قوعام نازارىن اۋدارعان تالعارداعى قىلمىستىق وقيعاعا بايلانىستى الماتى وبلىستىق وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تاراپىنان جۇرگىزىلگەن تەرگەۋ مەن قابىلدانىپ جاتقان شارالار جونىندە بريفينگ ءوتتى.
بريفينگكە ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان الەنوۆ, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تەرگەۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سامات ايسوۆ, الماتى وبلىسىنىڭ پروكۋرورى بەرىك اداموۆ قاتىسىپ, قىلمىستىق ءىستىڭ ءمان-جايى مەن تەرگەۋ بارىسى تۋرالى جان-جاقتى اقپارات بەردى. بريفينگتى اشقان باۋىرجان الەنوۆ قىلمىستىق ىستە ءار قاتىسۋشىنىڭ ءرولى ءادىل تارازىلاناتىنىن ايتىپ, قوعامدا ۇلكەن رەزونانس تۋدىرىپ وتىرعان جاعداي ىشكى ىستەر ءمينيسترى مەن باس پروكۋروردىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا ەكەنىن اتادى.
ء«بىز جۋرناليستەردىڭ وقيعاعا قاتىستى اقپاراتتى قوعامعا جەدەل جەتكىزۋگە تىرىسقان ارەكەتىن قولدايمىز. دەگەنمەن مۇنداي جاعدايدا ءار ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى, سونىڭ ىشىندە كىناسىزدىك پرەزۋمپتسياسى قاعيداتىن ساقتاۋ ءۇشىن جالپى جاۋاپكەرشىلىكتى ەستە ۇستاۋ ماڭىزدى. قازىر باق-تا كوپتەگەن بۇرىس وي-پىكىرلەر تارالىپ جاتىر. كەيبىر بلوگەرلەر مەن رەسمي اقپارات قۇرالدارى سۋبەكتيۆتى قورىتىندىلار جاساپ جاتقانى بايقالادى. ءاربىر تاراتىلعان جالعان اقپارات ونى جوققا شىعارۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل جەدەل-تەرگەۋ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. وكىنىشكە قاراي, وسى ۋاقىتقا دەيىن قىلمىستىق كودەكستىڭ تالاپتارىنا بايلانىستى بىرقاتار شەكتەۋ بولدى. تەرگەۋ مالىمەتتەرىن كوپشىلىككە جاريا ەتە المادىق. دەگەنمەن اقپارات كەڭىستىگىندە جالعان اقپاراتتاردىڭ تەز تارالۋىنا بايلانىستى پروكۋراتۋرامەن كەلىسىمگە كەلىپ, كەيبىر مالىمەتتەردى اشىق تۇردە تالقىلاۋعا بەل بايلادىق. ءبىز بۇل شەشىمدى سانالى تۇردە قابىلداپ وتىرمىز. ويتكەنى وقيعا الىپقاشپا اڭگىمەلەرگە نەگىزدەلىپ بۇرىس باعىتتا ءوربىپ جاتىر. بريفينگتىڭ ماقساتى – تۇراقتىلىق پەن ادىلدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن وقيعانىڭ بارلىق ءمان-جايىن اشىپ كورسەتۋ. تەرگەۋ ارەكەتتەرى تەك زاڭعا سايكەس جۇرگىزىلەدى. جاعدايدىڭ وبەكتيۆتى كورىنىسىن قالىپتاستىرۋعا وقيعا ورنىنان تاركىلەنگەن بەينەجازبانى ۇسىنىپ وتىرمىز. وندا ءاربىر قاتىسۋشىنىڭ ارەكەتى كورسەتىلەدى», دەدى ب.الەنوۆ.
