تۇتىنۋشىلار تالابى ەسكەرىلمەگەن

كەز كەلگەن تاۋاردى ساتىپ الماس بۇرىن ساتۋشىنىڭ مىندەتتەرىن, سونداي-اق تۇراقسىزدىق ايىبىن ءون­دىرىپ الۋ, زالالدى وتەۋ ماسەلەسىنە قاتىستى زاڭ تارماقتارىن مۇقيات ەسكەرىپ بارىپ, شارت جاساسقان ابزال. شارتتا كورسەتىلگەن تارماقتاردىڭ ءبىرى بۇزىلعان جاعدايدا, كەيىنگى ارە­كەتتەر سوت تارتىبىمەن قارالادى. بيز­نەس مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندار وز­دەرى ورناتقان قاعيدالاردى العا تارتا وتىرىپ, تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن اياقاستى ەتەتىن ساتتەر از ەمەس. ولار حالىق­تىڭ زاڭنان حابارسىزدىعىن ءجيى پايدالانادى.

«تۇراقسىزدىق ايىبىن ءوندى­رىپ الۋ­عا, شىعىنداردى وتەۋگە جانە شارت­تا كورسەتىلگەن نەمەسە شارتتىڭ قۇ­را­­مىندا بولماعان باسقا دا تارماق­تار­عا قاتىستى بارلىق ماسەلە تەك سوت تارتىبىمەن شەشىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكستىڭ 190-بابى, ءبىرىنشى تارما­عى جانە الاياقتىق تۋرالى قىلمىس­تىق كودەكستىڭ 190-بابى بار ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ياعني ەكى باپ تا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى», دەيدى الماتى قالاسى بويىن­شا ساۋدا جانە تۇتى­نۋشىلاردىڭ قۇ­قىقتارىن قورعاۋ دەپارتامەنتى باس­شىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ابديەۆ.

ەلىمىزدە تۇتىنۋشىلار شاعى­مىن قاراۋدىڭ 3 ساتىلى تەتىگى بار. ءبى­رىن­شى كەزەڭدە تۇتىنۋشى ساتۋشى­عا سوت­قا دەيىنگى شاعىمعا رەسمي تۇر­دە جۇ­گى­نىپ, تاۋاردىڭ نەمەسە قىز­مەتتىڭ كەم­شىلىكتەرىن كورسەتۋگە ءتيىس. وعان ۇنا­ماعان جايت نەمەسە تاۋار­داعى قان­داي دا ءبىر اقاۋ تۋرالى بار­لىق تا­لاپ كورسەتىلۋى مىندەتتى. دە­گەن­مەن مۇ­نىڭ ناقتى فورماسى جوق. شا­عىم­دا ساتۋشى ۇيىمنىڭ اتاۋى, چەك­تەن الىنعان مالىمەتتەر, تا­ۋار­دىڭ نە سەبەپتى كوڭىلىڭىزدەن شىق­پاعا­­نىن, نەلىكتەن قايتارعىڭىز كەلە­تىنىن بايان­داۋعا ءتيىسسىز. بۇدان ءارى جۇ­گىنەتىن ادامنىڭ (تۇتىنۋشىنىڭ) دەرەك­تەرى كورسەتىلەدى. ايتپاقشى, ءدال قا­زىرگى ۋاقىتتا ءماجىلىس تۇتىنۋ­شى­لار­دىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى قول­دا­نىستاعى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگى­زى­لەتىن زاڭ جوباسىن قاراستىرىپ جاتىر.

