ەرلىكتى ۇلىقتاۋ زەردەلەندى

كەڭەيتىلگەن تورالقا وتىرىسىنا بارلىق وبلىس پەن اس­تانا, الماتى, شىمكەنت قالا­لارىنان ارداگەرلەر كەڭەستەرىنىڭ باسشىلارى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى, مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىل­دەرى قاتىستى.

ءىس-شارا شىمىلدىعىن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, ءماجىلىس دەپۋتاتى, «ار­داگەرلەر ۇيىمى» ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى, ەڭبەك ەرى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ اشىپ, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتىراۋدا وتكەن قۇرىلتايدا دا, «Ana tili» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا دا جەڭىستىڭ 80 جىلدىق مەرەكەسىن تويلاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەرگەنىن اتاپ ءوتىپ, «ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ» كەڭەيتىلگەن تورالقا جيىنى وسى تاقىرىپتى تالقىلاۋعا ارنالىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

« ۇلى جەڭىس: ەرلىككە تاعزىم, ۇرپاققا ۇلگى» اتتى العاشقى باياندامانى «اردا­گەرلەر ۇيىمى» ورتالىق كەڭەسىنىڭ تورالقا مۇشەسى, تاريح عالىمدارىنىڭ كانديداتى, گەنەرال-لەيتەنانت اباي تاسبولاتوۆ جاساپ, جەڭىس كۇنىن تويلاۋدىڭ ستراتەگيالىق ءمانىن بۇقاراعا كەڭ كولەمدى ءتۇسىندىرۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.

«رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا 35 ميلليون ادام قاتىستى. ەلىمىزدەگى 18-50 جاس ارالى­عىنداعى ەر-ازاماتتاردىڭ 70 پايىزى, ياعني 1,5 ميلليونى قازاق دالاسىنان مايدانعا اتتاندى. مايداننىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ, قازاقستان اۋماعىندا قانشاما اسكەري قۇراما جاساقتالدى. 50-گە جۋىق جەكەلەگەن پولك جانە باتالون ساربازدارى ءبىزدىڭ ەلدە اسكەري دايىندىقتان ءوتتى. ونىڭ ىشىندە تازا قازاق ۇلتى وكىلدەرىنەن قۇرالعان 3 كاۆالەريالىق ديۆيزيا, 2 بريگادا بولعان. ءتىپتى رەسەي, وزبەكستان سەكىلدى كورشىلەس ەلدەردەن دە مايدانعا اتتانعان بوزداقتارىمىز از ەمەس. ماسەلەن, رە­سەيدىڭ چكالوۆ وبلىسىندا جاساقتالعان 196-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 80 پا­يىز­ى, 195-ديۆيزيانىڭ 50 پايىزى, 193-ديۆيزيانىڭ 40 پايىزى, وزبەكستاندا جا­ساقتالعان 69-ديۆيزيانىڭ 45 پايىزى تازا قازاق ۇلتىنىڭ وكىلدەرىنەن قۇرالعان. 80 جىلدىق مەرەكەنىڭ اياسىندا وسىنداي تىڭ دەرەكتەردىڭ بەتىن اشىپ, كەشەندى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزە بەرۋىمىز كەرەك», دەدى اباي بولەكباي ۇلى.

