قاراعاندىدا تۇڭعىش رەت امال كۇنى تويلاندى. ارقا مادەنيەتىنىڭ اقسارايى اتانعان ساكەن تەاترىندا ۇيىمداستىرىلعان «امال دەگەن ايىڭىز…» اتتى ونەر جارمەڭكەسىندە ەل-جۇرت ەسەندىك سۇراسىپ, ارقا-جارقا بولدى. ۇلتتىق قۇندىلىعىمىز شەرۋ تارتقان كورمە دە, كورىسۋ كۇنى كورىنىس تاپقان تەاترلاندىرىلعان قويىلىم دا ەرەكشە اسەر سىيلادى. ءسانى مەن سالتاناتى كەلىسكەن كەشتەن كوپشىلىكتىڭ جانى جادىراپ, رۋحى اسپانداپ تارقاستى.
بۇل ونەر مەرەكەسى وبلىستىق مادەني-ساۋىق جانە حالىق شىعارماشىلىعىنىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەنىن اۋەل باستا ايتا كەتكەنىمىز ءجون. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ وبلىستىق فيليالى دا كەشتىڭ مازمۇندى وربۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوستى.
جەتى قازىنا تۇگەندەلگەن كورمە جارمەڭكەگە جينالعان جۇرتتىڭ كوزايىمى بولدى. بەلگىلى سۋرەتشىلەردىڭ تۋىندىلارىن تاماشالادى. بۇركىتىن بالداعىنا قوندىرىپ, تازى جەتەكتەگەن قۇسبەگى, اڭشىلارمەن قۋانا قاۋىشقان مەيمانداردىڭ جۇزىنەن جىلىلىقتى, كوزىنەن دالاعا دەگەن ساعىنىشتى انىق اڭعارۋعا بولادى. قولونەرشىلەر مەن زەرگەرلەر وزدەرىنىڭ ءتول تۋىندىلارىمەن ساۋدا ءسانىن كەلتىردى. مارە-سارە كۇي كەشىپ جۇرگەن جۇرتتى كەش تىزگىنشىسى, اقىن ەرقانات كەڭەسبەك ۇلى ساحناعا قاراي شاقىرعانى سول ەدى, ورتاعا جىگىتتەر «قاراعاندى – قايناعان قارا قازان, باستايىن مەن دە شىرقاپ جاراپازان», دەپ اۋەلەتە شىرقاپ شىعىپ, جەر انانىڭ جاڭارعانىن, جىلدىڭ امان جەتكەنىن جىرلارىنا قوستى.
مەرەكەلىك كەزدەسۋدىڭ شىمىلدىعىن اشقان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرلان قۇسايىن قاۋىمدى امال مەرەكەسىمەن قۇتتىقتادى.
– ىرىمشىل حالىقپىز عوي. «اي كوردىم, امان كوردىم. باياعىداي زامان كوردىم. ەسكى اي ەسىركە, جاڭا اي جارىلقا» دەگەن قازاقتىڭ بالاسىمىز. بابالارىمىز بۇل كۇندى ەجەلدەن ەرەكشە كورگەن. امال مەرەكەسىن ءاز ناۋرىزدىڭ باستاۋى دەپ بىلەمىز. سامارقاننىڭ كوك تاسى ءجىبيتىن, ەلدىڭ پەيىلى كەڭەيەتىن, دۇنيە كەڭەيىپ, جارىقتىڭ مولاياتىن ەرەكشە كەزى. ابايشا ايتساق: «قىرداعى ەل ويداعى ەلمەن ارالاسىپ, كورىسەتىن كۇن». كوڭىلدىڭ كەڭەيەتىن, جوق-جىتىككە قارايلاساتىن قايىرىمدىلىق ايى. ارازدىڭ تاتۋلاسىپ, الىستىڭ جاقىندايتىن كۇنى. بارشاڭىزدى وسى ءبىر مەرەيلى مەيراممەن قۇتتىقتايمىن, – دەدى ەرلان بەيسەمباي ۇلى.
