وتكەن جىلعا شارۋالاردىڭ وكپەسى بار. جىلدا قامبالارىن استىققا تولتىراتىن ولارعا بىلتىر كەدەرگى كوپ بولدى. جاۋىن-شاشىن مولشەردەن كوپ جاۋدى. ەگىندى كيىك تاپتادى. جەردىڭ توزعانىنا جانە قاپالى. نەسىن جاسىرامىز, كوپ شارۋا كولدەنەڭ شىعىنعا ۇشىرادى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەگىندى ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋگە قاتىستى جان-جاقتى تاپسىرما جۇكتەگەن ەدى. جاقىندا عانا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا دايىندىق بارىسى قارالدى. ءبىزدىڭ وڭىردەگى شارۋالار دا دالا جۇمىستارىنا قامدانىپ جاتىر.
ۇكىمەت سۋارمالى القاپتاردى كەڭەيتۋگە, ەگىس القاپتارىن ارتاراپتاندىرۋعا نازارىن ەرەكشە اۋدارىپ وتىر. ءتىپتى بۇل ماسەلە ۇكىمەتتە اي سايىن قارالادى. مۇنىمەن قوسا, ەلىمىزدە ساپالى تۇقىم قورى مەن تۇقىمنىڭ يمپورتىنا تاۋەلدىلىك بويىنشا دا ماسەلە جوق ەمەس. شاعىن جانە ورتا شارۋالار ساپالى تۇقىمعا قول جەتكىزە الماي كەلەدى. وسى رەتتە ۇكىمەت باسشىسى ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى جيناقتالعان قوردان كەمىندە 200 مىڭ توننا تۇقىمدى مۇقتاج فەرمەرلەرگە تاۋارلىق نەسيە تۇرىندە ءبولۋ كەرەكتىگىن, كليماتقا ءتوزىمدى, وزىمىزدە شىعارىلاتىن تۇقىمدىق قوردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ قاجەتتىگىن تاپسىرعان بولاتىن. ازىرگە وڭىردەگى ديقاندار ءۇشىن بيدايدىڭ بىلتىرعى ءۇشىنشى ساناتتى تۇقىمى ساتىلىپ جاتىر. تونناسى – 150 مىڭ تەڭگە. وڭىرىمىزدەگى ەكى تۇقىم شارۋاشىلىعى – «شاحتەرسكوە» جشس مەن قاراعاندى اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبە ستانساسىندا قاجەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 7,3 مىڭ توننا تۇقىم قورى بار. دەگەنمەن شارۋالار يمپورتتى تۇقىم سالساق, استىعىمىز اسا بەرەكەلى بولار ەدى دەپ وتىر.
بيىل وڭىردەگى بيداي القابى 8 مىڭ گەكتارعا, ارپا القابى 12,7 مىڭ گەكتارعا كەمىدى. بۇل جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەگىندى ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ كەرەك دەگەن تاپسىرماسى نەگىزىندە قولعا الىنىپ وتىر. ەندى ەسەسىنە جوعارى رەنتابەلدى داقىلدار القابى ۇلعايادى.
«مايلى داقىلدار القابى 27,3 مىڭ گەكتارعا, ازىقتىق داقىلدار القابى 18,2 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىلادى دەپ وتىرمىز. بيىل ءداندى داقىلدار القابى – 959,1 مىڭ گەكتار, مايلى داقىلدار – 57 مىڭ گەكتار, شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنداعى كارتوپ القابى – 11 508 گەكتار, كوكونىس – 1 227 گەكتار, ازىقتىق داقىلدار القابى 80 مىڭ گەكتار بولماق. بيىلعى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا وسى باعىت بويىنشا قامدانىپ جاتىرمىز», دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سايات مۋسين.
