سالىق كودەكسى اياسىندا جۇزەگە اسۋى مۇمكىن جاڭاشىلدىقتىڭ ءبىرى – قوسىلعان قۇن سالىعى (ققس) بويىنشا ەسەپكە قويۋدىڭ شەگىن قازىرگى 78 ملن تەڭگەدەن 15 ملن تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋ. ۇكىمەت وكىلدەرىنىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل بيزنەسكە دە, مەملەكەتكە دە پايدالى بولماق. ءارى قاراي مينيسترلەر بىلاي دەيدى: ەلىمىزدە تىركەلگەن 2 ملن 300 مىڭ سالىق تولەۋشىنىڭ 137 مىڭنان استامى عانا ققس تولەۋگە مىندەتتى. ەندى سونىڭ 88 مىڭى عانا ققس تولەۋدە ادالدىق تانىتادى ەكەن. از با؟ ءيا, سونشالىقتى كوپ ەمەس. بۇل قانشاما قارجىنىڭ قازىناعا قۇيىلماي جاتقانىن ايعاقتايدى. مۇنىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى جوعارعى شەك دەيدى شەندىلەر.
«سول سەبەپتى ءبىز ققس بويىنشا شەكتى تومەندەتۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. بۇل شەكتە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ (شوب) 80 پايىزى جۇمىس ىستەيدى, سوندىقتان شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ كوبىنە بۇل ونشا اسەر ەتپەيدى. ەەدۇ ەلدەرىندە شەك بۇدان دا تومەن, كەيبىر جەتەكشى ەكونوميكاسى بار ەلدەردە ءتىپتى نولگە تەڭەستىرىلگەن», دەيدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامىريننىڭ تۇسىندىرۋىنشە, تابىسى 500 ملن مەن 1 ملرد تەڭگە ارالىعىنداعى كاسىپكەر ققس تولەمەۋ ءۇشىن 78 ملن تەڭگەگە دەيىنگى ارالىقتا بيزنەسىن بولشەكتەپ تاستايدى.
«تابىسى 500 ملن تەڭگە بولسا, دەمەك وعان 12-15 كومپانيا تىركەۋگە تۋرا كەلەدى. ونداي جاعدايدا ققس تولەۋدەن قۇتىلادى. ايتپەسە, دە-فاكتو – سالىق تولەۋگە ءتيىس ورتا بيزنەس. مەملەكەت جىل سايىن بيزنەستىڭ بولشەكتەنۋى سالدارىنان 800 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى تابىس سالىعىن جوعالتادى. ققس-تى ەسەپكە قويۋ بويىنشا شەكتىڭ تومەندەتىلۋى جانە B2C-دەگى جەڭىلدەتىلگەن ارنايى رەجىم سياقتى تەتىكتەر – كاسىپكەرلىكپەن ەمەس, كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەس. سالىق تولەيتىندەر سالىق تولەمەيتىندەرمەن ءادىل باسەكەگە تۇسە المايدى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
ققس مولشەرلەمەسىنىڭ 12 پايىزدان جوعارى كوتەرىلۋىن قولداماعانداردىڭ ءبىرازى ققس شەگىنىڭ تومەندەۋىن دە قالامايدى. بۇل رەتتە ولار باعا قىمباتتايدى; كوپتەگەن كاسىپكەرگە بۋحگالتەر, زاڭگەر قاجەت بولا باستايدى – بۇل دا باسى ارتىق شىعىن; شاعىن كاسىپورىنداردىڭ كوبى جابىلىپ قالادى دەپ ۇرەيلەنەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ەدىل ءجاڭبىرشيننىڭ ايتۋىنشا, شەكتى 15 ملن-عا دەيىن تومەندەتۋ ماسەلەنى شەشپەيدى. بيزنەستى بولشەكتەۋ ودان ءارى جالعاسا بەرەدى.
«78 ملن تەڭگەنىڭ 15-كە ەمەس, 40 ملن-عا تۇسىرەيىك. 3 جىلعا. اشىقتىق رەجىمىنە وتە مە, وتپەي مە, قاراپ كورەيىك. 40 ملن تەڭگەنى 12 ايعا بولىڭىزدەر, قانشا بولادى؟ 2 ملن تەڭگە اركىمنىڭ قالتاسىندا ءجۇر, سونىڭ ءبارى ققس تولەۋى كەرەك پە؟ ەڭ ابزالى – 40 ملن تەڭگە. ءبارى دۇرىس بولسا 3 جىلدان سوڭ تاعى دا تومەندەتۋگە بولادى. بولماسا سول 40 ملن كۇيىندە تۇرا بەرەدى. سوسىن الماس چۋكين مىرزا دۇرىس ايتتى, كورپوراتيۆتى تابىس سالىعىن الدىن الا الىپ قوياسىڭدار. ال بيزنەستىڭ كەلەسى جىلى قانشا تابىس تابارىن ەشكىم دە ايتا المايدى. وسىنداي قۇرالدارمەن بيزنەستى قىسىپ جاتىرسىڭدار. جالپى, سالىق رەفورماسىنان بيزنەستى ىنتالاندىراتىن ەشتەڭە كورىپ تۇرعان جوقپىن», دەدى دەپۋتات پارلامەنتتە وتكەن تالقىلاۋدا.
