قازاق – اقىنجاندى ۇلت. الاش بالاسىندا كوڭىلى تولقىعاندا ولەڭ جازبايتىن, ىشكى سىرىن جىرمەن ورنەكتەمەيتىن ادام از. ءبىز – شاتتانا قۋانعاندا, قامكوڭىل قايعىرعاندا قولعا قاسيەتتى قالامدى الىپ, ىشكى تولقىنىستى كۇيىمىزدى اق قاعازعا توگەتىن حالىقپىز. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا دا قارۋى مەن قالامىن قاتار جاستانعان بوزداقتارىمىز از بولعان جوق. ءتىپتى ولاردىڭ اراسىندا «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» اتاعىن العاندارى دا بار. وكىنىشتىسى سول, مايدان دالاسىندا شەيىت كەتكەن اقىنداردى بۇگىنگى ۇرپاق جەتە تانىمايدى.
«اقىن باتىر بولماسا, كورگەن كۇنى كۇن ەمەس»...
«باتىر اقىن بولماسا, ول بويىنا ءمىن ەمەس, اقىن باتىر بولماسا, كورگەن كۇنى كۇن ەمەس», دەيدى ومىرزاق اقىن. راسىندا, باتىردىڭ اقىن بولماۋى سىن ەمەس. ال اقىننىڭ باتىر بولماۋعا حاقى جوق. ارىدەن «سىرتىم – قۇرىش, ءجۇزىم – بولات, تاسقا دا سالساڭ مايرىلمان!» دەيتىن اقتامبەردىنى, «بەتەگەلى سارىارقانىڭ بويىندا, سوعىسىپ ولگەن وكىنبەس» دەيتىن دوسپامبەتتى مىسالعا كەلتىرسەك, بۇل ءسوزىمىزدىڭ راستىعىنا ەشكىم ءشۇبا كەلتىرە المايدى. «ەل باسىنا كۇن تۋعاندا, ەگەۋلى نايزا قولعا العان» ماحامبەتتەي اقىننىڭ ۇرپاعىمىز. سودان دا بولار, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا بوزداقتارىمىز دا اقتامبەردى, دوسپامبەت, ماحامبەتتەردەي جاۋمەن جاعالاسىپ ءجۇرىپ, رۋحىن جىرمەن جانىدى. بىراق ءبىز سوعىستان امان كەلىپ, ادەبي ورتادا الشاڭ باسىپ جۇرگەن مىقتى شايىرلار بولماسا, شەيىت كەتكەندەردىڭ ەسىم-سويىن بىلمەدىك.
«ەرەگىستە, ۇرىستا, ەدىل بەتىن بوياتتى, سۋ ورنىنا قان اقتى, مۇز ورنىنا قان قاتتى» دەپ ەجەلگى جىراۋلاردىڭ جالعاسىنداي رۋحتى جىرىمەن جۇرەكتەرگە جول تاپقان باۋبەك بۇلقىشەۆتى (28 جاس) مەكتەپ باعدارلاماسىنا تۋىندىلارى ەنگەندىكتەن تانىدىق. مايدان باستالماي تۇرىپ جەكە جيناقتارى جارىق كورگەن ىقىلاس ادامبەكوۆ (30 جاس) پەن ءالي ەسمامبەتوۆتىڭ (28 جاس) ەسىمدەرى ەمىس-ەمىس قۇلاعىمىزعا جەتەتىن. ارتىندا قالعان مۇراسى سوعىستان كەيىن كىتاپ بولىپ باسىلعان ابدوللا جۇماعاليەۆ (26 جاس) پەن ءابزالي ەگىزباەۆتار (38 جاس) تۋرالى دا ارا-تۇرا ماقالالار وقىپ قالاتىنبىز. قىسقارتا ايتقاندا, مايداندا جاۋمەن جاعالاسىپ ءھام جىر جازىپ ءجۇرىپ وپات بولعان اينالدىرعان بەس-التى اقىنىمىز بار سياقتى كورىنەتىن. سويتسەك... ءيا, سويتسەك ولار كوپ ەكەن.
