سوت جۇيەسى جانە حالىق سەنىمى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ايتقان «ادىلەتتى قازاقستان» يدەياسىنىڭ باستى ءتىنى – زاڭ ۇستەمدىگى. زاڭ ۇستەم بولماي, ادىلەتتى تۋ ەتكەن مەملەكەت قۇرۋ استە مۇمكىن ەمەس. بۇل ورايدا قارا قىلدى قاق جارار ادىلەتتىڭ تارازىسى بولار قۇرىلىم مەملەكەتتىڭ سوت جۇيەسى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوتتاردىڭ اشىقتىعى, جاريا­لىلىعى بولماي, كوپشى­لىك­تىڭ ساناسىندا سىرەسىپ قاتىپ قالعان «سوت – جەمقور», «پروكۋرور – پاراقور» دەگەن سەكىلدى قاساڭ تۇسىنىكتەردى سىندىرۋ مۇمكىن ەمەس. ال سوت جۇيەسىنە دەگەن حالىقتىڭ سەنىمى بولماسا, مەملەكەتتە ورناعان ادىلەت­تى كورەر كوز بولمايدى. سوندىق­تان دا زاڭنىڭ جالپىعا ورتاق­تىعىن, ازاماتتار قۇقىعى­نىڭ بىردەيلىگىن كوپشىلىك­كە ۇعىندىرۋ ادىلەتتى قازاقستان­نىڭ باستى ماقساتىنا اينالىپ وتىر.

ماسەلەن, 2024 جىلى ەلى­مىزدىڭ سوت جۇيەسىندەگى وڭ وزگە­رىستەردى, ياعني اشىقتىق پەن جاريالىلىقتى ايعاقتايتىن بىرنەشە سوت وتىرىسى ءوتتى. ەكونوميكا ەكس-ءمينيسترى ق.بيشىمباەۆ ءىسى قو­عامدىق رەزونانس تۋدىرىپ قانا قوي­ماي, بۇكىل الەم جۇرت­­شىلىعى نازارىن وزىنە اۋدارعان قىل­مىستىق ءىس رەتىندە تانىلدى. ەكس-شەنەۋنىككە قاتىستى سوت ۇدەرىسىنىڭ اشىق ءجۇرۋى, ونى كەز كەلگەن ادامنىڭ «YouTube» جەلىسىنەن تىكەلەي ەفيردەن كورۋى, سوت جۇيەسىنە, سۋديالارعا, پروكۋرورعا دەگەن بىرجاقتى تۇسىنىكتەردى كۇيرەتىپ, قوعامدىق ساناعا «ادىلەتتى قازاقستان­­نىڭ» ەسىك قاعىپ تۇرعانىن دا­لەل­دەپ بەردى. ءتىپتى بۇل شۋلى ءىس ەل اۋقىمىنان شىعىپ, «Washington Post», «Al Jazeera» سەكىلدى الپاۋىت مەديالار ارقىلى الەم نازارىنا ىلىكتى. ياعني قازاقستان زاڭ ۇستەمدىگى سالتانات قۇرعان مەملەكەت رەتىندە كەز كەلگەن تۇيتكىلدى ءتۇيىنى كوپ قىلمىستىق ىستەرگە ءادىل جازا تاعايىندايتىن ەل رەتىندە دە تانىلدى.

سونداي-اق بيىل مەملەكەتى­مىزدەگى سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىق پەن جاريالىلىققا نىق قادام باسقانىنا دالەل بولاتىن بۇدان باسقا دا سوت وتىرىستارى از بولعان جوق. مىسالى, الماتىدا اۆتو­بۋس جۇرگىزۋشىسى مەن قاراعان­دىداعى جەدەل-جاردەم كولىگى جۇرگىزۋشىسىنە الىمجەتتىك كورسەت­كەن قىلمىستىق ىستەر دە تىكەلەي ەفير ارقىلى قوعامنىڭ نازا­رىنا ۇسىنىلىپ, حالىق «تۋرا بيدە تۋعان جوق» دەيتىن ءتام­سى­ل­دىڭ زامانى تۋعانىن ءتۇيسىندى.

شۋلى قىلمىستىق ىستەرگە قاتىستى سوت وتىرىستارىنىڭ تىكەلەي ەفير ارقىلى اشىق كورسەتىلۋى حاقىندا زاڭ كەڭەسشىسى ەۆگەني ەۆگەنەۆ: «بۇعان دەيىن شەنەۋنىكتەرگە قاتىستى قوزعالعان ىستەردە سوتتاردىڭ زاڭ­سىزدىققا ءجيى جول بەرەتىنى تۋرا­لى سىندار كوپ ايتىلاتىن. ەكس-مينيستر بيشىمباەۆ سوتىنىڭ ونلاين جۇرگىزىلۋى سول سىندارعا توقتاۋ سالىپ, سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋعا باعىتتالدى», دەيدى.

سونداي-اق زاڭگەر قازاق­ستاندا سوت وتىرىستارىنىڭ ونلاين ءوتۋى سوتقا دەيىنگى ءىس جۇر­­گىزۋ سا­تىسىندا دا, سوت تالقى­لاۋى بارىسىندا دا كوپتەگەن كەمشى­لىكتى جوياتىنىن, دەسە دە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تاراپىنان سوتقا قىسىم جاساۋ قاتەرى دە بار ەكەنىن ايتادى.

ساراپشىلار قازاقستان­داعى سوت وتىرىستارىنىڭ تىكە­­لەي ەفيردەن كورسەتىلۋى سوت جۇيە­سىنىڭ بەدەلىن ارتتىرعانى سونشا­لىق, وتباسىنىڭ مارتە­بە­سىنە, اسىرەسە وتباسىنداعى تۇرمىس­تىق زورلىق-زومبىلىق­قا قاتىستى پروبلەمالاردى دەرەۋ شەشۋ كەرەكتىگىنە جول سالدى دەپ ەسەپتەيدى. قوعام تاراپىنان «سالتانات زاڭى» دەگەن اتاۋ العان زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا دا سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى ناتي­جەسىندە قول جەتكىزىلگەنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى.

قوش! بيىل ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسى «ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ» ىسىندە باتىل قادام جاسادى. قازاقستان قوعامىنا تەك زاڭ ۇستەمدىگى عانا سالتانات قۇرۋى ءۇشىن بۇل باستاما كەلەر جىلى دا جالعاسىن تابۋى كەرەك.