«مۇعالىمدى قايدان تابامىز؟»

ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق كەڭەستىڭ ءۇشىنشى وتىرى­سىندا ءبىلىم سالاسىندا قوردالانىپ قال­عان ماسە­لەلەردى سارالاي كەلە, اۋىل مەك­تەپتەرىن قالا مەكتەپتەرىمەن تەڭەستىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. شىنىندا دا, بۇل – شالعاي اۋىلداعىلاردىڭ شىمبايىنا باتاتىن دۇنيە.

سونىمەن, قاراعاندى وبلىسىندا جالپى ءبىلىم بەرە­تىن 402 مەكتەپ بار. ونىڭ 231-ءى اۋىلدا. 172 425 وقۋشىنىڭ 40 753-ءى اۋىل مەك­تەبىندە ءبىلىم الىپ وتىر. الىس-جاقىن اۋىلدا 160 شاعىن مەكتەپ بولسا, وندا باعامداي بەرىڭىز, مۇعالىم جە­تىسپەۋشىلىگى قانشا مەكتەپتە بارىن… ما­سەلەن, تەمىرتاۋ قالاسىنان اسا قاشىقتا ەمەس كراسنونيۆسكايا اۋىلىنداعى مەكتەپتە 40 بالا ءبىلىم الادى. جاڭا وقۋ جىلى باستالعانىمەن, باستاۋىش سىنىپ مۇعا­لىمىندە 11 ساعات, ورىس تىلىندە 12 ساعات, قازاق تىلىندە 4 ساعات بار. مۇنىمەن قوسا, فيزيكا, ينفورماتيكا پانىنەن ساباق بە­رەتىن مۇعالىم جوق. بىراق امالداۋعا تۋرا كەلەدى. كورشى اۋىلدىڭ مۇعالىم­دەرى قا­تىناپ ىستەيدى. ماسەلەن, فيزيكا ءپانى­نىڭ مۇعالىمى اپتاسىنا ءبىر مارتە كەلىپ, كۇنى بويى ساباعىن بەرىپ كەتەدى. ساباق كەس­تەسىنىڭ رەتىن وسىلاي قۇرۋعا ءماجبۇر.

«ەشكىمگە كىنا ارتا المايمىز. 4-5 ساعات­قا قاي مۇعالىم كەلەدى؟ بىراق سوندا دا «enbek.kz» ەلەكتروندى پورتالىنا بوس جۇمىس ورنىن جۇكتەيمىز. اۋدان­دىق ءبىلىم ءبولىمى دە تۇيىندەمە جولداپ وتىرادى. قاتىناپ ساباق بەرۋگە ەشكىم نيەتتى ەمەس. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا جاس مامان ەسىگىمىزدى مۇلدەم اشپاعان. جابىلىپ قالار دەگەن قور­قىنىشىمىز دا جوق ەمەس. جىلدا ءبىر سىنىپ كەمىپ وتىرا­دى. مىسالى, بيىل 6-سىنىپ جوق. ين­فور­ماتيكا مۇعالىمى قىزىلجار اۋىلىنان جۇماسىنا ءبىر مارتە كەلەدى. دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى جۇما­­سىنا ەكى رەت كەلىپ, 7 ساعات وتكىزەدى. ماتە­ماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى دە اپتاسىنا ءۇش مارتە كەلىپ, ساباعىن بەرەدى. ول مۇعالىمىمىز زەينەتتە. جىبەرمەي وتىرمىز. قولدان كەلەر شارۋامىز وسى بولىپ تۇر, وكىنىشكە قاراي, دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى اعزيا جۇمابەكقىزى.

ونىمەن قوسا حيميا, بيولوگيا, فيزيكا كابينەتتەرىندە زەرتحانا جوق. سول سەبەپتى اتتەستاتسيادان وتپەي قالعان. «باسقا مەكتەپتەرگە قاراستىرىلسا, ەسكى بولسا دا سولاردان كەرەك-جاراق الار ەدىك. مەكتەبىمىزدەگى وقۋشىلار زەرتحانا جۇ­مىسىن كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاۋشى ەدى», دەيدى ديرەكتور.

