ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە قولىنا قارۋى مەن قالامىن قاتار ۇستاعان اقىنداردىڭ ءبىرى – ابدوللا جۇماعاليەۆ. وتتى جىرلارىمەن وقىرماننىڭ جۇرەگىن جاۋلاعان جاس اقىننىڭ قالاي اجال قۇشقانى تۋرالى 1943 جىلدىڭ 13 قاڭتارى كۇنى «سوتسياليستىك قازاقستان» (قازىرگى «Egemen Qazaqstan») گازەتى «گەروي اقىن» اتتى ماقالا جاريالاپتى.
گۆارديا كاپيتانى ۆ.گريگورەۆ «گەروي اقىن» اتتى ماقالاسىندا اقىن ابدوللا جۇماعاليەۆتىڭ باتىرلىق تۋرالى جازۋدى جانى سۇيەتىنىن, ونىڭ كەيىپكەرلەرى دە تاماشا ەرلىك جاساۋعا ۇمتىلاتىنىن, سوعىس اقىننىڭ ءوزىن دە شىعارمالارىنداعى كەيىپكەرلەرى سياقتى باتىر دا, تاباندى سارباز ەتىپ شىعارعانىن ايتا كەلىپ, قىزىل اسكەردىڭ جاۋمەن قاتتى شايقاسا وتىرىپ, كەرى شەگىنۋگە ءماجبۇر بولعانىن جازادى.
«بۇل ۇرىس دۇشپاندى السىرەتىپ, كۇشىن سارقۋدىڭ شايقاسى ەدى. ءبىر دەرەۆنيادا قىرقىسقان قاتتى ۇرىس باستالدى. نەمىس ءبولىمىنىڭ كۇشى بىزدەن باسىم بولدى. بىراق ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەر اسقان تاباندىلىقپەن سوعىسىپ, جاۋدى دەرەۆنياعا وتكىزبەي, كوپ بوگەدى. اقىرى ءار ءۇي سايىن قاتتى ۇرىس باستالدى. ءبىزدىڭ ءبولىم جاۋدى كوپ شىعىنعا ۇشىراتقاننان كەيىن, دەرەۆنيانى تاستاپ شىقتى.
ءبىز شىققاننان كەيىن دە دەرەۆنيادا ۇرىس توقتامادى. ۇزدىكسىز اتىلعان مىلتىق داۋىسى ەستىلەدى. نەمىستەر ءبىر ۇيگە اتاكا جاسادى. ءۇيدىڭ ىشىندە الدەكىم اۆتوماتتان وق جاۋدىرىپ, جاۋدى بەتتەتپەي تۇر. اۆتوماتتان اتىلعان وق نەمىستەردى وتاپ جاتىر. بىراق دۇشپان ولگەنىنە دە قاراماستان ەنتەلەي ءتۇستى», دەيدى اۆتور.
جاۋ اسكەرىن قوعاداي جاپىرىپ, وتاعان كىم؟ سول ساتتە بۇل سۇراق, ارينە, اركىمنىڭ كوكەيىندە تۇرعانى انىق ەدى.
«الگى ۇيدە قالعان كىم؟» دەگەن وي كەلدى بىزگە. وسى ويدىڭ ۇستىندە تۇرعانىمىزدا ءبىر جاۋىنگەر جۇگىرىپ كەلىپ: – كوماندير جولداس, ول قالعان جۇماعاليەۆ, «بۇيرىق بولمايىنشا شەگىنبەيمىن» دەپ جالعىز قالدى.
«بىراق بۇيرىق وعان جەتىپ ۇلگەرمەدى, نەمىستەر ءۇيدى جان-جاعىنان قورشاپ العان ەدى. ولار جۇماعاليەۆتى تەز قولعا ءتۇسىرۋ ءۇشىن انتالاي ۇمتىلدى. ابدوللانىڭ وعى ۇيگە كىرەبەرىستە ولاردىڭ تالايىن سۇلاتتى, ابدەن بولماعان سوڭ نەمىستەر ۇيگە ءورت قويدى.
دەرەۆنيا بىزگە ءدوڭ باسىنان ايقىن كورىنىپ تۇر, اسىرەسە سامالاداي جالعىز ءۇيدىڭ جالىنى اسپانعا شىعادى. جالىن ىشىندە اۆتومات داۋىسى ەستىلەدى.
سوعىس ۇستىندە ءبىز قاھارماندىق پەن ەرلىكتىڭ تالاي ۇلگىلەرىن كورىپ ءجۇرمىز. بىراق جاۋ قولىندا قالعان جالعىز ءۇيدىڭ ىشىندە ارىستانداي الىسقان ايباتتى اقىندى كوز الدىمىزعا كەلتىرگەندە ونىڭ ەرلىك قيمىلى بىزگە باتىرلىقتىڭ اسقار شىڭىنداي سەزىلدى. ول ءوزىنىڭ ولەرىن ءبىلدى. اقتىق ساعات ۇستىندە زور داڭقپەن ءولۋدى تىلەدى. سولاي بولدى دا. ول جان القىمعا كەلگەندە سوڭعى گراناتاسىن نەمىستەرگە لاقتىردى دا, اقتىق وعى قالعانشا اۆتوماتتى جاۋ وڭمەنىنەن ايىرمادى», دەپ جازادى گۆارديا كاپيتانى ۆ.گريگورەۆ.
وسى ءبىر ابدوللا اقىننىڭ اجالمەن ارپالىسى تۋرالى ەستىپ, قاسىم امانجولوۆ «اقىن ءولىمى تۋرالى اڭىز» اتتى پوەما جازعان. سول پوەمادا:
«كۇللى الەمنىڭ اشۋ-كەگى
ورنا مەنىڭ كەۋدەمە كەپ!
جاۋ جولىنا اتام سەنى,
بومبا بول دا جارىل, جۇرەك»,
دەگەن جولدار بار. قاسىم اقىن ايتپاقشى, راسىندا دا ابدوللا اقىننىڭ جۇرەگى جاۋ جولىندا بومبا بولىپ جارىلعان. ول جارىلىستىڭ ءۇنى ارقاشان دا قۇلاعىمىزعا ەستىلىپ تۇراتىنداي...