جەتىسۋ قۇلاندارىن كورۋگە ءۇندىستان, قىتاي, كورەيا, فرانتسيا, گەرمانيا, رەسەي سىندى الىس-جاقىن شەتەلدەردەن جىل سايىن مىڭداعان تۋريست كەلەدى. ولار ءتۇز جانۋارىن دالادا كەزدەستىرۋ ماقساتىندا اپتالاپ جاتادى. وسى تۇرعىدا «التىنەمەل» ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ بەدەلى جوعارى. جانۋارلاردى زەرتتەۋشى عالىمدار دا كۇرەڭبەل مەكەنىنە سوقپاي كەتپەيدى.
جالپى, قۇلاندار پوپۋلياتسياسىنىڭ كوپ بولىگى وسى ايماققا تيەسىلى, 3 600-دەي قۇلان كەربۇلاق اۋدانىنىڭ «التىنەمەل» ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ اۋماعىن مەكەن ەتەدى. تۋريستەر وسى اسەم جاراتىلىستى كورۋگە ارنايى كەلەدى. ءوڭىر اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى ساياباققا 24 مىڭنان اسا ادام تابان تىرەگەن, سونىڭ 7 مىڭى – الىس-جاقىن شەتەلدەن كەلگەن قوناقتار.
ساياباقتىڭ تاعى ءبىر تابيعي تىلسىمى – ايعايقۇم. 10-12 مىڭ جىل بۇرىن پايدا بولعان ۇزىندىعى 3 كم, بيىكتىگى 150 مەتر قۇم جوتاسى ساياباقتىڭ ايرىقشا بەلگىسى ىسپەتتەس, جەتىسۋ ولكەسىنىڭ تابيعي كەرەمەتتەرىنىڭ ءبىرى.
«مۇندا كەلۋشىلەرگە قۇلانداردى, قاراقۇيرىقتاردى, ءساتى كەلسە ساياباقتىڭ باسقا دا ەرەكشە جانۋارلارىن تاماشالاۋعا ارنالعان فوتو, بەينە سافاري ۇيىمداستىرىلادى. مۇنىڭ ءبارى ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى, ويتكەنى ۇلتتىق پاركتەر جەتىسۋ وبلىسىنداعى 5 تۋريستىك باعىتتىڭ ءبىرى», دەيدى «Visit Zhetysu» تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى جاندوس نۇريەۆ.
ساياباق قىزمەتشىلەرىنىڭ بارلىق تىنىس-تىرشىلىگى «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن جانۋارلاردى, سونىڭ ىشىندە قۇلانداردى ساقتاپ قالۋعا باعىتتالعان. ءبىرشاما جىل بۇرىن مۇندا تۇرىكمەنستاننان 30-عا جۋىق قۇلان اكەلىنگەن, قازىر قۇلاندار سانى ەداۋىر كوبەيدى. مىسالى, 2023 جىلى ساياباق اۋماعىن 3 مىڭعا جۋىق قۇلان مەكەندەسە, بىلتىر ولاردىڭ سانى 3 600-گە جەتتى. بۇل بيولوگيالىق ءتۇردىڭ ءبىر بولىگى ۇلتتىق پاركتەن باسقا ايماقتارعا دا تارالىپ جاتىر.
«جانۋارلار پوپۋلياتسياسىنىڭ كوبەيۋىنە, ساياباقتىڭ دامۋىنا, تۋريستەر سانىنىڭ ارتۋىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. قاۋىپسىزدىكتى جاقسارتۋ ماقساتىندا 14 جاڭا موتوتسيكل مەن موتورلى قايىق, 10 تراكتور, قاردا جۇرەتىن كولىكتەر, درون ساتىپ الىندى. دروندى تۇندە دە ۇشىرۋعا بولادى. جول ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋدا وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋدىڭ ماڭىزى زور. وتكىزىلەتىن يميدجدىك ءىس-شارالار ارقىلى تۋريستەردى كوپتەپ تارتا باستادىق. مۇنىڭ ءبارى ساياباقتىڭ دامۋىنا, فاۋنا مەن فلورانىڭ ساقتالۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزىپ وتىر», دەيدى «التىنەمەل» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ باس ديرەكتورى قۋات بايتۇرباەۆ.