ولەڭدەگى ساۋەگەيلىك نەمەسە قاراقوزى حاقىندا...
سونداي ايتۋلى اقىن ءھام باتىردىڭ ءبىرى قاراقوزى ابداليەۆ بولاتىن.
«تاعى ايتام, ءاسىل دەسە, ءاسىل ەدىڭ,
سەن قاشان جاماندارشا جاسىپ ەدىڭ؟
ەرلىكپەن ەسىمى وشپەس تالايلاردىڭ,
ارتىق قوي قورقاقتىقتان باتىر ءولىم!»
ءاسىل دەگەن – قاراقوزى ابداليەۆتىڭ نەكەلى جارى. باتىر بۇل «سۇيگەن جارعا» دەگەن ولەڭىن 1942 جىلى ناۋرىز ايىنىڭ 3-ءى كۇنى مەليتوپول قالاسىندا جازىپ, اۋىلىنا پوشتامەن جونەلتكەن. ادام شىنايى ساعىنعاندا, تولقىعاندا, قۋانعاندا, ياكي وكىنگەندە اقىن بولىپ كەتەتىنى بار. بىراق جايشىلىقتا سوزدە ماگيا بولاتىنى, ول تىلسىم كۇش اقيقاتقا اينالىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنى تۋرالى ويلانا بەرمەيمىز. ماسەلەن, مۇقاعالي «ۇيىقتاپ كەتسەم بولعانى توسەگىمدە, قىرىقتىڭ بەسەۋىندە...» دەپ كورىپكەلدىكپەن 45 جاسىندا ومىردەن وتەرىن بولجاعانىن ەسىڭىزگە الىڭىز. مۇنداي مىڭداعان مىسالدى تەرمەي-اق, قاراقوزى ولەڭىنىڭ: «ەرلىكپەن ەسىمى وشپەس تالايلاردىڭ, ارتىق قوي قورقاقتىقتان باتىر ءولىم!» دەگەن قوس جولىنا قاراساڭىز, باتىردىڭ دا ساۋەگەيلىك جاساعانىن كورەسىز. قىم-قيعاش سىندارلى ساتتە قورقاۋلارداي بۇعىپ قالماي, ەرلىكپەن اجال قۇشۋعا ىشتەي بەلىن بەكەم بۋعانى بايقالادى.
قولعا قاسيەتتى قالامدى الىپ, كوڭىلى تولقىپ, جانى الابوتەن تولقىندى كۇيگە تۇسكەن ساتتە ونىڭ ىشكى سىرى مەن جىرى ۇندەسىپ, ايتەۋىر ءبىر كوزسىز باتىلدىق جاساۋعا شەشىم قابىلداعانداي كورىنەدى. بىراق جارىنا جىرمەن حات جازىپ وتىرعان ساتتە قاراقوزى الداعى كۇندەرى قانداي تاۋەكەلگە باراتىنىن بىلگەن جوق ەدى.
قاراقوزى ابداليەۆ 1908 جىلى قازىرگى تۇركىستان وبلىسىنىڭ تولەبي اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1942 جىلى گۆارديا لەيتەنانتى شەنىمەن مايدانعا اتتاندى. سول العاشقى جىلى اۋىر جاراقات الىپ, اسكەر ساپىنان بوساتىلادى. بىراق الىپ جۇرەكتى باتىل ەر «ەل باسىنا كۇن تۋىپ, ەر ەتىكپەن سۋ كەشىپ» جۇرگەن تۇستا تىلعا قايتۋدى ار ساناپ, سوعىس دالاسىنا ورالۋعا ءوتىنىش بىلدىرەدى. قاراقوزىنىڭ ءوتىنىشى قاناعاتتاندىرىلىپ, 4-ۋكراينا مايدانىنىڭ 51-ارمياسىنىڭ 126-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 690-اتقىشتار پولكىنىڭ 2-اتقىشتار باتالونىنىڭ اتقىشتار ۆزۆودىنىڭ كومانديرى رەتىندە قايتادان سوعىسقا ارالاستى.