سونىمەن قاتار ا.تاسبولاتوۆ قازىر كەيبىر ساياساتكەرلەر سوعىس شىندىعىنان الشاقتاپ, حالىقتى بولۋگە, ولاردىڭ ءبىرىنىڭ ءرولىن بيىكتەتىپ, ەكىنشىسىن جوققا شىعارۋعا تىرىساتىن ءۇردىس پايدا بول­عانىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرە كەلىپ: «ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە كەڭەس وداعىنداعى بارلىق رەسپۋب­ليكا فاشيزمگە قارسى كۇرەسىپ, ناتسيزم يدەو­لوگياسىن بىرگە جەڭدى. سوندىقتان دا بۇكىل وركەنيەتكە قارسى باعىتتالعان فاشيزمگە قارسى كۇرەسكەندەردى بۇگىنگىنىڭ كوزقاراسىمەن قاراپ ءبولىپ باعالاۋعا بولمايدى», دەدى ول.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ولجاس انافين جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا وراي مەملەكەت تاراپىنان سوعىس جانە تىل ارداگەرلەرىنە كورسەتىلەتىن الەۋمەتتىك كومەكتەر تۋرالى اڭگىمەلەسە, مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ايزادا قۇرمانوۆا مينيسترلىكتىڭ مەرەكەنى تويلاۋعا قاتىستى اتقارىپ جاتقان شارۋا­لارىن باياندادى. ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ باستاعان بارشا وتانداسىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى مەرەكە سانالاتىن جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىن ناۋقانشىلىققا اينالدىرىپ الماۋ كەرەكتىگى تۋرالى پا­يىمدى ويىن ورتاعا سالدى.

«ارداگەرلەر ۇيىمى» ورتالىق كەڭە­سىنىڭ تورالقا مۇشەسى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى بەكەت تۇرعاراەۆ: «ادامزات تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان الاپات سوعىستىڭ جەڭىسپەن اياقتالعانىنا 80 جىل تولدى. سول 80 جىلدىقتى قالاي وتكىزۋدى كەڭەسۋ ءۇشىن جينالىپ وتىرمىز. بۇل باسقوسۋدىڭ باستى ماقساتى مايداندا قانى توگىلىپ, جانىن پيدا ەتكەن اتالارىمىز بەن اپالارىمىزدىڭ ەرەن ەرلىكتەرىن ۇرپاق جادىندا ۇمىتىلماستاي ەتىپ قالدىرۋ بولسا دەيمىن», دەدى.

ول مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇرىلتايداعى بايانداماسىندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى مانشۇك مامەتوۆا, ءاليا مولداعۇلوۆا جانە حالىق قاھارمانى حيۋاز دوسپانوۆالاردىڭ ەسىمدەرىن قۇرمەتپەن ەرەكشە اتاپ وتكەنىن, ولاردىڭ ەرلىكتەرىن ەشقاشان ەستەن شى­­عارماۋ ءۇشىن قازىعۇرت اۋدانىنىڭ «ماڭ­گىلىك ەل» ساياباعىنا اتالعان ءۇش باتىر قىزىمىزعا ەسكەرتكىش مونۋمەنت­تەر ورناتىلاتىنىن سۇيىنشىلەدى. بۇل ەسكەرتكىش تۇركىستان وبلىسى مەن شىم­كەنت قالاسىنىڭ ارداگەر ۇيىمىنىڭ قول­داۋىمەن, حالىقارالىق «جەتى جارعى» جانە «قوجابەرگەن جىراۋ» قوعامدىق قو­رىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن بوي كوتەرەدى.

الماتى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, سەناتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى احان بيجانوۆ: «الماتى – جاس­تار مەن ستۋدەنتتەردىڭ قالاسى. وڭتۇستىك استانامىزدا ەلىمىزدىڭ باستى جوعارى وقۋ ورىندارى شوعىرلانعان. قازىر الماتىدا ەلىمىزدىڭ ءاربىر ءۇشىنشى ستۋدەنتى ءبىلىم الىپ جاتىر. سوندىقتان ولارعا بىلىممەن قاتار ۇلتتىق, رۋحاني, پاتريوتتىق تاربيە بەرۋدى ەسكەرۋسىز قالدىرماعان ءجون. پاتريوتيزم – ءوز وتانىڭا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن تۋىندايتىن قاسيەت. ارداگەرلەر كەڭەستەرى اكىمدىكتەرمەن, «Amanat» پارتياسىمەن بىرلەسىپ, جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا قاتىستى وتكىزەتىن شارالاردىڭ بارىنە جاستاردى تارتۋ قاجەت. سول ارقىلى ولاردىڭ بويى­نا وتانشىلدىق رۋحتى سىڭىرە الامىز», دەدى.