ۇلتتىق پاركتىڭ جالپى اۋماعى 307 مىڭ گەكتاردان اسادى. بىرەگەي تابيعاتىن, سيرەك كەزدەسەتىن جانۋارلارىن, تاريحي-مادەني مۇرا ەسكەرتكىشتەرىن ساقتاۋ ءۇشىن «التىنەمەل» يۋنەسكو بيوسفەرالىق رەزەرۆاتىنىڭ حالىقارالىق مارتەبەسىن يەلەنگەن. مۇندا سيرەك كەزدەسەتىن وسىمدىكتەردىڭ 31 ءتۇرى, قازاقستاننىڭ «قىزىل كىتابىنا», حالىقارالىق تابيعاتتى قورعاۋ وداعىنىڭ قىزىل تىزىمىنە ەنگىزىلگەن جانۋارلاردىڭ 66 ءتۇرى كەزدەسەدى. سونىڭ ىشىندە بارىس, قۇلان, قاراقۇيرىق, ت.ب. بار. تاۋلى جەرلەرگە قوڭىر ايۋدىڭ كەلگەنى دە بايقالعان. ۇلتتىق ساياباق بىرەگەي تابيعي نىساندارىمەن دە تانىمال. ولاردىڭ قاتارىندا ايعايقۇم, اقتاۋ بور تاۋلارى, قاتۋتاۋ ءشولدى لاۆا تاۋلارى, 700 جىلدىق تال, بەسشاتىر ساق قورعاندارى, تاڭبالى تاس پەتروگليفتەرى بار. تۋريستەر وسى بىرەگەي تابيعي نىسانداردى دا تاماشالاي الادى.
«قازىر قازاقستان كوركەم تابيعاتىنىڭ ارقاسىندا ءۇندىستاندا جاقسى تانىمال. ءبىز شىمبۇلاقتا, كولساي, قايىڭدى كولدەرىنىڭ جاعاسىندا بولدىق, ەندى «التىنەمەل» ۇلتتىق ساياباعى مەن ايعايقۇمنىڭ تاماشاسىن كوزبەن كورىپ, زەرتتەپ-ءبىلىپ جاتىرمىز. اسەرىمىزدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس», دەيدى ءۇندىستاننان كەلگەن تۋريست نامبۋتاسەحا.
بىلتىر جول ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «سارىوزەك – كوكتال» جولىنىڭ ۇزىندىعى 23 شاقىرىم بولاتىن التىنەمەل اسۋىنداعى ۋچاسكەسىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى.
«مەن مۇندا العاش رەت 5 جىل بۇرىن وتباسىممەن بىرگە كەلگەنمىن. سوڭعى كەلگەنىمدە ايعايقۇمنىڭ ء«انىن» ەستي الماي كەتتىم. بىراق بۇل جولى جولىم بولىپ, قۇمنىڭ داۋىسىن ەستىدىم. ونىڭ بيىگىنە شىققانداعى اسەر مۇلدە بولەك. مۇلگىگەن تىنىشتىق, ءزاۋ بيىكتەن قاراعانداعى كورىنىس ءتىپتى عاجاپ», دەيدى الماتىدان كەلگەن جاس تۋريست رەناتا ليننيك.
«التىنەمەل» ۇلتتىق ساياباعى سىرتتان كەلگەن قوناقتارعا تاپتىرماس رۋحاني ولجا. وبلىستا ەكولوگيالىق ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا دا سەپ. ساياباق باسشىلىعى, وبلىس اكىمدىگى, «Visit Zhetysu» تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىعى بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جۇيەلى تۇردە جالعاستىرا بەرەتىن بولادى.
جەتىسۋ وبلىسى