مەكتەپ باسشىسى تەمىرتاۋدان اۋىل­دارىنا قاتىنايتىن اۆتوبۋس كەستەسىن وڭ­تايلاندىرىپ بەرسە دەيدى. مۇمكىن سوندا قالاداعى مۇعالىمدەر ەمىن-ەركىن قاتىناپ, بالالار ساپالى ءبىلىم الار ەدى.

بۇقار جىراۋ اۋدانى, ىنتىماق اۋى­لىن­داعى ورتا مەكتەپكە حيميا ءپانى­نىڭ مۇعالىمى كەرەك. مۇندا 43 بالا ءبىلىم الا­تىن­دىقتان, 3 ساعاتقا عانا قاجەت. قازىر ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بەرىپ جاتىر.

«امالىمىزدىڭ جوقتىعىنان حيميا­دان ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بەرىپ وتىر. كورشى اۋىلدان ءبىر مۇعالىم قاتى­ناپ, ىستەيمىن دەگەن. ءالى حابار جوق. مەكتەبىمىزدە بۇرىن-سوڭدى اسحانا بول­ماعان. ءۇش جىلداي بولدى, بۇل ماسەلە وڭ­تايلى شەشىمىن تاپتى. مەكتە­بىمىز قۇلاي جازداپ, «ىنتىماق» شارۋا قوجالىعى توبەنى شاتىرلاپ بەرگەن. ەندى سپورت زالىمىز كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى», دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى باقىت اماندىققىزى.

اقتوعاي اۋدانىنداعى شالعاي مەك­تەپ­تەرگە حيميا, بيولوگيا, گەوگرافيا سەكىلدى پاندىك مۇعالىمدەر جەتىسپەيدى. قايتا دايارلاۋ كۋرستارى ارقىلى اۋىل مۇعالىمدەرىن وقىتىپ, سول كىسىلەرگە جۇكتەپ, امالداپ وتىرعان كورىنەدى.

«توعىز جىلدىق مەكتەپتە ساعات سانى از بولعاندىقتان, مۇعالىم دە تاپشى. 4 سا­عات­قا بولا ەشكىم كەلمەيدى اۋىل­عا. جا­­را­تىلىستانۋ-ماتەماتيكا باعى­تىندا مۇعا­­لىمدەردىڭ ساعاتى از. بۇل – اۋدانى­مىز­داعى شالعايدا جاتقان بارلىق اۋىلدا بار ماسەلە. زاڭ بويىنشا كونكۋرس جاريالايمىز. 5 ساعاتقا 30-40 مىڭ تەڭگە تولەنەدى دەيىك, بۇل ءۇشىن ەشكىم كەلمەيدى. مۇنداي­دا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاما­سى­نىڭ كومەگى بار. ەڭ تومەنگى پايىزبەن ءۇي الۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. بيىل جاڭا وقۋ جىلىندا شاشۋ­باي, تاسارال سەكىلدى ۇلكەن اۋىلدارعا 25 جاس مامان كەلدى. زەي­­نەتكە شىققان مۇعالىمدەردىڭ ورنىنا قا­بىلدادىق. وتپەي جاتقان ساباق جوق. باسقا مۇعالىمدەر ارقىلى ءبىلىم بەرىپ جاتىرمىز», دەيدى اقتوعاي اۋدانى ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى ايدوس قۋانىشباەۆ.

بيىل اقتوعاي اۋدانىندا بالا سانى جەتىسپەۋشىلىگىنەن قاراقوي, نۇركەن اۋىلى مەن قاراتال ەلدى مەكەنىندەگى مەكتەپ جابىلدى.

وسىلايشا, شالعايداعى اۋىل مەكتە­بىندە امالسىزدان زەينەت جاسىنداعى ۇس­تاز­دار مەن باسقا ءپاننىڭ مۇعالىمدەرى ساباق بەرىپ وتىر. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنان, وكىنىشكە قاراي, قايىر شامالى. باعدارلاما يگىلىگىن كورەمىن دەگەن جاس پەداگوگتەردىڭ شالعايداعى شاعىن اۋىلعا ات باسىن بۇرۋى سيرەك, ءتىپتى جوق دەۋگە دە بولادى. ونىڭ باستى سەبەبىن اينالىپ كەلىپ تاعى مەكتەپتەگى ساعات سانىنىڭ ازدىعىنا تەليمىز. ويتكەنى جاس مامان جارىتىمسىز جالاقىعا جۇمىس ىستەگىسى جوق.

