دالانىڭ ءدامى – قالانىڭ قامى

جارمەڭكەدەگى ساۋدا تاڭعى 6-دان باستاپ قىزعان. اسىرەسە بۇل ۋاقىتتا «ەتتىڭ تاڭداپ ءجۇ­رىپ, ءتاۋىرىن الۋشىلار» كەلەدى دەيدى ساتۋ­شىلار. اباي اۋدانى اق­باستاۋ اۋى­لىنداعى «ارقا تاڭى» شارۋا قوجالىعى جەمدە تۇر­عان ءبىر جىلقى مەن ون بەس قوي اكە­لىپ­تى.

– اۋىل اكىمدىگىنەن جارمەڭكە وتە­تىنىن ەستىپ, قۋانا قاتىسقىمىز كەلدى. بيىل العاش رەت ەت ونىمدەرىن جار­مەڭكە سورەسىنە قويدىق. بۇعان دەيىن بازارعا اكەپ دەلدالدارعا وتكىزەتىن ەدىك. وڭتۇستىكتەن دە كەلىپ الىپ كەتەتىن. بىراق بۇل جولى ءوزىمىز ساتتىق. ءدال قازىر ەلدىڭ كۇزدىك سوياتىن ۋاقىتى عوي. سول سەبەپتى, ەت العان ەل كوپ. ءۇش-ءتورت ساعاتتىڭ ىشىندە اكەلگەن ەتىمىز ءوتىپ كەتتى. جىلقى ەتىن 2 350 تەڭگەدەن, قوي ەتىن 2 100 تەڭگەدەن ساۋدالادىق. نەگىزى, بۇل ەكى تاراپ ءۇشىن دە ءتيىمدى دەر ەدىك. كەلەسى جارمەڭكەلەرگە كەلەمىز دەپ وتىرمىز, – دەيدى نۇرسۇلتان سەيسەنوۆ.

بۇل كۇزگى جارمەڭكەنىڭ «Global City» ساۋدا ورتالىعىندا ءوتىپ جات­قانىنا دا كوپ بولا قوي­عان جوق. مۇنداعى ورىننىڭ كەڭ­دىگى ساتىپ الۋشىلار مەن جۇك تاسۋ­شى­لارعا ىڭعايلى بولدى. ءبىر اڭعارعانىمىز, كەزەك كۇتكەندەردە كەپتەلىس بولعان جوق.

– مەن تاڭنان تۇرىپ, كەلدىم. مۇزداتقىشىمىزدا ەت ازايسا, كوڭىلىمىز ءتۇسىپ كەتەدى. كۇزدىك ىزدەپ, جۇمىستان شىعا المايمىز. سودان الەۋمەتتىك جەلىدەن جارمەڭكە وتەتىنىن كورىپ قال­دىم. جاڭاارقانىڭ ەتىن الدىم. سيىر ەتىنىڭ كيلوسى 2 100 تەڭگەدەن ساۋدالاندى. سەمىز, دالادا جايىلعان مالدىڭ ەتىن تاڭداپ الدىم. جارتى سيىردىڭ ەتى ازىرگە جەتەدى. كەلىن­شەگىم تۇشپاراعا, مانتىعا, بالىشكە تاپسىرىس قابىلدايدى. سول ءۇشىن دە ەت كەرەك. الداعى ۋاقىتتا تاعى دا جارمەڭكە وتەدى ەكەن. سوندا تاعى كەلىپ, سوعىم دا الامىز دەپ وتىرمىز, – دەيدى قالا تۇرعىنى جالعاس سوۆەتقالي ۇلى.

وسى اپتانىڭ سەنبىسىندە استانادا قاراعاندى وبلىسىنىڭ جارمەڭكەسى وتەدى. 24 قازان, 2 قاراشادا قاراعاندى قالاسىندا, 9 قاراشادا بالقاش, تەمىرتاۋ, شاحتينسك, پريوزەرسك, ساراندا وتەدى.

– جىلدا ءداستۇرلى تۇردە وتەتىن جار­مەڭكەنىڭ العاشقىسىنا 7 اۋدان­نان 100-دەن اسا اۋىل شارۋا­شى­لىعى تاۋارىن اكەلىپ ساتتى. باسقا دا وڭىرىمىزدەگى «Natige» جشس سەكىلدى كاسىپورىندار دا ءوز ونىمدەرىن سورەگە شىعاردى. ياعني بۇل ساۋدانىڭ ءتيىمدى تۇسى – تاۋارلارىن نارىقتىق باعادان 10-15 پايىزعا تومەن باعامەن ۇسىنۋىندا. ءبىرىنشى جارمەڭكەدە 538 توننا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى, ونىڭ ىشىندە, 52 توننا ەت, 340 توننا كارتوپ, 110 توننا كوكونىس, 16 توننا ءسۇت ءونىمى, 7 توننا بالىق پەن 175 مىڭ تاۋىق جۇمىرتقاسى, 10 توننا وزگە دە ونىمدەر ءوتتى, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سايات مۋسين.

