مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ عىلىم سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسى بويىنشا «بىزگە تىڭ كوزقاراس پەن جاڭا تاسىلدەر كەرەك, سونداي-اق حالىقارالىق تاجىريبەگە ارقا سۇيەۋىمىز قاجەت», دەگەن بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ بۇل پارمەنىن, اسىرەسە ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارى ءساتتى جۇزەگە اسىرىپ وتىر. ماسەلەن, كۇنى كەشە زەرتتەۋ مارتەبەسىن العان ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جەراستى تەرموس-جىلىجايى جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
بۇل جىلىجاي وڭىردە العاش رەت اشىلعاندىقتان, ايتارلىقتاي جاڭالىق بولدى. بيولوگيا-گەوگرافيا فاكۋلتەتى مۇرىندىق بولعان جوبانى ءوڭىر عالىمدارى 15 جىل بويى ويلاستىرىپ كەلگەن. ەلىمىزدەگى ءۇشىنشى جىلىجايدىڭ ەڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – ارقانىڭ سارشۇناق ايازىندا اۋا رايى – 28 گرادۋس بولسا دا, جەر استىنداعى جىلىجايدىڭ تەمپەراتۋراسى +25 گرادۋستى كورسەتەدى.
بىلتىر ءسəۋىر ايىندا باستالعان قۇرىلىس نىسانىن باس مەردىگەر «Ck new city» جشس قىركۇيەك ايىندا ساپالى ەتىپ سالىپ بەرگەن. جالپى اۋماعى 270 شارشى مەتردى قۇرايدى. ۇزىندىعى – 45 مەتر, ەنى – 5 مەتر, تەرەڭدىگى – 6 مەتر. جىلىجاي جەر بەتىنەن 80 سم-گە شىعىپ تۇرادى. قالعان بولىگى جىلۋدى جىل بويىنا ءبىر قالىپتى ساقتاپ تۇرۋ ءۇشىن جەر استىنا ورنالاستىرىلعان. ەدەن مەن قابىرعالارى قىس ايلارىندا تەمپەراتۋرانى +5-10 گرادۋستان تومەندەتپەي, جىلى اۋانى بىرقالىپتى ۇستايدى. مۇندا تۇراقتى تەمپەراتۋرا – +20-25 گرادۋس. وسىمدىكتەردى قىستا سۋىقتان, جازدا ىستىقتان ساقتايدى. اۋدانى – 270 شارشى مەتر. ەندى قاربىز, ورحيدەيا, اعاش كوشەتتەرىن ەگەمىز دەپ وتىر.
بيولوگيا-گەوگرافيا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى سەرىكبولات تالجانوۆ اشىلعانىنا بەس اي بولعان جىلىجاي العاشقى قىسىن ويداعىداي وتكەرگەنىن ايتادى. وسى ۋاقىت ىشىندە گۇلدەر مەن كوكونىستەر وتىرعىزىلىپ, ولار ءونىمىن بەرىپ ۇلگەرىپتى.
– باسىندا جەر بەتىنەن جىلىجاي سالۋدى جوسپارلاعانبىز. بىراق ول – ەرگونوميكا تۇرعىسىنان ءتيىمسىز ەكەنىن تۇسىندىك. سولتۇستىك ەۋروپا ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەۋ ارقىلى وسىنداي جوبانى دۇرىس دەپ ۇيعاردىق. ولاردىڭ كليماتى بىزدىكىنە ۇقساس. مۇنداي جىلىجايدىڭ ۇلىتاۋ وبلىسىندا دا بار ەكەنىن ءبىلىپ, سوندا بارىپ, ەسەپتەۋلەر جاسادىق. جىلىجاي ايازدىڭ العاشقى سىناعىنان ءوتتى. كوكونىستەر مەن جاس وسكىندەردى ءوسىرىپ قانا قويماي, اگروتەحنولوگيانى دامىتۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ, زەرتتەۋ جانە ءوندىرىس بازاسىن قۇرۋعا نيەتتىمىز, – دەيدى سەرىكبولات تالجانوۆ.
مۇندا وسىرىلگەن قيار, قىزاناق سەكىلدى كوكونىس تۇرلەرى ۋنيۆەرسيتەت اسحاناسىنىڭ كادەسىنە جاراپ تۇر. ال گۇلدەر مەن اعاش كوشەتتەرى ۋنيۆەرسيتەت اۋماقتارىن كوگالداندىرۋ ءۇشىن, قالانىڭ كوركىن اشۋ ماقساتىندا ءوسىرىلىپ جاتىر. جاس وسكىندەردى ءوسىرۋ جوباسىن وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تۇلەگى, PhD ارايلىم سەرىكباي تابىستى جۇزەگە اسىرۋدا. ول ءوزىنىڭ بۇل يدەياسىن قاراعاندى قالاسى اكىمىنىڭ گرانتىمەن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ەكى جىلعا جۋىقتادى, ونىمدەرىن قالاداعى ساۋدا ورىندارىنا, ەكى اسحاناعا جەتكىزىپ ءجۇر.
«قاربىز تۇقىمىن وتىرعىزدىق, وسكىندەر شىقتى. بولاشاقتا باسقا دا باقشا داقىلدارىن, كۇتىمدى تالاپ ەتەتىن ورحيدەيالاردى وسىرۋگە تىرىسامىز. جاس وسكىندەر مەن كوكونىستەردەن ستۋدەنتتەرگە سمۋزي دايىندايمىز», دەيدى بيوتەحنولوگيا جانە ەكومونيتورينگ زەرتتەۋ پاركىنىڭ جەتەكشىسى مارگاريتا يشمۋراتوۆا.
ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ الداعى ۋاقىتتا كامپۋس پەن قالانى كوگالداندىرۋدا پايدالاناتىن وسىمدىكتەردى كوبەيتپەك نيەتى بار. سول ماقساتتا تەرموس-جىلىجايدا ورتالىق قازاقستاننىڭ كليماتتىق جاعدايلارىنا بەيىمدەلگەن جەمىس-جيدەك داقىلدارىنىڭ توپتاماسىن قالىپتاستىرماق. قازىرگى ۋاقىتتا جىلىجاي ماڭىندا 700-دەن اسا قىلقانجاپىراقتى جانە جالپاقجاپىراقتى وسىمدىكتەر بار. 200 پيراميدالىق تەرەك, 60 تال, سونداي-اق شىرشا, قايىڭ, ۇيەڭكى, الما اعاشتارى, دولانا, جابايى الما اعاشتارى ءوسىپ تۇر.
وزىق تەحنولوگيامەن سالىنعان مۇنداي جىلىجاي ۋنيۆەرسيتەتتەگى بيولوگ, بيوتەحنولوگ ماماندارى, ماگيسترانت, دوكتورانتتارعا وقۋ-وندىرىستىك تاجىريبە جيناقتاۋعا, عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋ ءۇشىن كادەگە كادىمگىدەي جارايدى.
قاراعاندى وبلىسى