باتىردىڭ ولەڭگە قوسقان «باتىر ءولىم» ءساتى 1943 جىلى 22 قازاندا تۋدى. سول كۇنى مەليتوپول قالاسى ءۇشىن بولعان ۇرىستا قاراقوزى ابداليەۆ باسقارعان ۆزۆود جەرگىلىكتى ۇيلەرگە بەكىنىس قۇرعان جاۋ اسكەرىنە شابۋىل جاساپ, 17 ءۇيدى جاۋدان بوساتىپ, فاشيستەردىڭ وق جاۋدىرىپ تۇرعان 23 ۇياسىن تالقاندادى. وسى شايقاستا ۆزۆود 60-تان اسا گيتلەرشىنى جويدى.
قاراقوزى باتىر سول قولىنان جارالانعانىنا قاراماستان, جاۋ اسكەرىمەن جەكپە-جەك شايقاسقا كىرىپ, پۋلەمەتتەن وق بوراتىپ, گراناتا لاقتىرىپ, بىرنەشە تانكىنى ىستەن شىعاردى. جيىرماداي اۆتوماتشىنى ءبىر ءوزى جەر جاستاندىرىپ, اۋىر جارالاندى. سول ساتتە ولەڭدەگى «ارتىق قوي قورقاقتىقتان باتىر ءولىم!» دەگەن ساۋەگەي ءسوزى ەسىنە تۇسكەندەي, ارىنداپ كەلە جاتقان تانكىنىڭ استىنا ءتۇسىپ, قولىنداعى گراناتامەن جاۋ تەحنيكاسىن جارىپ جىبەرىپ, ءوزى دە اجال قۇشتى.
1943 جىلدىڭ 1 قاراشا كۇنى قاراقوزى باتىردىڭ مايدانداستارىن اجالدان اراشالاپ قالعان بۇل ەرلىگى «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» اتانۋعا لايىق دەپ سانالىپ, باتىر اتاعىن الدى. اقىننىڭ باتىرعا اينالا الاتىنىن قاراقوزى اتامىز وسىلاي دالەلدەدى.
اقىنداردىڭ ءىزىن جالعاعان ۇرپاعى
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا كەبىنىن كيە كەتكەن شايىرلار تۋرالى جازىپ وتىرعاندا قازاقتىڭ باس اقىنى ابايعا, ابايدىڭ ۇرپاقتارىنا سوقپاي كەتۋ استە مۇمكىن ەمەس. ابايدىڭ شوبەرەسى جوشىحان ماعاۋين دە اقىندىق ونەردى ەڭسەرىپ كەلە جاتقان ساتىندە قىرشىن كەتكەن (جوشىحاننىڭ اكەسى جاعىپار ابايدىڭ كەنجەسى ماعاۋيانىڭ ۇلى).
جوشىحان ماعاۋين 1924 جىلى قاراۋىلدا تۋىپ, 1934 جىلى اكەسى قايتىس بولعاننان كەيىن الماتى قالاسىنداعى بالالار ۇيىندە تاربيەلەنگەن. 18 جاسىندا ءوزى سۇرانىپ مايدانعا اتتانعان. سوعىستا قان كەشىپ جۇرگەن كەزىندە باباسى ابايداي, اتاسى ماعاۋياداي شابىتتانىپ, قارىنداسى عازەلگە اماندىعىن ىلعي دا ولەڭمەن جازىپ, جولداپ وتىرعان.
«قولدا اۆتومات, تەمىر تەلپەك باسىمدا,
بەينە سەرىك سەن جۇرگەندەي قاسىمدا.