بۇقار جىراۋ اۋدانى قۇرى­لىس اۋىلىنان كەلگەن انار الپىس­باي­قىزىنىڭ ساۋداسى قىزۋ. اسىرەسە مامىردا شايقاعان ساپ-سارى مايىنا سۇرانىس كوپ.

– جاز بويعى ەڭبەگىمىز عوي. 20 كەلى ماي اكەلگەنمىن. ءبارى ءوتىپ كەتتى. 5 500 تەڭگەدەن ساتتىم. 100 كيلو سۇزبە, 50 ليتر قىمىز الىپ كەلدىم اۋىلدان. ءبارىن ءوز قولىمىزبەن دايىندادىق. قولدىڭ قايماعى دا تەز ءوتىپ كەتتى. ونىڭ كيلوسىن 3 000 تەڭ­گە­دەن وتكىزدىك. جازدا جايعان قۇرتىمىزدى دا كوپتەپ ساتىپ الدى. تۇسكە قاراي سورەمىز بوس قالدى. ەلدىڭ ءبارى قىسقى ازىعىن جيناپ الىپ جاتىر عوي. ونىڭ ۇستىنە العاشقى جارمەڭكە بولعان سوڭ دا شىعار ساۋدا كادىمگىدەي قىزۋ. بۇل قالا تۇرعىندارى ءۇشىن عانا ەمەس, ءوزىمىز ءۇشىن دە مۇم­كىن­دىك. اق ادال ەڭبەگىمىزبەن جي­نا­عان سورەمىزدەگى ءسۇت تاۋارىمىزدى قولايلى باعاعا ساۋدا­لا­دىق. قالا تۇرعىندارىنىڭ قال­تا­سىن­ دا قاقپايدى. ەندى جار­مەڭ­كەدەن قالمايمىن دەپ وتىرمىن. بىزدە ءونىمىمىزدى ساۋ­دالاۋ ارقىلى قاجەت­تىمىزدى وتەپ الامىز. قىسقا كومىر, ءشوپ تۇسىرەمىز دەگەن سەكىلدى شارۋالاردى تاپقان پايدامىزبەن شەشەمىز عوي. اينالىپ كەلگەندە بارلىعى ەڭبەك, – دەيدى ا.الپىسبايقىزى.

جارمەڭكەدە جەرگىلىكتى شار­ۋا­شىلىقتار اكەلگەن كوكونىس­ پەن جۇمىرت­قا ۇزىن-سونار كەزەك بولدى. اسىرەسە ابايدان كە­لىپ, كارتوپ پەن پياز ساۋدالاعان «كاماز» جۇك كولىگىنىڭ قاپ-قاپ ءونىمى تۇسكە دەيىن ءوتىپ كەتتى.

– مۇندا وتەتىن ءار جارمەڭكەنى قالت جىبەرمەيمىن. ويتكەنى اۋىل­دىڭ قازاعى بولعان سوڭ, دالا­نىڭ ءدامىن اڭساپ تۇرامىز. بالا­لارىمدى ەرتىپ كەلدىم. كوكونىستى ءۇيىپ-توگىپ الامىز. پياز, كارتوپ, ءسابىز, ورامجاپىراق سەكىلدى اس ازىرلەۋگە قاجەتتى كوكو­نىستى قابىمەن الدىق. باعاسى بازار­دا­عىدان ءتيىمدى. مۇنىمەن قوسا, ايران, قىمىز الدىق. بارلىق دارۋ­مەن وسىندا. بۇل جولى ەت المادىق. كەلەسى جارمەڭكەدە الامىز. جىلقىنىڭ ەتىن. بالا­لارىم تۇيەنىڭ جۇنىنەن جا­سالعان اياق كيىم سىيلادى. سول ءۇشىن ەرەكشە قۋانىشتىمىن, – دەيدى قالا تۇرعىنى نەعيزاما يمانعاليقىزى.

جارمەڭكەنىڭ جۋان ورتاسىنان وبلىس اكىمىنىڭ اۋىل شار­ۋا­­شى­­لىعى جونىندەگى ورىنبا­سارى باۋىرجان اسانوۆ تابىلدى. ساۋدانىڭ قالاي ءوتىپ جات­قانىن باقىلاپ, باعالارىن ءبىر قاداعالاپ ءوتتى.

– جارمەڭكەنىڭ ىرىسى مول. شارۋالاردىڭ تەك تاۋارى عانا ەمەس, جاز بويعى ەڭبەگى سورەگە قو­يى­لادى. دارقان دالانىڭ ءدا­مىن اڭساعان قالا جۇرتى قىس­تىڭ ازىعىن تۇگەندەپ, قامىن جاسايدى. بۇل ءۇردىستى ۇزبەي­مىز. اۋىل شارۋاشىلىق جار­مەڭ­كەسىنە سۇرانىس جوعارى. شارۋالار تاراپىنان دا, قالا تۇر­عىندارىنان دا, – دەيدى باۋىرجان قوڭىرباي ۇلى.

قاراعاندى وبلىسى