ەلىمىزدە «تازا قازاقستان» اكتسياسى باستالعالى ەكولوگيا ماسەلەسىنە ەرەكشە باسىمدىق بەرىلىپ كەلەدى. بۇل – بىررەتتىك ناۋقان ەمەس, جالپىۇلتتىق دەڭگەيدە تازالىق ساقتاۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارا ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان اكتسيا تەك سەنبىلىككە شىعۋمەن شەكتەلمەيتىنى تۇسىنىكتى. وسى ورايدا تاياۋدا تەمىرتاۋدا «ساف اۋا» اتتى ەكولوگيالىق فورۋم ءوتتى.
مۇنداي ماڭىزدى جيىننىڭ مەتاللۋرگتەر قالاسىندا ءوتۋى دە تەگىن ەمەس. فورۋمدا ءىرى ءوندىرىس وشاعى بار وڭىرلەردىڭ ەكولوگيالىق ماسەلەلەرى اشىق قوزعالىپ, ولاردى شەشۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلدى.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قولداۋىمەن «ECOLFR» قاۋىمداستىعى ۇيىمداستىرعان فورۋمعا جوعارىدا اتاپ وتكەن مينيسترلىكتىڭ, ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى قىزمەتكەرلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن عىلىمي قوعامداستىقتار, سونداي-اق ەكوبەلسەندىلەر قاتىستى.
«تازا اۋا, كىرشىكسىز تابيعات – جاس ۇرپاقتىڭ بولاشاعى, ەلىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ نەگىزى. سوندىقتان «ساف اۋا» فورۋمىن ەكولوگيا ماسەلەلەرى ەرەكشە نازار اۋدارتاتىن جانە كەشەندى شەشىمدەردى تالاپ ەتەتىن تەمىرتاۋ قالاسىندا وتكىزۋىمىز بەكەر ەمەس. مەملەكەتتىڭ, بيزنەستىڭ جانە جۇرتشىلىقتىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرى, وزىق تەحنولوگيالاردى تارتۋ جانە ونەركاسىپتى دامىتۋعا جاۋاپتى كوزقاراس – جاعدايدى وڭالتا الادى دەپ سەنەمىز. وڭىرلەردىڭ ەكونوميكالىق تابىستارى عانا ەمەس, تازا ورتاسى دا بۇكىل قازاقستان ءۇشىن ۇلگى بولسىن. ءبىز سوعان ۇمتىلامىز», دەدى «ECOLFR» قاۋىمداستىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءلاززات رامازانوۆا فورۋمدى سالتاناتتى تۇردە اشىپ.
پرەزيدەنت كەڭەسشىسى, حالىقارالىق ەكولوگيالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ارنايى وكىل ءزۇلفيا سۇلەيمەنوۆا ءوزىنىڭ بايانداماسىندا بىرنەشە ماسەلە كوتەردى.
«كليماتتىق قارجىلاندىرۋدى جەتىلدىرۋ ماڭىزدى. مىسالى, ەلەكتر قۋاتى جەلىلەرى جاقسى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن جەك (جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى) ينتەگراتسياسى بولىگىن جاڭعىرتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل – جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىن جاقسارتۋ, ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ءوندىرىستى كوگالداندىرۋ, «جاسىل» بولات ءوندىرىسى قازاقستاندا پايدالانىلۋعا ءتيىس وتە ماڭىزدى جاھاندىق قۇرالدار», دەدى ز.سۇلەيمەنوۆا. مۇنىمەن قوسا, جاسىل تاكسونوميا, كليماتتىق قارجىلاندىرۋ, ەلىمىزدىڭ الەمدىك باعدارلامالارعا قاتىسۋى, سونداي-اق جاسىل ەكونوميكاعا تۇبەگەيلى كوشۋ ماسەلەلەرىنە تولىعىراق توقتالدى.
قاراعاندى وڭىرىندە ءوندىرىس وشاعى كوپ. سول سەبەپتى دە, وبلىستىڭ دامۋ باعدارلاماسىنا ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىككە باعىتتالعان بىرنەشە جوبا ەنگەن. ياعني بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن سالۋ, قوقىستى بولەك سالاتىن كونتەينەرلەردى ورناتۋ, جىل سايىن 1 ميلليون كوشەت وتىرعىزۋ ارقىلى جاسىل ايماقتاردى قۇرۋ سەكىلدى. ەڭ باستىسى, وبلىستىڭ ونەركاسىپ كاسىپورىندارىن گازبەن جۇمىس ىستەۋگە اۋىستىرۋ.
ء«بىزدىڭ وبلىستاعى ەكولوگيا – اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. سەبەبى ءبىز ونەركاسىپتى ءوڭىرمىز. بۇل قاراعاندى, تەمىرتاۋ مەن بالقاش قالالارىنا قاتىستى. سول ءۇشىن قابىلدانعان بەسجىلدىق باعدارلامامىز بار جانە ءبىز ونى ورىندايمىز. ءبىزدىڭ بيۋدجەتكە تۇسەتىن ەكولوگيالىق تولەمدەر ەكوباعدارلامالاردى ورىنداۋعا جۇمسالادى. بيىلدىڭ وزىندە ءبىز وسى ماقساتتارعا 40 ملرد تەڭگە بولدىك», دەدى وبلىس اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ.