كۇش ەسەلەپ, سوققى بەرەم جاۋىما,
جەڭىس جاقىن, سەن مۇڭايىپ جاسىما!», دەپ قارىنداسىن جىرمەن جىگەرلەندىرگەن جاس اقىن بار بولعانى 19 جاسىندا 1943 جىلدىڭ 7 قاراشاسى كۇنى حاركوۆتى ازات ەتۋ ءۇشىن بولعان شايقاستا ەرلىكپەن قازا تاپتى.
ابايدان كەيىنگى قازاق پوەزياسىندا وزىندىك ورنى بار, «سىر سۇلەيى» اتانعان, «كوكىلتاش» مەدرەسەسىندە ءبىلىم الىپ, اراب, پارسى, شاعاتاي تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن, ارتىندا اقىندىق مەكتەبىن قالىپتاستىرعان تۇرماعامبەت ىزتىلەۋ ۇلىن بىلمەيتىن قازاق كەمدە-كەم. تۇرماعامبەتتىڭ بالاسى ماحمۇتبەك تۇرماعامبەتوۆ تە مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىندە-اق اكە جولىنا ءتۇسىپ, «اقىن بالا» اتاندى. ء«الىن بىلمەس, الەك بولار», «ارىستان مەن تۇلكى» سەكىلدى شىعىستىڭ كلاسسيكالىق ادەبيەت ۇلگىسىمەن ولەڭدەر جازىپ, كوپكە تانىلا باستاعان شاعىندا, 25 جاسىندا مايدان دالاسىندا شەيىت كەتتى.
قازاقتىڭ كورنەكتى اقىندارىنىڭ ءبىرى اسقار توقماعامبەتوۆتىڭ تۇڭعىشى تورەبەك توقماعامبەتوۆ تە:
«بولامىن ەرتەڭ كوماندير,
كيەمىن مەن دە سۇر شينەل.
بارامىن باس بوپ مايدانعا,
اتتاندىرسا سۇيگەن ەل», دەپ وتتى جىرلارىن تاسقا قاشاي باستاعان نەبارى 18 جاسىندا مايدان دالاسىندا وپات بولعان.
التى الاشقا اتى ءمالىم اقىنداردىڭ ۇرپاقتارى جۇمىر جەر بەتى قان قاساپ مايدانعا اينالىپ, ىزگىلىك پەن ايۋاندىق شايقاسقا تۇسكەندە قولدارىنا قارۋ مەن قالامدى قاتار ۇستاۋى قازاقتىڭ اقىن حالىق ەكەنىن تاعى دا ايعاقتاي تۇسەرى انىق.
ءبىز بىلمەيتىن باسقا دا شايىرلار
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا شەيىت كەتكەن قازاق اقىندارى تۋرالى 1978 جىلى «جىر امانات» دەگەن كىتاپ جارىققا شىققان. قازاقتىڭ قاھارمان باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلى مەن عالىم, سوعىس ارداگەرى كوبەي سەيدەحانوۆ العىسوزىن جازعان جيناققا وتىزعا جۋىق اقىننىڭ ولەڭدەرى كىرگەن.
«جوق, بولمايدى, مەن ولمەن, ولمەس مەندە ءومىر بار» دەيدى باۋبەك بۇلقىشەۆ. سول ايتپاقشى «ولمەستىڭ جولى – وسى» دەپ قالامگەرلىك تالانتىنا ءۇمىت ارتىپ, مايدان دالاسىندا اتتىڭ جالىندا, تۇيەنىڭ قومىندا ءجۇرىپ جىر جازعان شايىرلاردىڭ تۋىندىلارىن ابايدىڭ «تىلگە جەڭىل, جۇرەككە جىلى ءتيىپ, تەپ-تەگىس جۇمىر كەلسىن اينالاسى» دەگەن بەزبەنىنە تارتا المايمىز. ولەڭنىڭ تەحنيكاسى دامىعان بۇگىنگى كۇننىڭ تارازىسىنا سالىپ, 80 جىل بۇرىنعى اقىن بولماققا قۇلشىنعان بوزداقتاردىڭ جازعاندارىنا بيىكتەن قاراۋعا دا ءداتىمىز جەتپەيدى. ياعني توتەلەي ايتقاندا مايداندا ءجۇرىپ, قالامىن جانىنا سەرىك ەتكەن بوزداقتىڭ ءبارىن «كلاسسيك بولار ەدى» دەۋدەن اۋلاقپىز. بىراق الگى شايىرلاردىڭ اراسىندا الەمدىك كلاسسيكانى قازاق تىلىنە اۋدارعان, ءبىلىمى مەن بىلىگىنىڭ جىلىكمايى تولىسقان اقىنداردىڭ از ەمەس ەكەنىن كورگەندە سۇم سوعىستىڭ تاقسىرەتىن تەرەڭ تۇسىنگەندەي بولاسىڭ.