ودان ارمەنگى قۇتتىقتاۋ ءسوزدى قۇرمەتتى قوناقتار جالعادى. عاسىر ادامى, بەلگىلى عالىم تەمىرعالي كوكەتاەۆ امال مەرەكەسىنىڭ تانىم مەن تاعىلىمىنا تەرەڭ توقتالدى. اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى, اقىن سەرىك اقسۇڭقار ۇلى ارقا جەرىندە بۇل مەيرام ەرتەدە تويلانعانىن, قىستان امان شىققان ەلدىڭ ەسەندىك سۇراساتىنىن ايتىپ, قايتا جاڭعىرىپ جاتقانىنا باتاسىن بەردى. ال استانادان ارنايى كەلگەن عالىم جايلىباي قاراعاندى رۋحانياتتىڭ ۇلكەن ورداسىنا اينالىپ كەلە جاتقانىنا توقتالىپ, ەلدى ساعىنىپ, اسىعىپ جەتكەنىن جەتكىزدى. شايىرلار ءبىر-ءبىر ولەڭ وقىپ, جۇرتشىلىقتى جاڭا جاسىمەن قۇتتىقتادى. الماتىدان كەلگەن جازۋشى, دراماتۋرگ دۋمان رامازان ءسوزىن تۇيىندەي كەلىپ, قاراعاندىنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتى جوعارى باعالاپ جۇرگەنىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
جارمەڭكەدەن سوڭ تەاتردا ارقانىڭ جاس ونەرپازدارى مەن اقىنداردىڭ قويىلىمىن كورەرمەن جىلى قابىلدادى. ساحنادا قۇرىلعان كيىز ۇيدە ءان مەن جىر ايتىلدى, كۇي توگىلدى, مارتەبەلى ولەڭ وقىلدى. ويىن دا وينالدى.
...ەر-تۇرمانىن تۇگەندەپ وتىرعان احاي اقساقالدىڭ اقبوز ۇيىنە كورشى اۋىلدان ورازباي اقساقال بايبىشەسىمەن اماندىق سۇراسىپ كىرىپ كەلەدى. ءۇي يەسى الىستان ات ارىتقان مەيماننىڭ الدىنان اق الىپ شىعاتىن ءداستۇردىڭ بار ەكەنىن, الايدا ورازا ايى بولعاندىقتان اۋىزاشارعا قالۋىن ءوتىنىپ, قازانعا ەت سالدىرادى. اقساقال كورىسۋگە كەلگەن مەيمانداردىڭ قۇرمەتىنە اۋىلدىڭ التى اۋىزىن ايتسىن دەپ نەمەرەسىن جۇگىرتىپ جىبەرىپ, ونەرپازداردى شاقىرتادى. وسى مەزەتتە اقىندار قويلىباي اسان, سەرىك ساعىنتاي, قايرات اسقار ۇيدەگىلەر كورىسىپ, ءتوس قاعىستىرادى. اقساقال اقىندارعا «مىنا كارى قۇلاعىمىز جىر اڭسايدى. ارقادا اقسۇڭقار ۇلىنا ەرگەن قىرىق اقىن بار دەۋشى ەدى. قويلەكە, جىر دوداسىن ءوزىڭ باستاپ بەر», دەپ قولقا سالادى. ءبىر-ءبىر ولەڭدەرىن وقىپ بەرىپ, ارمەن قاراي اۋىل جۇرتىمەن كورىسۋگە ءوتىنىشىن الادى. كوڭىلى مارقايعان ءۇي ۇلكەنى قوس قوناققا تاي سويعىزادى.