«سوتقا دەيىنگى تالاپ ەركىن نىسان­دا جاسالادى, جوعارعى جاعىندا ساتۋ­شىنىڭ اتاۋى كورسەتىلەدى. ەگەر بۇل جشس نەمەسە جك دەرەكتەرى بولسا, بۇدان ءارى شاعىممەن جۇگىنەتىن تۇتى­نۋشىنىڭ ءوزى كورسەتىلەدى. وندا تاۋار­ تۋرالى بارلىق اقپاراتتى جازعان ءجون. شاعىم ساتۋشىعا ەكى دانادا قول­ما-قول بەرىلەدى, ولاردىڭ بىرەۋىندە شا­عىمنىڭ داناسىن العانى تۋرالى قول قويىلۋى كەرەك. ەكىنشى نۇسقا – پوشتا نەمەسە كۋرەرلىك قىزمەت ار­قىلى تاپسىرىس حات. ءۇشىنشى ءادىس – سا­تۋشىنىڭ رەسمي سايتىنا جولدانا­تىن جولداما. وسى شاعىمدى جى­بەر­گەن­نەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە اد­رە­سات سىزگە رەسمي تۇردە جا­ۋاپ بە­رىپ, شا­عىمدا كورسەتىلگەن تالاپتاردى جويۋعا ءتيىس», دەيدى ماماندار.

بىلتىر 9 ايدا ەلىمىز­دىڭ ون وڭى­رىندە جوو بازاسىندا جۇ­مىس ىستەپ تۇرعان «تۇ­تى­نۋشىلاردىڭ ۇلت­تىق ليگاسى» 9 954 ساتىپ الۋشىعا 2 ملرد­ 458 ملن تەڭگەنى قايتارۋعا كو­مەك­­تەسكەن. ال الماتىدا قۇقىعى بۇ­زىل­عان تۇ­تىنۋشىلارعا شامامەن 190 ملن تەڭگە قايتارىلعان. ءوزى­ڭىز­دى جوسىقسىز ساتۋشىلاردان قورعاۋ ءۇشىن كەلىسىمشارتتى دۇرىس جاساۋ وتە ماڭىزدى. مىسالى, ءونىم جاسا­لا­تىن ماتەريالدىڭ ارتيكۋلىن جا­زىپ, ينتەرنەتتەگى پىكىرلەردى زەرتتەۋدىڭ ارتىقتىعى جوق.

«ساتۋشىلار تۇتىنۋشىلارعا تو­لىق قۇقىعى بار نارسەدەن ءجون-جوسىق­سىز باس تارتادى. پوشتا ارقىلى تاپسىرىس بەرگەن تاۋار­دىڭ ورنىنا باسقاسى كەلۋى, ءونىم ساپاسى جارناماداعى­عا ساي بولماۋى – تۇتىنۋشىلار كوپ زارداپ شەگەتىن ماسەلە. تاۋارلاردى ونلاين ساتىپ الۋ كەزىندە دۇكەن تۋرالى اقپارات­تى مۇقيات زەرتتەڭىز. ەگەر ءىرى جانە تانىمال كومپانيانىڭ سايتىمەن تاپسىرىس بەرەتىن بولساڭىز, ءوز براۋزەرىڭىزدەن رەسۋرستىڭ مەكەن­جايىن دۇرىس جازعانىڭىزعا كوز جەت­­كىزىڭىز. قاجەت بولعان جاعدايدا دۇكەن اكىمشىلەرىنەن زاڭدى تۇلعا تۋرالى اقپارات بەرۋدى, ونى سالىق ور­گان­دارىنىڭ جالپىعا قولجەتىمدى دەرەك­قورلارى مەن زاڭدى تۇلعالار­دىڭ ءتىزىمىن قولدانا وتىرىپ تەكسە­رۋ­دى تالاپ ەتىڭىز. كەڭ تارالعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تىزىمىنە قىزمەت كور­سەتۋ, جۇمىستاردى ورىنداۋ جانە مەرزىمدەر تۋرالى شارتتىڭ ورىندال­ماۋى كىرىپ وتىر. مىسالى, تاپسىرىس بەرىلگەن جيھازدى ۋاقىتىندا بەر­مەيدى نەمەسە جوندەۋ جۇمىستارىن اياق­تامايدى. ەگەر ءسىز تاپسىرىس بەرگەن جيھازدى ۋاقتىلى جەتكىزبەگەن بولسا, وندا جەتكىزۋ مەرزىمى اياقتالعان كەزدەن باستاپ تۇتىنۋشى تولەگەن قۇننان كەشىكتىرىلگەن ءار كۇن ءۇشىن 1% ءوسىمپۇل الا باستايدى. ەگەر ءبىر جىل بويى وسى جيھازدى جەتكىزبەسە, وندا ساتۋشى 300 پايىزدان استام ءوسىمپۇل تولەۋى كەرەك جانە بۇل ونى كەلىسىلگەن كەزدەگى ونىڭ ساپاسى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنەن بوساتپايدى. سونداي-اق ۇيالى بايلانىس قىزمەتتەرىنە, ينتەرنەتتىڭ ساپاسىنا, وپەراتورلاردىڭ تاريف­تەر­دى بىرجاقتى تۇردە وزگەرتەتىنىنە جانە وزدەرىنىڭ بۇل تۋرالى مۇلدەم حابار­سىزدىعىنا, تۇتىنۋشىلار­عا قاجەت ەمەس قىزمەتتەردى قويماي ۇسى­­ناتىنىنا ءجيى شاعىم تۇسەدى. «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 24-بابى بو­يىنشا, بىزدە ءوز ەركىمىزبەن تاڭداۋ مۇم­كىندىگى بار, ەشكىم بىزگە قاجەت ەمەس نارسەنى تاڭۋعا قۇقىلى ەمەس», دەي­دى «ۇلتتىق تۇتىنۋشىلار ليگا­سى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىر­لەس­تىگى­نىڭ پرەزيدەنتى سۆەتلانا رومانوۆسكايا.