وقيعا بولعان «قاماجاي» دۇكەنىندەگى 3 بەينەباقىلاۋ كامەراسىنا تۇسكەن ماتەريالعا شولۋ جاساعان ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تەرگەۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سامات ايسوۆ, بۇعان دەيىن جازبا ماتەريالىنىڭ قاساقانا جويىلعانى تۋرالى تاراعان اقپاراتتى جوققا شىعاردى. ال بۇعان دەيىن ۆيدەونىڭ ءبىر بولىگى ماقساتتى تۇردە قيىلىپ جەلىگە سالىنعانىنا قاتىستى قويىلعان جۋرناليستەر ساۋالىنا بۇعان قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, ونىڭ جەلىگە قالاي تاراعانى انىقتالىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
«كۇدىكتى ەكى بوتەلكە سىرا ساتىپ العان, اقشاسىن اۋدارىم ارقىلى تولەگەن. مۇنى بانكتىڭ بازاسى ارقىلى دا انىقتادىق. ءارى قاراي ول بارىپ ءۇشىنشى بوتەلكە سىرا, تەمەكى العان, اقشاسىن تولەگەن. قالتاسىنا نازار اۋدارساڭىز, قولما-قول تولەدى. دەمەك, بۇل جانجال ءبىر بانكا سىراعا بولا تۋىنداعانى وبەكتيۆتى تۇردە ۆيدەومەن راستالمايدى. بۇل كۇدىكتىلەردى اقتاۋ ەمەس, ولار ۇستالدى, اسا اۋىر قىلمىس جاسادى دەگەن ايىپ تاعىلدى. سوتتىڭ سانكتسياسى ارقىلى قاماۋعا الىندى. ۆيدەوعا مونتاج جاسالماعان. بۇعان قوسا بىردەن ءتيىستى ساراپتاما تاعايىندادىق. بەينەجازبا بارىسىندا ۆيدەودا بوي كورسەتكەن بارشا ساتىپ الۋشىلاردىڭ دا جەكە باستارىن انىقتاپ, كۋاگەر رەتىندە سۇراققا الىندى», دەدى ءىىم وكىلى.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, 3 بەينەباقىلاۋ قۇرىلعىسىنىڭ ەكەۋى دۇكەن ىشىنە, بىرەۋى سىرتقى كىرەبەرىستىڭ ماڭدايشاسىنا قويىلعان. ءىستى تەرگەۋ بارىسىندا مۇنداعى ءار دەتال سارالانادى. بەينەجازبادا ءارى قاراي سىرا ساتىپ العان ازاماتتىڭ دۇكەن ىشىنە قايتا كىرىپ تەلەفونىن ساتۋشىعا (مارقۇمنىڭ اكەسىنە) قۋاتتاۋعا بەرگەنىن, اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ قايتا الىپ كەتكەنىن كورۋگە بولادى. وسى ساتتە مارقۇم بولعان شەرزات بولات تا وبەكتيۆكە ىلىنگەن. كەيىننەن سىرتتاعى كامەرادان سىرا ساتىپ الۋشىنىڭ مۇرنى قاناعانى, دۇكەنشى ونىڭ قولىنا سۋ قۇيىپ, بەتىن جۋىپ-شايۋعا كومەكتەسىپ جاتقانى كورىنەدى. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن كولىككە مىنگەن ءبىر توپ ازاماتتىڭ دۇكەنگە كەلگەنى, شەرزاتتىڭ اكەسىمەن سوزگە كەلگەنى, وقيعانىڭ سوڭى جانجالعا ۇلاسقانى بايقالادى.
الماتى وبلىسىنىڭ پروكۋرورى بەرىك اداموۆ شەرزات بولاتتىڭ ولىمىنە قاتىستى تەرگەۋ زاڭ اياسىندا اشىق جۇرگىزىلەتىنىن, كىناسى دالەلدەنگەن بىردە-ءبىر قىلمىسكەر جازاسىز قالمايتىنىن ايتتى.
«بۇل قايعىلى وقيعا اتا-انا رەتىندە ەشبىرىمىزدى بەيجاي قالدىرمادى. تەرگەۋ قارقىندى تۇردە ءجۇرىپ جاتىر. ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان تەرگەۋ ءىس-شارالارىنىڭ زاڭدىلىعى مەن تولىقتىعى وبەكتيۆتى قامتاماسىز ەتىلەدى. تەرگەۋ بارىسىندا ەشقانداي زاڭبۇزۋشىلىق انىقتالعان جوق. سوت ۇدەرىسىنىڭ اشىقتىعى جونىندەگى ماسەلە بويىنشا پروكۋراتۋرا سوتقا ءوتىنىشحات ەنگىزۋدى قاراستىرادى. سونداي-اق ءبىز مارقۇمنىڭ وتباسى تۇرعان ۇيدەگى ءورتتىڭ سەبەبىن بەلسەندى تۇردە زەرتتەپ جاتىرمىز. ءورت بولعان جەردەن ماڭىزدى دالەلدەر جينالىپ, 600-دەن اسا ادام سۇرالدى. وقيعانىڭ قالاي بولعانىن