ماسەلەن, بار بولعانى 22 جىل عۇمىر كەشكەن ءابىلپاسىم ءابدىراسىلوۆتىڭ ارتىندا قالعان ء«وڭىم مەن ءتۇسىم» دەگەن جالعىز ولەڭىن قىزىلوردا وبلىسىنداعى جەتىكول اۋىلىنىڭ كارى-جاسى تۇگەل جاتقا سوعاتىن بولىپتى. بۇل تۋرالى حالىق اقىنى قۋانىش بايماعامبەتوۆتىڭ ەستەلىگىندە ءابىلپاسىم ءابدىراسىلوۆتىڭ بۇرىن اقىن بولماعانى, سوعىستا ءجۇرىپ, ولەڭ جازا باستاعانىن ايتادى. ءدال سول سەكىلدى 1943 جىلى اجال قۇشقان, سەمەيدىڭ جارماسىنىڭ تۋماسى راحىمعالي ادىلباەۆ تا 38 جاسىندا مايداندا ءجۇرىپ, اقىنعا اينالعان.
تورعاي ءوڭىرىنىڭ بەستاۋ دەگەن جەرىندە دۇنيەگە كەلىپ, الماتىداعى قازپي-ءدى ءبىتىرىپ, «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») سەكىلدى باسىلىمداردى تالانتىمەن مويىنداتىپ, ولەڭدەرى ۇزدىكسىز جاريالانىپ تۇرعان 33 جاستاعى ءتاشىباي المۇحانبەتوۆتىڭ ارىنىنا قاراڭىز:
«كومىلتىپ, كوكتەم – نوسەر توكتى كۇيدى,
كۇيگە ۇلان قۇلاق ءتۇرىپ, سىردى ءتۇيدى.
جارلى كۇيى – زارلى كۇي, مۇڭ سارىنعا
قامىعىپ قارا ورمان دا باسىن ءيدى...»
ارينە, ولەڭنىڭ يدەولوگيالىق مانىنە زەر سالماي, پوەزيا دەپ باعالاساڭىز, وسى شۋماقتان-اق قازاقتىڭ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قانداي سۋرەتكەر اقىننان ايىرىلعانىن باعامداۋعا بولادى. بۇل تىزىمگە مايدان كەبىنگە وراعان قىزىلوردالىق اقىندار – شاھزادا اتەەۆ (30 جاس), ەسەنتۇر داۋىتباەۆ (28 جاس), ءىلياس نۇركەنوۆ (39 جاس), اسقار نۇرتازين (24 جاس), سەمەيلىك اقىندار – ىسقاق ەرجانوۆ (32 جاس) پەن شىنىبەك كەنجەباەۆ (29 جاس), ورالدىق – قۇبايىس, قاراتاەۆ (40 جاس), جامبىلدىق – راحىمباي قۇلباەۆ (38 جاس) پەن شولپانقۇل سەيىتوۆ (43 جاس), تۇركىستاندىق ابدىبەك ومىربەكوۆ (39 جاس) پەن شاھيزيندا سەيدەحانوۆ (23 جاس), جەتىسۋلىق عالي ىبانوۆ (20 جاس) سىندى بوزداقتاردى قوسۋعا بولادى.