كوپ ۇزاماي اۋىلدىڭ التى اۋىزى دا كەلەدى. انشىلەر سايان مۇزدىباي, شىڭعىس سارسەنباي, سايان بودەس, نۇرلىتاڭ ساياتقىزى جانە كۇيشى ماديار سۇلەيمەنوۆ ورتانى دۋمانعا بولەيدى. ءان مەن كۇي كەزەك جالعانىپ جاتقاندا ورازباي اقساقالدىڭ اۋىلىنان اقىندار ەرقانات كەڭەسبەك, سالتانات سماعۇلتەگى, جالەل قۋاندىق ۇلى, سالتانات قايىربەك كەلىپ, ولەڭدەرىن وقىپ, ونەرلەرىن كورسەتەدى. اقساقالدار اۋىلدى ارالاۋعا كەتىپ, جاستار دۋمان كەشىن ءارى جالعايدى. قاۋىشۋعا كەلگەن انشىلەر قۋاندىق توكەن مەن ارايلىم جۇكەنوۆا دا اندەرىن سالىپ, ورتانىڭ كورىگىن قىزدىرادى. ونەرپاز جاستار قاراجورعا ءبيىن جارىسا بيلەپ جاتقاندا ءۇيدىڭ ۇلكەندەرى كىرىپ كەلىپ, قوس اقساقال يىقتارىن قوزعالتىپ, بيگە كىرىسە كەتەدى. كەمپىرلەرى قوي-قويعا باسىپ, قاقپايلاپ الادى. ءوستىپ ارقا-جارقامەن كەش تە باتىپ, اۋىزاشاردىڭ ۋاقىتى كىرەدى. وسى مەزەتتە مەيمان ورازباي اقساقال باتا جاسايدى.
مىنە, وسىلايشا كورشى-قولاڭنىڭ, اعايىن-تۋىس پەن دوس-جاراننىڭ ءبىر-بىرىمەن رياسىز كورىسۋىن شىنايى سومداپ شىعادى. قويىلىمداعىلاردىڭ ءبىر-بىرىمەن جاراسىمدى ءازىلى, استارلى اڭگىمەسىنە ەل قوشەمەت كورسەتىپ وتىردى.
– كەشىمىزدىڭ اتاۋى قازاقتىڭ كلاسسيك اقىنى ەسەنعالي راۋشان اعامىزدىڭ كىتابىمەن اتتاس. «امال دەگەن ايىڭىز...». بۇل دا – ءبىر نىشان. وسى ءبىر ءىس-شارانىڭ وتۋىنە قولداۋ كورسەتكەن وبلىس باسشىلىعىنا, وبلىستىق مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەركەبۇلان جۇماكەنوۆكە, وبلىستىق مادەني-ساۋىق جانە حالىق شىعارماشىلىعىنىڭ ادىستەمەلىك ورتالىعىنىڭ باسشىسى ينديرا قانافيناعا مىڭ العىس ايتامىز. جانە ءبىر مىقتى مەنەدجەر اسحات قاجىتايعا ريزاشىلىعىم بار. ارقانىڭ اقتاڭكەر انشىلەرى مەن بىرەگەي اقىندارى كاسىپقوي اكتەرلارمەن ءبىر ساحنادا, تەڭ دارەجەدە ونەر كورسەتتى دەۋگە بولادى. يلەگەنىمىز ءبىر تەرىنىڭ پۇشپاعى, قازاقتىڭ وشكەنىن جاندىرۋ, ولگەنىن ءتىرىلتۋ. وسى قاستەرلى جۇمىستا بىلەگىمىز تالماسىن, جۇرەگىمىز سولماسىن, – دەيدى قازاقستان جازۋشىلار وداعى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى, اقىن جانات جاڭقاش ۇلى.
وسىلايشا, ونەر جارمەڭكەسىنەن جيىلعان جۇرتتىڭ جانى سەمىرىپ, كوڭىلى سەرگىپ قايتتى. ۇيىمداستىرۋشىلار «الداعى جىلى امال مەيرامىن بۇل كەشتەن ارتىق قىپ اتاپ وتپەسەك, كەم وتكىزبەيمىز», دەپ وتىر. ولاي بولسا, كەلەسى امال مەرەكەسىندە اماندىقپەن كەزدەسەيىك.
قاراعاندى وبلىسى