«اۋىل مەكتەپتەرىن دامىتۋ ماق­ساتىندا مەكتەپ تاجىريبەسىن جەتىلدىرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نى­­عايتۋ جانە مۇعالىمدەردىڭ شىعار­ما­شىلىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ارقىلى «اۋىل مەكتەبى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. ساپالى بىلىمگە قولجەتىمدىلىكتى قام­تاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 128 ماگنيتتىك مەكتەپتى بىرىكتىرەتىن 32 نەگىزگى مەكتەپ قۇرىلدى. جاقىن ماڭداعى ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارى قىسقامەرزىمدى سەسسيالىق ساباقتار مەن وقۋشىلاردى ارالىق ءارى قورىتىندى اتتەستاتتاۋ ءۇشىن بىرىكتىرىل­گەن. اۋىل مەكتەپتەرىنە ادىستەمەلىك, پراكتيكالىق كومەك كورسەتۋ, عىلىمي-ادىس­تەمەلىك جانە پراكتيكالىق باعىتتاعى جۇمىستاردى ساپالى ۇيىمداستىرۋ, اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وبلىستاعى اۋىل مەكتەپتەرى وبلىستىق مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتتارىنا بەكىتىلگەن», دەيدى وبلىس­تىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى گۇلباقىت ءجۇنىسوۆا.

ءبىلىم سالاسىنداعى ماسەلەلەردى ءماس­ليحات مىنبەرىندە سالماقتى كوتەرىپ جۇر­گەن دەپۋتات اباي قالىقوۆ قالا مەن اۋىل مەكتەبىندەگى ءبىلىم ساپاسى جەر مەن كوكتەي دەيدى.

«اشىعىن ايتقاندا, اۋىل مەكتەبىنىڭ جاعدايىن تۇزەمەي, ءبىلىم كوشى وڭال­مايدى. ءبىر عانا مىسال, لينگافوندى جانە مۋلتيمەديالىق كابينەت, ينتەراكتيۆتى تاقتا قالا مەكتەبىندە قاراپايىم وقۋ قۇرالىنا اينالعان. شالعاي اۋىلداردا مۇنداي جۇيەدەگى پاندىك كابينەتتى كوپ كەزدەستىرمەيسىز. بۇل دا بالانىڭ تەرەڭ ءبىلىم الۋىنا كەدەرگى. سول سەبەپتى, قالا مەكتەپتەرى مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ دەڭگەيى جەر مەن كوكتەي. سالىستىرۋعا مۇلدەم كەلمەيدى. اۋىلداعى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا بىرنەشە جوبا جاسالىپ, باعدارلامالار قابىلداندى. سا­پالى كادر تاپشىلىعى مەن مەكتەپتىڭ ماتەريالدىق بازاسىنىڭ السىزدىگىنەن بۇل ماسەلە ءالى كۇنگە دەيىن شەشىلمەي تۇر. اۋىلعا ءبىلىمدى, كرەاتيۆتى مامان بارمايىنشا ءبىلىم ساپاسى كوتەرىلمەيتىنى انىق. وسى جونىندە پرەزيدەنت ق.توقاەۆ الشاقتىقتى ازايتۋ ءۇشىن اۋىلداعى شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەردى بىلىكتى وقىتۋشىلار قۇرامىمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. ۇكىمەت دەڭگەيىندە شەشىلەتىن ۇلكەن ماسەلە بۇل. شاعىن مەكتەپتى جويساق, اۋىلدى جويامىز», دەيدى وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى اباي قوبىلاندى ۇلى.

شالعايدا جاتقان اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ احۋالى اسا ءماز ەمەس. وسىنداي ءالجۋاز كۇي كەشسە دە وقۋ وشاقتارى ءبىر-ءبىر اۋىل­دى امان الىپ قالىپ وتىر. ال شاعىن مەك­تەپ­­تىڭ شارۋاسى تىنسا, اۋىل توزادى. اۋىل­ توزسا, ءارى قارايعى شارۋا بارىمىزگە بەلگىلى…

ساپالى بىلىمنەن قاعىلاتىنداي اۋىل بالالارىنىڭ كىناسى قايسى؟ سونى ويلاۋى­مىز كەرەك...

قاراعاندى وبلىسى