ناقتى انىقتاۋعا بىرنەشە ساراپتاما تاعايىندالدى. ماماندار ءورت ءۇيدىڭ سىرتىنان باستالعانىن, وقىس جاعداي بولماعانىن ايتتى. وقيعا ورنىنان تابىلعان كانيستر مەن رەزەڭكە قولعاپتارعا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. شىعىن كولەمى دە انىقتالۋ ۇستىندە. بۇل ءىستى اشىق ءارى وبەكتيۆتى تۇردە جۇرگىزۋدى جالعاستىرامىز. جاڭا دەرەكتەر پايدا بولسا, اقپارات بەرەمىز. ادىلدىك ورناتۋ جانە كىنالىلەردى تابۋ ءۇشىن جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. جابىرلەنۋشىنىڭ تۋىستارى مەن جاقىندارى تاۋلىك بويى كۇزەتكە الىنعان. مەن مارقۇمنىڭ تۋىستارىنىڭ جاعدايىن ءتۇسىنىپ, سابىرلىققا شاقىرامىن. اسىعىس قورىتىندى جاساماۋعا, ساراپشىلاردىڭ ناتيجەلەرىن كۇتۋدى جانە تەرگەۋ توبىنا بارلىق قاجەتتى ءىس-شارالاردى تولىقتاي جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرۋدى سۇرايمىن. الەۋمەتتىك جەلىدە كەيبىرەۋلەر ميتينگكە, باسقا دا زاڭسىز ارەكەتتەرگە شاقىرا وتىرىپ جاعدايدى ۋشىقتىرىپ بارادى. تەك شىنايى اقپاراتقا سەنىڭىزدەر», دەدى پروكۋرور ب.اداموۆ.
ءىىم تەرگەۋ دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى سامات ايسوۆ ۇستالعانداردىڭ اراسىندا بۇرىن ءىستى بولىپ, سوتتالعانداردىڭ بار ەكەنىن راستادى. كۇدىكتىلەردىڭ كەيبىرى بۇعان دەيىن بۇزاقىلىق بويىنشا جاۋاپقا تارتىلعان كورىنەدى.
بريفينگكە قاتىسقان تىلشىلەر تاراپىنان جەلىدە جەلدەي ەسكەن اقپارات نەگىزىندە «حۋتور» ۇيىمداسقان قىلمىستىق توبى دەگەن توپ بار ما؟» دەگەن ساۋال جولداندى. بۇل سۇراققا: ء«بىزدىڭ ەسەپتە «حۋتور» ۇيىمداسقان قىلمىستىق توبى دەگەن جوق. جالپى, ەلىمىزدە قولدانىستاعى زاڭ مەن ءتارتىپ بار. مەنىڭشە, قازاقستاندا تۇراتىن بارلىق ازامات وسى ءتارتىپتى, زاڭدى ۇستانادى. ەلىمىزدە ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردى, ۇقت-مەن اينالىساتىن تۇلعالاردى تىركەۋ دەگەن جوق», دەپ جاۋاپ بەردى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ب.الەنوۆ.
سونداي-اق تالعار اۋداندىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە قاتىستى قانداي ۇسىنىس ەنگىزىلەتىنى جونىندەگى ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن ول: «قازىرگى ۋاقىتتا باستى ماقسات – قىلمىستى اشۋ. ەڭ باستى مىندەتىمىز – ءتارتىپ پەن زاڭدى قالپىنا كەلتىرۋ, ءۇيدى ورتەگەندەردى انىقتاۋ. مەنىڭ نەگىزگى مىندەتىم – وسى جۇمىستاردى قۇقىق اياسىندا ۇيىمداستىرۋ, مۇنداي جايتتىڭ نەلىكتەن ورىن العانىن انىقتاۋ», دەپ مالىمدەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, تالعارداعى قايعىلى وقيعاعا بايلانىستى بۇزاقىلىق, ادام ءولتىرۋ, قوقان-لوقى جاساۋ, قىلمىستى حابارلاماۋ تۋرالى دەرەكتەر بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالعان.
ايتا كەتەر بولساق, تالعار قالاسىنىڭ اكىمى باقىت كۇرىشبەكوۆ پەن ونىڭ ورىنباسارى ماتان ساعىندىق ءوز مىندەتتەرىن ءتيىستى دەڭگەيدە اتقارماعانى ءۇشىن لاۋازىمدارىنان بوساتىلعانى تۋرالى رەسمي اقپارات جاريالاندى. سونداي-اق تالعار اۋدانى اكىمى اپپاراتىنىڭ باسشىسى اسلان قاسىمباەۆ تا لاۋازىمىنان شەتتەتىلىپ, تالعار اۋدانىنىڭ اكىمى تاڭات ايداربەكوۆ پەن اكىم ورىنباسارى ايبەك بيداەۆكە سوگىس جاريالانعان.
الماتى