الەمدىك كلاسسيكانى اۋدارعاندار
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا شەيىت كەتكەن اقىنداردىڭ اراسىندا تەك پوەزيامەن شەكتەلىپ قالماي, الەم ادەبيەتىن قازاق تىلىنە تارجىمالاۋمەن دە شۇعىلدانعاندارى از ەمەس. ونداي قالامگەرلەردىڭ باسىندا جوعارىدا اتى اتالعان ءالي ەسمامبەتوۆ پەن ابدوللا جۇماعاليەۆ تۇر. ءالي ەسمامبەتوۆ لەرمونتوۆتىڭ بىرنەشە ولەڭىن قازاق تىلىندە سويلەتسە, «شىعىس قىزى», «جالعىز ارشا», «اسان تۋرالى اڭىز» سەكىلدى كەڭ تىنىستى پوەمالار جازعان ابدوللا جۇماعاليەۆ بايروننىڭ «شيليون تۇتقىنى», لەرمونتوۆتىڭ «يزمايل بەيى», ءنيزاميدىڭ ء«لايلى-ءماجنۇنىن» قازاق وقىرماندارىنا تارتۋ ەتكەن. سونداي-اق «كاپيتان قىزى» اتتى پوەماسىمەن ادەبي ورتانىڭ نازارىن وزىنە اۋدارتقان دالاباي جازىقباەۆ (22 جاسىندا شەيىت بولعان) تا لەرمونتوۆتىڭ ء«ۇش پالما», «تۇتقىن», ء«ۇمىت», م.گولودنىيدىڭ «ششورس تۋرالى جىر» شىعارمالارىن تارجىمالاعان.
كومپوزيتور ءھام اقىن سماعۇل
مايداندا قالامى مەن دومبىراسىن قاتار ۇستاعان, قوس ونەردى تەل ەمگەن تالانتتار دا بولعان. ونىڭ ءبىرى ءھام بىرەگەيى كەۋدەسىنە «قىزىل جۇلدىز» وردەنىن تاعىپ, 39 جاسىندا ەرلىكپەن قازا تاپقان – سماعۇل كوشەكباەۆ. «بوتاگوز», «جاز», «ماي گ ۇلى», ء«بىزدىڭ ءان», «داۋىل», «ساعىنىش», «بريگادا جىرى», ء«بىز كەلەمىز» سىندى ءان-رومانستاردىڭ اۆتورى. ول شىعارعان اندەردىڭ ءماتىنىن دە ءوزى جازعان. قۇرمانعازىنىڭ «ەرتەڭ كەتەم», «لاۋشكەن», «پوۆەستكا» سەكىلدى كۇيلەرىن برۋسيلوۆسكيگە جەتكىزىپ, نوتاعا تۇسىرتكەن. اقىندىق, كومپوزيتورلىق ءارى ورىنداۋشىلىق ونەرىمەن قاتار رەجيسسەرلىك, ديريجەرلىك ونەرىمەن دە كوپكە تانىلعان تالانت يەسى «الو, مەن ايا» دەگەن وپەرا ليبرەتتوسىن دا جازعان. سوعىس باستالا سالىپ, مايدانعا اتتانىپ, جەڭىسكە بار بولعانى 21-22 كۇن قالعاندا, ياعني 1945 جىلدىڭ 18 ءساۋىرى كۇنى بەرلين ماڭىنداعى توري قامالىن الۋ شايقاسىندا شەيىت كەتكەن. مايدانداعى جولىن قاتارداعى جاۋىنگەر بولىپ باستاپ, ءتورت جىل ىشىندە اسكەري شەنى مايورلىققا دەيىن وسكەن 39 جاستاعى تالانتتى ازاماتتىڭ مارەگە قۇلاگەردەي جەتپەي قۇلاعانى وكىنىشتى, ارينە...
ءبىزدىڭ ارىپتەستەر...