اتاۋلى مەرەكەلەر قارساڭىندا كوپ­تەگەن ءىرى دۇكەندە جاپپاي ساتىلىم ناۋقانى باستالاتىنى ءمالىم. وسىنداي كەزدە تۇتىنۋشىلار قۇ­قىن قورعاۋشىلار ازاماتتاردى ءاربىر ساۋدا-ساتتىق كەلى­سىمىندە مۇقيات بو­لۋعا شاقىرادى.

«تۇتىنۋشىلار تاۋاردى ساتىپ العاننان كەيىن ەكى اپتا ىشىندە ونى كەرى قايتارۋعا قالاي قۇقىلى بولسا, «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 14-بابى نەگىزىندە نەسيەدەن دە ەكى اپتا ىشىندە باس تارتۋعا قۇقىلى. مۇندايدا تەك وسى ەكى اپتا ىشىندەگى پايىزىن تو­لەيدى. ەگەر نەسيەگە العان تاۋار كوڭىل­دەن شىقپاي جاتسا, وسىنى ەستەن شى­عارماعان دۇرىس. ەكىنشىدەن, ازامات­تاردىڭ تاۋاردى قايدان الىپ جات­قانىن تۇسىنگەنى دە وتە ماڭىزدى. سە­بەبى الاياقتىق ارەكەتتەر ءجيى كەزدەسەدى. تاۋاردىڭ قازىر قانشا تۇراتىنىن جانە «جەڭىلدىكتەر جۇماسىندا» قان­شاعا ساتىلاتىنىن بىلگەن ءجون», دەيدى س.رومانوۆسكايا.

ساۋدا جانە تۇتىنۋشىلار قۇقىن قور­عاۋ دەپارتامەنتى قىزمەتىندەگى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعا بەلگىلەۋگە قاتىستى دەلدالدىق سحە­مالاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ جونىندەگى كوميس­سيا وتىرىسىن ۇيلەستىرۋ. وتكەن جىل­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل با­عىتتا 43 وتىرىس وتكىزىلىپ, 175 زاڭ بۇزۋ­ فاكتىسى انىقتالعان. سو­نى­مەن بىرگە ساۋدا سالاسىنداعى زاڭ­­نا­مادا شيكىلىك تانىتقان كاسىپكەر­لەر­گە قاتىستى 163 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلعان.

الماتى