىكتى الاڭداتىپ وتىر­عان كەلەڭسىزدىك قۇزىرلى ورىن­دار­دىڭ نازارىندا. الماتى قالاسى­نىڭ باسقارما پروكۋرورى ازات تۇرعانبەك كەيىنگى ەكى جىلدا قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اكتيۆتەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ باعىتىندا قارقىندى جۇمىس ءجۇرىپ جاتقانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, الماتى قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى 2023 جىلى باس پروكۋراتۋرانىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۋنيۆەرسيتەتتە تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. ناتيجەسىندە, جوعارى وقۋ ورنىنا تيەسىلى جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى زاڭسىز يەلىكتەن شىعارۋ فاكتىلەرى انىقتالعان.

ء«بىز بۇل فاكتىنى ارنايى ەسەپكە الۋ كىتاپشاسىنا تىركەدىك. كەيىن وسى ءىس بويىنشا ءارى قاراي تەكسەرىس جۇرگىزىلىپ, پروتسەستىك شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن قۇجاتتار سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتىنە جولداندى. بۇگىندە «بيلiكتi نەمەسە لاۋازىمدىق وكiلەتتiكتەردى اسىرا پايدالانۋ» بابى بويىنشا ءىس قوزعالىپ, تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. تيىسىنشە, وسى ءىستىڭ بۇگە-شىگەسى انىقتالىپ, ناقتى تارتىپتىك شەشىم قابىل­دانادى», دەيدى پروكۋرور.

جوعارىدا ايتىلعانداي, ۋني­ۆەرسيتەت ۇجىمى ماسەلەنىڭ وڭ­تايلى شەشىم تاۋىپ, اكتيۆ­­تەر­دىڭ مەملەكەت مەنشىگىنە قاي­تا­رىلۋىنا مۇددەلى. اسىرەسە بۇل احۋال ۋنيۆەرسيتەتتە ۇزاق جىل­­­دان بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلە جات­قان عالىمداردى الاڭداتادى. قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى «اگرونوميا, سەلەكتسيا, بيوتەحنولوگيا» كافە­دراسىنىڭ پروفەسسورى تاستانبەك اتاقۇلوۆ ءبىر كەزدەرى ءبىلىم ورداسىندا ورىن العان زاڭسىزدىقتار اشكەرەلەنىپ, ادىلەت ورناسا دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى.

«1967 جىلى وسى ءبىلىم ورداسىن العاش ستۋدەنت بولىپ اتتاعان ەدىم. سول ۋاقىتتان بەرى قارا شاڭىراقتان ءبىر ەلى اجىراعان جوقپىن. تابان اۋدارماي ازدى-كوپتى 58 جىل ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. بۇگىن ايتىلىپ جاتقان بارلىق زاڭسىز ارەكەت كوز الدىمدا جاسالدى. ءبارىن بىلەمىن. الايدا بىزبەن ەشكىم اقىلداسقان جوق. قولدان كەلەر قايران بولمادى. بىرتىندەپ وقۋ كورپۋسىمىزدان دا, جاتاقحانامىزدان دا ايىرىلا باستادىق. جەكە ادامداردىڭ ەنشىسىندە كەتتى. ءبىر كەزدەرى سات­باەۆ, فۋرمانوۆ (قازىرگى نازار­باەۆ), اباي, كراسينا (قازىرگى ءۋاليحانوۆ) كوشەلەرى قيىلىساتىن تۇستاعى شۇرايلى جەر تولىق قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە تيەسىلى ەدى. ءبىر ەمەس, ەكى بىردەي دەنە شىنىقتىرۋ زالىمىز بولدى. سونىڭ ءبارى بىر­تىندەپ جەكە ادامداردىڭ يەلىگى­نە وتكەنى اشىندىرادى», دەيدى تاستانبەك اتاقۇلوۆ.

جيىن قورىتىندىسىنا سايكەس, كەڭەس توراعاسى ەرلان سايروۆ ءبىلىم ورداسىنا تيەسىلى بولعان جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى قايتا­رۋ ءىسىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ قاجەتتىگىن, بۇل باعىتتاعى جۇمىس الداعى ۋاقىتتا جالعاسىن تاباتىنىن جەتكىزدى.

الماتى