مايداندا شەيىت كەتكەن اقىندار اراسىندا «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە (سول كەزدەگى «سوتسياليستىك قازاقستان») قىزمەت ەتكەن ارىپتەستەرىمىز دە بولعان. ولاردىڭ ءبىرى – ماسكەۋدەگى جۋرناليستيكا ينستيتۋتىن تامامداعان الماتىلىق نەسىپباي ماناشەۆ. ول 1941 جىلى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت ەتىپ ءجۇرىپ, الماتى قالاسىندا جاساقتالعان 100-بريگادا قۇرامىندا روتانىڭ ساياسي جۇمىستار جونىندەگى جەتەكشىسى بولىپ, مايدانعا اتتانعان. گۆارديانىڭ اعا لەيتەنانتى, جۋرناليست, اقىن نەسىپباي ماناشەۆ جەڭىسكە بار بولعانى ءبىر اي ۋاقىت قالعاندا پولشانى جاۋدان ازات ەتۋ ۇرىسىنىڭ بىرىندە ەرلىكپەن قازا تاپقان.
ال 1897 جىلى قوستاناي وبلىسىندا دۇنيەگە كەلىپ, 1923 جىلدان باستاپ جۋرناليستيكا سالاسىندا ءارتۇرلى باسىلىمدا ايانباي تەر توككەن امانعالي سەگىزباەۆ تا «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە ءتىلشى بولىپ جۇرگەن جەرىنەن مايداننىڭ ساياسي جۇمىسىنا جەتەكشىلىك ەتۋگە شاقىرىلعان.
امانعاليدىڭ مىنا ءبىر ولەڭىنەن ونىڭ قانداي تەگەۋرىندى اقىن بولعانىن جازباي تانۋعا بولادى.
«ارشالى سۋى ءمولدىر, ءتۇبى قايراڭ,
اڭعارى كوز تارتادى الدەقايدان.
تۇسىنان قوجاقاننىڭ تومەن اعىپ,
سىلدىراپ سۋ قوسىلار شولاق سايدان.
سارقىراپ كەي جەرلەرى قاتتى اعادى,
ەرنەۋىنەن اسۋعا شاق قالادى.
شولپىلداپ شورتان ويناپ سۋ بەتىندە
ايدىندا تايداي تۋلاپ شاتتانادى».
وسىنداي تالانتتى ارىپتەسىمىز 1944 جىلى كەنيگسبەرگ قالاسىن ازات ەتۋ شايقاسىندا ەرلىكپەن قازا تاپتى.
سونداي-اق 28-گۆاردياشى پانفيلوۆشىلار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا ماسكەۋدى قورعاپ, ەرلىكپەن قازا تاپقان اقىن ىقىلاس ادامبەكوۆ تە ءبىر كەزدەرى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە تىلشىلىك قىزمەت اتقارعانى كوپكە بەلگىلى.
P.S. «ۇشقان قۇس ۇياسىن ىزدەيدى. ال اقىننىڭ ۇياسى – حالىق. وزگە تۋرالى ما, ءوزى تۋرالى ما, تىپتەن ومىردە بار نەنى بولسا دا جىرعا ارقاۋ ەتەرىندە, اقىن قۇبىلاسىن حالىققا قاراپ تۇزەيدى. بۇل – ونىڭ ەركىمەن دە, ەركىنەن تىس تا جاسالىپ جاتاتىن شارت. اقىننىڭ جەكەمەنشىك قازىناسى جوق. ونىڭ ءۇنى مەن ءتىلى, پوەزياعا كەرەك قارۋ-جاراعى – بارلىعى حالىقتىكى», دەيدى اقيىق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆ. سول ايتپاقشى بۇگىنگى ماقالادا ءسوز ەتكەن, مايدان دالاسىندا وپات بولعان ءار اقىننىڭ كوزسىز ەرلىكتەرى دە, سىرشىل جىرلارى دا – حالىقتىكى. ال ونى زەردەلەۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ پارىزى بولسا كەرەك...