جاستار اۋىلدان ات-تونىن الا قاشادى, ماسىلدىققا بەيىم دەگەن ءسوز جاڭساققا اينالىپ كەلەدى. قاراعاندى وڭىرىندە اۋىلعا قونىس اۋدارىپ جاتقان جاس مامان كوپ. كەرەك دەسەڭىز, قالاداعى جۇمىسىن تاستاپ, شارۋاشىلىق اشىپ جاتقان جىگىتتەر دە بار. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ جاسى, ەتى ءتىرىسى – نۇربەك جانىبەك ۇلى.
24 جاستاعى نۇربەكتىڭ الدىندا ءبىر وتار قويى بار. ەدىلباي قويىن ءوسىرىپ, ءورىسىن تولتىرىپ, نارىققا شىعارىپ وتىر. اكەسىنىڭ دە شارۋاشىلىعىندا جىلقى مەن سيىر بار. «شارۋانىڭ ءبىر شەتىن كوتەرىسەمىن» دەپ كەلگەن ۇلىنا ەنشىسىن بەرىپ, جەكە شارۋاشىلىق ەتىپ شىعاردى. ەدىلباي قويىن ءوسىرۋدى و باستا ويلاستىرىپ كەلگەن نۇربەك شارۋاسىن شيراتىپ الا جونەلدى.
نۇربەك جاسى 18-گە تولىسىمەن وقۋىن سىرتتايعا اۋىستىرىپ, جۇمىسقا شىقتى. ءبىلىم الىپ جۇرگەن ماماندىعىنا سايكەس ەڭبەك جولىن اۋەلى پويىزدا جولسەرىكتەن باستادى. كوپ ۇزاماي جولسەرىك بريگاديرى بولدى. تەمىرجول سالاسىنداعى ءتورت جىل ەڭبەك ءوتىلىن تارك ەتىپ, اقىرىندا اتاكاسىپتى وركەندەتۋگە بەلىن بەكەم بۋدى. بالاسىنىڭ بۇل ويىن اكەسى جانىبەك تە بىردەن قۇپتادى. قوي شارۋاشىلىعىن كوتەرەيىك دەگەن ويى دا اكەسىنىڭ قولداۋىن تاپتى. ءۇي ءىشىنىڭ سەنىمىن ابدەن سەزىنگەن ول كاسىپكە قورىقپاي كىرىستى.
«اكەمنىڭ شارۋاشىلىعىندا جىلقى, سيىر بار. بىراق مەنىڭ قوي وسىرگىم كەلدى. نەگە دەسەڭىز, قوي ەتى سيىر ەتىنەن قىمبات. ءتولى تەز وسەدى, تەز كوبەيەدى. «مال وسىرسەڭ, قوي ءوسىر, پايداسى ونىڭ كول كوسىر» دەگەن بابالارىمىزدان قالعان ءسوز بار عوي. ءبىز كوبىنە تۇقىم رەتىندە ساۋدالايمىز. شارۋا قوجالىعى يەلەرى الادى. قوي وسىرگىسى كەلەتىندەر دە الىپ, مالدانادى», دەيدى فەرمەر نۇربەك.
جاس فەرمەر قىستاعى قاراعاندى ىرگەسىندە. بۇرىن ول جەردى «تۇيەقونعان» دەپ اتاعان. اقساقالدار بۇل جەردەن ۇلكەن كوش ۇدەرە كوشكەن, وسى ءبىر جايلى جەرگە كەرۋەن توقتاعان دەسەدى. ول كوشتە ساۋداگەر-كوپەستەر كوپ بولعان. وسى ءبىر رەتتە نۇربەك باتىردىڭ ىرىمشىل ەكەنىن اڭعارىپ قالدىق. شارۋاشىلىعىن اشايىن دەپ جاتقان كەزدە 1981 جىلعى شىعارىلعان تيىن تاۋىپ الىپتى. بىردەن جاقسىعا ىرىمداپ, قويىم بايىتادى دەپ قولىن جايعان كورىنەدى.
جاس فەرمەر ەدىلباي قويىن الەمدىك نارىققا شىعارعىسى كەلەدى. «شارۋاشىلىعىن ەندى عانا باستاپ جاتقان جىگىتتىڭ قولىنان بۇل كەلەر مە ەكەن؟», دەۋىڭىز مۇمكىن. بىراق ويلاعانىن ورىندايمىن دەپ بىلەگىن سىبانا كىرىسكەن. قالاي دەسەڭىز, ايتايىق. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى. «Instagram», «Tik-Tok» پاراقشالارىن بەلسەندى جۇرگىزىپ وتىر. «edilbai_kz» دەگەن اتاۋمەن ەكى پاراقشاسىنداعى وقىرمان سانى 100 مىڭعا جۋىقتاپ قالعان. ءار جازباسىن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, ءتىپتى كورشىلەس ەلدەن دە قالت جىبەرمەي, قاراپ وتىراتىن وقىرماندارى بار.
«الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشالارىمدا اتاكاسىپپەن ەندى اينالىسىپ جاتقاندارعا باعىت-باعدارىمدى كورسەتەمىن, شارۋاشىلىققا قاجەتتى ءتۇرلى ۆيدەولاردى جۇكتەپ وتىرامىن. ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ وزىق دامىعانىن قالايمىن», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
ماسەلەن, 115 مىڭ قارالىم جيناعان ۆيدەوسىندا ول قويعا بيدايدى قالاي بەرۋ كەرەكتىگىمەن بولىسەدى. «ەدىلباي قويىنىڭ ەرەكشەلىگى بورانعا قاراماي, تەبىندەپ جايىلا بەرەدى. سۋىققا وتە ءتوزىمدى. دەگەنمەن ايازدا بيداي بەرەمىز. ول ءىشىن قىزدىرادى. سول سەبەپتى ەركىن جايىلادى. جاس مارقالارعا, قوشقارلارعا دا بەرەمىز. كۇيىن جوعالتپايدى. كوپ مولشەردە بەرۋگە تاعى بولمايدى. بۋاز قويلار ءىش تاستاۋى مۇمكىن», دەپ بەينەجازباسىن اياقتايدى.
قوزداعان قويدىڭ كۇتىمى, ولارعا بەرىلەتىن ءتۇرلى ۆيتامين, ۇگىتىلگەن بور, تابيعي تۇز بەرەتىنىن جەتكىزەدى جاس شوپان. ەندى ءبىر جاريالانىمىندا قويدىڭ قوراسى قانداي بولۋ كەرەكتىگىن, استىنىڭ مۇز ءارى ىلعال بولماۋىنا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ايتادى. جازبالارىنداعى پىكىرلەر توپتاماسىنا دا كوز جۇگىرتىپ وتتىك. اۋىلدا تۇراتىن وقىرمانعا وڭ پايداسىن تيگىزىپ جاتقانداي كورىندى بىزگە. ءبارى جاس شوپانعا العاۋسىز العىستارىن جاۋدىرىپ جاتىر. «وسى سەكىلدى ءبىز بىلە بەرمەيتىن دۇنيەمەن ءبولىسىپ تۇرساڭىز, جاقسى بولار ەدى. ءبىراز اقپارات الدىق» دەسە, ەندى بىرەۋى «قويىڭىز قوڭدى ەكەن. جاقسى سالماق قوساتىنى كورىنىپ تۇر. قالاي ساتىپ الساق بولادى؟» دەگەن سىڭايداعى پىكىرلەر قالدىرىپتى.
دەمەك نۇربەك جەلىدەگى پاراقشالارى ارقىلى قويىن ءساتتى ساۋدالاپ وتىر. نەسى بار؟ قويىن سويىپ, ونى قالاعا اپارىپ, بازاردا تۇرىپ ۋاقىت جوعالتپايدى. قوراسىنان-اق وتكىزەدى. بۇل دا جاس شوپاننىڭ جارناما كوزىن ءجون تاپقاندىعى.
«سەنبى, جەكسەنبى دەمالىس جوق. سەگىز ساعاتتىق جۇمىس ۋاقىتى دەگەن جوق. كۇنى-ءتۇنى مالدىڭ سوڭىندامىز. مال باعۋدىڭ ماشاقاتى وتە كوپ. قىپ-قىزىل بەينەت. بىراق بەرەكە بار. ەڭبەكتىڭ ءتاتتى ءدامىن تاتاتىن كەز دە كەلەدى», دەيدى فەرمەر.
نۇربەك – اۋلەتتىڭ ەكىنشى ۇلى. ءبىر اعاسى, ءۇش ءىنىسى بار. اكەلەرى ۇلدارىن ادال ەڭبەككە باۋلىعان. قارا جۇمىستان قاشپايدى. جاس شوپاننىڭ تاعى ءبىر اسقاق ارمانى بار. ءوزىنىڭ ادال جارىن جولىقتىرۋ, وتاۋ قۇرۋ. بۇيىرسا, ول كۇننىڭ دە اۋلى الىس ەمەستىگىن دە جاسىرىپ قالمادى.
قاراعاندى وبلىسى