كول-كوسىر ءونىم الۋ ءۇشىن مينەرالدى تىڭايتقىشتى بارىنشا مولىنان قولدانۋدى شارۋالار جاقسى بىلەدى. سول تىڭايتقىشتاردى اكىمدىكتەردىڭ كەپىلدىگىمەن ءبولىپ بەرۋ ماسەلەسى دە ۇكىمەت دەڭگەيىندە پىسىقتالىپ جاتىر. بيىل ەلىمىزدە توپىراققا 1,5 ملن تونناعا جۋىق تىڭايتقىش ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ياعني تىڭايتقىشتاردى سەبۋدى 46 پايىزعا جەتكىزبەك. بۇل دەگەنىڭىز – تۇتاس ەگىس القابىنىڭ جارتىسى. ال ايماقتاعى شارۋالار 71,5 تونناعا جۋىق تىڭايتقىش پايدالانباق. وتكەن جىلى مينەرالدى تىڭايتقىشتار 405,0 مىڭ گەكتارعا ەنگىزىلسە, بيىل بۇل كورسەتكىش 581 مىڭ گەكتارعا ۇلعايعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءونىم كولەمىن 2028 جىلعا قاراي ەكى ەسە ارتتىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا ءتيىستى ينديكاتورلار بارلىق وڭىرگە جەتكىزىلدى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ توزۋى تۋرالى ماسەلە دە كوتەرىلدى. قازىر جالپى تەحنيكا پاركىنىڭ توزۋى شامامەن 75 پايىزدان اسادى ەكەن. وسىعان وراي پرەمەر-مينيستر وتاندىق ديقانداردىڭ جاڭا تەحنيكا ساتىپ الۋىن جەڭىلدەتۋ كەرەكتىگىن قاداپ ايتتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار وبلىستا جۇيەلى ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. بىلتىر 15,8 ملرد تەڭگەگە 931 ءتۇرلى تەحنيكا ساتىپ الىنعان. قازىرگى كەزدە 12 مىڭعا جۋىق دوڭعالاقتى جانە شىنجىر تاباندى تراكتور, 1500-عا جۋىق استىق, كارتوپ جانە جەمشوپ جينايتىن كومباين بار. بيىل دا تەحنيكا پاركى جاڭارتىلادى. ول «قازاگروقارجى» اق نەسيەلەۋ ەسەبىنەن, سونداي-اق «اۋىل اماناتى» جوباسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ليزينگكە ساتىپ الۋ ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلماق. بۇل ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن 500 ملن تەڭگە بولىنەدى.
قازىر سول اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن ەگىس جۇمىستارىنا دايىنداپ جاتىر. قىرعا 24 مىڭعا جۋىق تەحنيكا شىعادى. ونىڭ 9,8 مىڭنان استامى – تراكتور, 231-ءى – زاماناۋي ەگىس كەشەنى جانە 4,1 مىڭى – سەپكىشتەر.
«وبلىستا 37 741 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن جابدىعى بار. ونىڭ 11 844-ءى – دوڭعالاقتى جانە شىنجىر تاباندى تراكتور. بۇدان باسقا 273 ەگىس كەشەنى, 6 244 سەپكىش, 3 181 تراكتور تىركەمەسى, 3400-دەن استام توپىراق وڭدەۋ جانە ءشوپ شابۋ تەحنيكاسى بار. تەحنيكانى كوكتەمگى ەگىسكە دايىنداۋ جۇمىسىن اياقتاپ قالدىق», دەيدى سايات قابيدەن ۇلى.
ديقانداردى جەڭىلدەتىلگەن ديزەل وتىنىمەن قامتاماسىز ەتۋ ولاردىڭ قامسىز شارۋا ىستەۋىنە جاعداي تۋعىزادى. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ فەرمەرلەرگە 340 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ كەستەسى بەكىتىلگەنىن, باعانىڭ بىلتىرعىداي قۇندا قالعانىن مالىمدەگەن بولاتىن. ياعني ديقاندار ءليترىن 245 تەڭگەدەن, نارىقتاعى باعادان 15 پايىزعا ارزان الادى. مۇنىڭ ىشىندە وڭىردەگى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا 17,4 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل بولىنگەن. وپەراتور – «Retail Trade Oil» جشس مەن «مۇناي-Company» جشس. ديزەل وتىنى قاراعاندى قالاسى جانە وساكاروۆ كەنتىندەگى مۇناي بازاسىنان ءليترى 245 تەڭگەدەن بەرىلىپ جاتىر. بۇل دا بولسا شارۋالار ءۇشىن شاراپات بولىپ تۇر. ايتپەسە ديزەلدىڭ باعاسى شارىقتاپ كەتكەن ەدى.
ۇكىمەت الىپساتارلىققا جانە قولدان تاپشىلىق جاساۋعا جول بەرمەس ءۇشىن ديزەل وتىنىن ۇلەستىرۋ بارىسىن ەرەكشە باقىلاۋعا الىپ وتىر.
شارۋالار كوكتەمگى قىرداعى ناۋقانعا بيىل ەرتە-اق قامدانعان. ويتكەنى بۇل جولى دا شىعىنعا ۇشىراعىسى كەلمەيدى. وسىلايشا, استا-توك استىقپەن قامبانى تولتىرعىسى كەلگەن ديقاندار بىلەك سىبانا القاپتارىنا شىقتى.
قاراعاندى وبلىسى