«اقجول» پارتياسىنىڭ توراعاسى ازات پەرۋاشەۆ تە ققس شەگى 40 ملن-نان جوعارى شەكتە بولۋى كەرەك دەگەن پىكىر ءبىلدىردى.
«ادامدار بيزنەستەن ورتاشا جالاقى دەڭگەيىندە تابىس تابۋى ءۇشىن اينالىمى 15 ملن ەمەس, 45-75 ملن تەڭگە بولۋى كەرەك. ايتپەسە, ولار كاسىپكەر ەمەس, ارەڭ دەگەندە جان باعىپ جۇرگەندەر بولىپ شىعادى. مۇنداي ءتاسىل كۇن-ءتۇن دەمەي جۇمىس ىستەپ جۇرگەندەرگە وبال جاسايدى. ولار ءدال ولاي زاۋىتتا دا, كەڭسەدە دە ىستەي الار ەدى عوي», دەيدى دەپۋتات.
بيزنەسمەن ەرلان وسپانوۆ ماسەلەگە باسقا قىرىنان قاراپ كورگەن دۇرىس دەگەن پىكىردە.
«قازىر ققس تولەۋشىلەر سانى 100 مىڭعا جۋىقتايدى. ەندى شەكتى تومەندەتۋ ناتيجەسىندە ولاردىڭ سانى 300 مىڭعا دەيىن تولىعادى. بۇل 300 مىڭ قازىر باعاعا 12 پايىزدى قوسىپ جاتقان جوق. ال شەكتى تومەندەتكەننەن كەيىن ولار باعاعا ققس قۇنىن قوسۋعا ءماجبۇر بولادى. قازىر ولاردىڭ (ققس تولەمەيتىندەردىڭ) باعاسى الدەقايدا باسەكەگە قابىلەتتى. ناتيجەسىندە, نارىقتىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى اراسىنداعى باعا تەڭەسەدى. بۇعان ققس تولەپ وتىرعان قازىرگى 100 مىڭ سۋبەكت تەك قۋانادى. وزدەرىنىڭ ۇساق باسەكەلەستەرىنىڭ بىرىڭعاي ەرەجەمەن وينايتىنىن قۇپ كورەدى. سونىمەن قاتار سالىق جۇكتەمەسىنەن بولەك سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ دە بار. شەكتى تومەندەتپەس بۇرىن تسيفرلاندىرىپ, باقىلاۋدى رەتكە كەلتىرۋ كەرەك», دەيدى كاسىپكەر.
ساراپشى, «iKapitalist» پلاتفورماسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى نۇربەك راەۆ ققس شەگىنىڭ تومەندەۋىنىڭ بيزنەسكە ءتيىمدى تۇسى تۋرالى ايتتى.
«مۇنداي تالاپقا تەك مىقتى ورتا نەمەسە ءىرى كومپانيالار عانا شىداس بەرە الادى, دەمەك, ۇكىمەتتىڭ نازارى بيزنەستى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. مۇنىڭ ءىزىن الا كەزەكتى رەفورما – كاسىبىن بىرنەشە جشس مەن جك-عا ءبولىپ تاستاپ, ققس شەگىنە دەيىن ساۋدا جاساۋعا ماماندانعان بيزنەستىڭ بولشەكتەنۋ ءۇردىسىن جويۋ تۇر. شەكتى تومەندەتۋ بيزنەستى كەڭەيتۋگە ىنتالاندىرادى. رەسەيدە مۇنداي شارا بىرنەشە جىل بۇرىن جۇرگىزىلدى. بىراق ول جاقتا بۇل شارا الدەقايدا قاتاڭ جۇرگىزىلىپ, كۇشتىك قۇرىلىم دا تارتىلدى. جالپى, ققس بويىنشا شەكتى تومەندەتۋ – بيزنەستى رەيدەرلىك سحەمالارسىز ۇلكەيتۋدىڭ وتە وركەنيەتتى ءتاسىلى, ياعني سىبايلاس جەمقورلىق كومپونەنتى بولمايدى», دەيدى ساراپشى.