بيىل كورنەكتى اقىن نۇرپەيىس بايعانيننىڭ تۋعانىنا – 165 جىل. وسىعان وراي الماتىداعى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيدە «ەر تۋرالى جىر» دەپ اتالعان مادەني-تانىمدىق ءىس-شارا ءوتىپ, ۇلت رۋحانياتىنا سۇبەلى ۇلەس قوسقان اقىننىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى ارداقتالدى.
رۋحاني كەشكە ادەبيەتشىلەرى, ونەرتانۋشى عالىمدار, مۋزەي ماماندارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى قاتىستى. جۇزدەسۋدە اقىننىڭ «قاراساي – قازي», «نارقىز», «اقكەنجە» سەكىلدى تانىمال داستاندارىنىڭ شىعۋ تاريحىنا قاتىستى قىزىقتى دەرەكتەر ايتىلىپ, مۋزەي قورىندا ساقتالعان فوتوقۇجاتتارى كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلدى.
ءىس-شارانى اشقان مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى عاليا تەمىرتون ادامگەرشىلىك پەن ادالدىقتى, ادىلدىك پەن ىزگىلىكتى دارىپتەگەن اقىن مۇراسى جاس ۇرپاققا جارقىن ۇلگى ەكەنىن ايتىپ, تۇلعالار تاعىلىمىن ناسيحاتتاۋ مۋزەي جۇمىسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جىپ-جىلى كەشتە ن.بايعانيننىڭ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تۋرالى جازعان «ەر تۋرالى جىر», «جيىرما بەس» سەكىلدى وتتى پوەمالارى جاۋىنگەرلەرگە جىگەر بەرگەنى, وسىلايشا ءورشىل جىراۋ جالىندى جىرىمەن جەڭىس كۇنىن جاقىنداتۋعا ۇلەس قوسقانى كەڭىنەن ايتىلدى.
«حالقىمىزدا جىراۋ-جىرشىلاردىڭ ۇلى تولقىن مەكتەبى بار. سىپىرا جىراۋدان باستاپ اسان قايعى, قازتۋعان, شالكيىز, دوسپامبەت دەپ تىزبەكتەي بەرۋگە بولادى. وسى مەكتەپتى جالعاستىرعان اردا ونەردىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى – نۇرپەيىس بايعانين. ۋاقىت تىنىسىن, زامانا ءۇنىن, حالىق مۇڭىن جىرلاعان اقىننىڭ ەسىمى زەردەلى ۇرپاقتىڭ جادىنان ۇمىتىلماۋعا ءتيىس. ول باتىرلىق تۋرالى جىرلارىندا اۋىز ادەبيەتىنىڭ ۇلگىلەرىن شەبەر پايدالانىپ, ونى جازبا ادەبيەتتىڭ بيىگىنە كوتەرە ءبىلدى», دەيدى پروفەسسور جۇمات تىلەپوۆ.
اتاۋلى ءىس-شارادا نۇرپەيىس بايعانيننىڭ شوبەرەسى ەربولات بايعانين, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى قولجازبا جانە تەكستولوگيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جۇماشاي سايلاۋقىزى, پروفەسسور سەرىكقازى قوراباي, پۋبليتسيست, ستسەناريست قالدىگۇل جانىباەۆا, ت.ب. قوناقتار جىراۋدىڭ شىعارماشىلىعىنا, ءومىر تىنىسىنا قاتىستى تىڭ اقپاراتتارمەن ءبولىستى.
نۇرپەيىس بايعانين – 1860 جىلى اقتوبە وبلىسى تەمىر اۋدانىندا تۋعان. 15-16 جاسىندا «بالا جىرشى» اتانىپ, ايتىسقا ءتۇسىپ, باتىرلىق جىرلارىن ۇيرەنەدى. شەرنياز, ماحامبەت, قاشاعان سىندى اقىن-جىراۋلاردىڭ تولعاۋلارىن جاتقا ايتىپ, ولاردىڭ شىعارماشىلىعىن جۇرتشىلىققا كەڭىنەن دارىپتەپ, «قوبىلاندى باتىر», «الپامىس باتىر», «قىرىمنىڭ قىرىق باتىرى» سياقتى 50-دەن استام ەپوستى جىرلاپ, ولاردىڭ ەلەۋسىز قالماۋىنا زور ەڭبەك سىڭىرگەن.
الماتى