ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ءار كۇنى قىم-قۋىت تاعدىرلى وقيعالارعا تولى. ەگەر دە الگى وقيعالار عايىپتان تايىپ قاعازعا قاتتالىپ, ياكي گازەتتەردە جاريالانا قالسا, ول ءسوزسىز تاريحقا اينالادى. بۇل سوزىمىزگە 1944 جىلدىڭ 4 قاڭتارى كۇنى «سوتسياليستىك قازاقستان» (قازىرگى «Egemen Qazaqstan») گازەتىنىڭ №3 سانىندا جاريالانعان الىشەر توقماعامبەتوۆ ەسىمدى اۆتوردىڭ «شامالعان توبە» دەگەن ماقالاسى دالەل بولا الادى.
1943 جىلدىڭ ورتا شەنىنەن باستاپ قىزىل ارميا كۇش الىپ, دنەپر وزەنىن الۋعا بار كۇشىن جۇمسادى. جاۋ اسكەرى بەكىنىس قۇرعان دنەپردەن ءوتۋ وپەراتسياسى كەزىندە قانشاما بوزداق شەيىت كەتتى. سولاردىڭ ءبىرى – تاستانبەك شامالعانوۆ. دنەپر وزەنىنىڭ بويىندا باتىردىڭ قۇرمەتىنە توبەنىڭ اتى بەرىلگەن. ول توبە نەلىكتەن «شامالعان توبە» اتالدى؟ بۇل تۋرالى ەلىمىزدىڭ باس گازەتى:
«ول دنەپردىڭ وڭ بەتىندەگى اسا ماڭىزدى توبەگە ءبىر توپ جاۋىنگەرلەرمەن ءىڭىرت مەزگىلىندە كەلىپ ورنالاستى. دنەپردەن ءجۇزىپ ءوتىپ, ويدا جوق جەردە, تۇتقيىلدان جاساعان سۇراپىل شابۋىل نەمىستەردىڭ ۇرەيىن ۇشىرىپ, زارەسىن الدى. لەيتەنانت شامالعانوۆ تاستانبەك باستاعان ءبىر توپ كەڭەس جاۋىنگەرلەرىنىڭ جاساعان بۇل شابۋىلى قيساپسىز قالىڭ قولدىڭ سوققىسىنان كەم بولمادى. جەمە-جەمگە كەلگەن قىزۋ ايقاس كوپكە بارمادى. نەمىستەردىڭ ءبىرسىپىراسى بەكىنگەن توبەدەن قاشىپ شىقتى دا, ءبىرسىپىراسى قۇم قۇشىپ, توبەدە قالدى. توبە شامالعانوۆتىڭ قولىنا كوشتى.
دنەپردىڭ بويىن شولىپ, كوپ جەرگە بارلاۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن قولايلى بيىك توبەنى نەمىستەر قايتا الۋعا جانتالاستى. ولار تاڭ اتا جاساعان ءساتسىز شابۋىلىنان كەيىن, ەكىنشى رەت ءتۇس مەزگىلىندە تاعى قايتادان شابۋىلعا شىقتى. شابۋىل باستاردىڭ الدىندا توبەگە مينومەتتەن بوراتىپ وق جاۋدىردى, قايتا-قايتا بومبا تاستالدى. الاقانداي توبەنىڭ شاڭى اسپانعا كوتەرىلىپ, جانعان وتقا اينالدى. نەمىستەردىڭ قايتارا شابۋىلى بارعان سايىن كۇشەيىپ, ۇدەي ءتۇستى.
بىراق شامالعانوۆتار ورنىنان قوزعالمادى, ءتورت كۇن ۇدايىمەن جاۋدى مىقتاپ تويتارىپ, توبەگە جولاتپادى. ءتورتىنشى كۇنى تىڭ كۇش كەلىپ قوسىلىپ, جەڭىستىڭ كىلتى بولارلىق ماڭىزى بار توبە ءبىرجولا شامالعانوۆتاردىڭ قولىندا قالدى. ءتورتىنشى كۇنى, ەڭ سوڭعى كۇنى جاۋ وعىنان شامالعانوۆ قازا تاپتى» دەپ جازىپتى.
شامالعانوۆتىڭ كىم بولعانىن ارحيۆ قۇجاتتارىنداعى مالىمەتتەردەن ىزدەپ تاپتىق. تاستانبەك شامالعانوۆ 1923 جىلى جامبىل وبلىسىنىڭ مەركى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلىپ, 1943 جىلدىڭ 31 شىلدەسىندە رەسەيدىڭ سول كەزدەگى ورلوۆ وبلىسىنىڭ حۆاستوۆيچ اۋدانىنا قاراستى ميلەەۆ سەلوسى ماڭىنداعى بيىكتىگى 172,3 مەتر توبەنىڭ باسىندا ءدام-تۇزى تاۋسىلىپتى.
ماقالا سوڭىن اۆتور الىشەر توقماعامبەتوۆ: «ارادا از ۋاقىت ءوتتى. حات تاسۋشى شامالعانوۆقا ءتيىستى ەكى حاتتى اكەلىپ, ماعان تاپسىردى. حاتتى اشىپ وقۋعا باتىلىم بارمادى. تەك ادرەسىنەن عانا ول حاتتاردىڭ جامبىل قالاسىندا وقيتىن ءىنىسى سۇلتانبەك پەن مۇعالىم بولىپ ىستەيتىن س. دەگەن سۇيگەن قىزىنان كەلگەن حاتتار ەكەنىن ءبىلدىم. ەكى حاتتى دا تاستانبەكتىڭ ءتوس قالتاسىنا سالىپ, ءوزىن سول بيىك توبەگە جەرلەدىك. باسىنا جازۋ جازدىق. سول كۇننەن باستاپ بۇل توبەنى جاۋىنگەرلەر «شامالعان توبە» دەپ اتاپ كەتتى» دەپ تۇيىندەگەن.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قىرشىنىنان قيىلعان باتىر ۇلدىڭ ءمايىتى جەرلەنگەن سول ءبىر توبە قازىر «شامالعان توبە» دەپ اتالا ما ەكەن؟ جەرگىلىكتى حالىق تاستانبەكتى تاني ما؟ ول اراسى بىزگە ءمالىمسىز...