تەمىرتاۋداعى «Qarmet» اق الپاۋىت ءوندىرىس وشاعى وزدەرىنىڭ زياندى قالدىقتارىن ازايتۋ ماقساتىندا 2024–2028 جىلدارعا ارنالعان دامۋ ستراتەگياسىن قۇرعان. مۇنىڭ ىشىندە بولات ديۆيزيونىن بىرتىندەپ گازداندىرىپ, كوگالداندىرۋعا كوپ كوڭىل ءبولۋ ءۇشىن بيىل 29,7 ملرد تەڭگە بولگەن. مۇنى كومپانيا باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەۆگەني زيتسكو ءوزىنىڭ بايانداماسىندا جەتكىزدى.
«ەنەرگەتيكا مەن قورشاعان ورتا اراسىنداعى بايلانىس ايقىن. پلانەتامىزدىڭ تۇراقتىلىعى كوبىنەسە بۇل قاتىناستىڭ قانشالىقتى ۇيلەسىمدى بولاتىنىنا بايلانىستى. ەكونوميكالىق ءوسىمدى جوعارى كومىرتەگى ءىزى بار رەسۋرستاردى تۇتىنۋدان ءبولۋ ەۋروپالىق وداق ءۇشىن دە, قازاقستان ءۇشىن دە ستراتەگيالىق ماڭىزدى باسىمدىق. وسىعان بايلانىستى كومىرتەگى شىعارىندىلارىنا باعا بەلگىلەۋدىڭ ءادىل جۇيەسىن قۇرۋ قازاقستانعا پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن تيىمدىرەك قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەۋروپالىق وداق قازاقستاننىڭ شىعارىندىلارعا كۆوتالار ساۋداسىنىڭ ەۋروپالىق جانە وتاندىق جۇيەلەرىن جاناستىرۋ جونىندەگى ماقساتتارىن تولىق قولدايدى. ءبىز ەو ترانسشەكارالىق كومىرتەكتى رەتتەۋ تەتىگى (CBAM) تۋرالى جاعدايدى تۇراقتى تالداۋ جونىندەگى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ كۇش-جىگەرىن جوعارى باعالايمىز جانە ءوز تاراپىمىزدان بارلىق قاجەتتى اقپاراتتى بەرۋگە دايىنبىز», دەدى ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى وكىلدىگىنىڭ باعدارلاما مەنەدجەرى روبەرت برۋدزينسكي.
قازاقستاندا قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ماسەلەسىن كەشەندى شەشۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداعانى تۋراسىندا دا اشىق پىكىرتالاس ءوربىدى. ماسەلەن, 1000-نان اسا كاسىپورىن ساپالى شيكىزات تاپشىلىعىن كورىپ وتىرعانى ايتىلدى. مۇنداي ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىندا جالپى سوماسى 230 ملرد تەڭگەدەن اساتىن 94 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن. ونىڭ ىشىندە 49 قوقىس سۇرىپتاۋ كەشەنى سالىنادى, قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ بويىنشا 45 كاسىپورىننىڭ جۇمىسى جاڭعىرتىلادى. سونىڭ ارقاسىندا 800-دەن اسا جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
سونىمەن قاتار فورۋمدا ءسوز العان سپيكەرلەر ونەركاسىپتەگى ەنەرگەتيكالىق ترانسفورماتسيا, ونداعى ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتتارى مەن قۇرىلىستاعى جاسىل تەحنولوگيالار جونىندە وي الماستى.
قورشاعان ورتانى باقىلاۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى ەنگىزىلگەن وڭىرلەردە سوڭعى بەس جىل ىشىندە اۋا لاستانۋىنىڭ دەڭگەيى 15-20 پايىزعا كەمىگەن. ءتىپتى ەكولوگيالىق ءتۇرلى اپاتتاردى, توتەنشە جاعدايلاردى جەدەل انىقتاپ, سالدارىن جويۋدىڭ ارقاسىندا 10-12 پايىزعا تومەندەگەنى جانە ايتىلىپ, اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەنى باسقا ايماقتارعا دا ەنگىزۋ جونىندەگى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. قىسقاسى, تابيعات تازالىعىنىڭ ەگجەي-تەگجەيى تالقىلانعان فورۋمدا كوتەرىلگەن ۇسىنىستار ارنايى حات رەتىندە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن حالىقارالىق ۇيىمدارعا جولدانادى.
فورۋم سوڭىندا ەكولوگيا تاقىرىبىندا سالعان سۋرەتتەرىمەن جۇلدەلى ورىن العان وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەر ديپلومدار, ەكوبەلسەندىلەر قۇرمەت گراموتاسى, العىسحاتتارمەن, سالالىق مەدالدارمەن ماراپاتتالدى.
قاراعاندى وبلىسى,
تەمىرتاۋ قالاسى