سونداي-اق سپيكەر الماتى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسى قالالىق عالىمدار قاۋىمداستىعىمەن جانە جاستار ۇيىم­دارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, سوعىس اردا­گەرلەرى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ, راقىم­جان قوشقارباەۆ, شاڭگەرەي جانى­بەكوۆتەردىڭ 100 جىلدىعىنا ارناپ «قازاق باتىرلارىنىڭ ەرلىك جانە ار-نامىس داستۇرلەرى – جاستاردى اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەلەۋدىڭ نەگىزى» دەگەن تاقىرىپتا عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزگەنىن, الداعى ۋاقىتتا فيليال جۇمىسىن وسى باعىتتا جالعاستىرا بەرەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.

«ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ شىعىس قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى ايتقازى شەرۋباەۆ شىعىس قازاقستاننان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا 93 627 ادام اتتانعانىن, ونىڭ 63-ءى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, 10-ى «داڭق» وردەندەرىنىڭ تولىق كاۆالەرى اتانعانىن ايتا كەلىپ, بيىل وبلىس اكىمشىلىگى 13 ارداگەرگە – 5 ملن تەڭ­گەدەن (65 ملن تەڭگە), 237 تىل اردا­گەرلەرىنە (تىل ەڭبەككەرلەرى, بلوكاداشىلار, تۇتقىندار, جەسىرلەر جانە سوعىس ارداگەرىنە تەڭەستىرىلگەندەر) – 100 مىڭ تەڭگەدەن (23,7 ملن تەڭگە), ارنايى ستاتۋسقا يە بولماعان 4 261 تىل ەڭبەككەرىنە 50 مىڭ تەڭگەدەن (220,2 ملن تەڭگە) بىررەتتىك سىياقى تولەيتىنىن جەتكىزدى. «ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ» وبلىستىق فيليالى وڭىردەگى ارداگەرلەردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاع­دايلارىن انىقتاپ, قاجەتتى كومەك تۇرلەرى كورسەتۋگە (قار تازالاۋ, كومىر, وتىن دايىن­داۋ, ازىق-ت ۇلىك جانە دارىلىك زاتتاردى جەتكىزۋ, ازىق-ت ۇلىك تابىستاۋ جانە ت. ب.) ىقپال ەتىپ وتىرعانىن, سونىمەن قاتار «ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ» فيليال باسشىسى شىعىس قازاقستان وبلىسى اۋماعىندا سوعىس ارداگەرلەرىنە ارنال­عان 201 ەسكەرتكىش بار ەكەنىن, ونىڭ ۇشەۋى اعىمداعى جوندەۋدى قاجەت ەتەتىنىن مالىمدەدى.

«201 ەسكەرتكىشتىڭ ۇشەۋىنە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى ۇسىندىق. بۇلار – 1985 جىلى التاي قالاسىندا ورنا­تىلعان «داڭق مەموريالى», ۇلكەن نارىن اۋدانىنداعى 1978 جىلى ورناتىلعان «قايعىلى انا» ەسكەرتكىشى, كۇرشىم اۋدا­نىنداعى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءبيۋستى. بۇل ەسكەرتكىشتەر 80 جىلدىق اياسىندا قال­پىنا كەلتىرىلۋى كەرەك», دەدى ا.شەرۋباەۆ.

ءىس-شارا سوڭىندا «ارداگەرلەر ۇيىمى» ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى باقتى­قوجا ىزمۇحامبەتوۆ جەڭىستىڭ 80 جىل­دىق مەرەكەسىن لايىقتى قارسى الۋ بارشاعا ورتاق مىندەت ەكەنىن ايتا كەلىپ, اردا­گەر­لەر كەڭەسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستامالارىنا قولداۋ بىلدىرۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.