– «قازمۇنايگاز» ۇك اق قولداۋىمەن جۇزەگە اسىپ جاتقان الەۋمەتتىك باستامالاردىڭ ىشىندەگى «جارقىن بولاشاق» جوباسىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. مەنىڭ بىلۋىمشە ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق كومپانيالارىنىڭ ىشىندە مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان جوبالار جوقتىڭ قاسى. وسى رەتتە «قازمۇنايگاز» كومپانياسى تاراپىنان گرانت ءبولىپ, ەلىمىزدىڭ ەليتالىق وقۋ ورىندارىندا بالالاردى وقىتۋ تۋرالى باستامانىڭ شىعۋ توركىنى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟
– «قازمۇنايگاز» ۇك اق ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزىن قۇرۋشى ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى. كومپانيا سونىمەن بىرگە ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە دە ايتارلىقتاي كوڭىل ءبولىپ وتىر. سولاردىڭ ءبىرى جارقىن بولاشاق» جوباسى − «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى اق باسقارما توراعاسى ماعزۇم مىرزاعاليەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن جاڭاوزەن قالاسى مەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى بالالاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزۋ ماقساتىندا ىسكە اسىرىلىپ وتىر. اتاپ وتەر بولساق, بىلتىر ۇبت-نىڭ رەسپۋبليكالىق ورتا دەڭگەيى 66% قۇراسا, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ وقۋشىلارىنىڭ كورسەتكىشى 38%-دى كورسەتتى. ياعني دەڭگەي 42,5% تومەن كورسەتكىشتەرمەن تىركەلدى. وسى كورسەتكىشتەردىڭ نەگىزىندە بۇل وڭىردەگى ءبىلىم دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, «قازمۇنايگاز» الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى − ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە جەتە كوڭىل بولۋدە. وسى ماقساتتا شۇعىل تۇردە «جارقىن بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ مەحانيزمى دايىندالدى. وسىلايشا, 2022-2023 جانە 2023-2024 وقۋ جىلدارىندا جوباعا وقۋشىلار قابىلداندى.
– بۇل جوبا قازىر رەسپۋبليكا اۋماعىندا قانشا ءوڭىردى قامتىپ وتىر؟ جاسوسپىرىمدەر تاراپىنان جوباعا دەگەن سۇرانىستى قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋى ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى بالالاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلعاندىقتان, ازىرگە نەگىزگى باسىمدىق اتالعان وبلىسقا بەرىلدى. ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندە باسقا دا كاسىپكەرلەردىڭ قولداۋىمەن بالالارعا ءتۇرلى باعىتتاردا قولداۋ كورسەتىلىپ جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. «قازمۇنايگاز»-دىڭ «جارقىن بولاشاق» باعدارلاماسى ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا جۇزەگە اسۋدا. قازىر جوبانىڭ ناتيجەسىن ءبىلۋ ءۇشىن, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيگە جەتۋ ءۇشىن, بالالاردىڭ ءبىلىمىن ارتتىرۋ ماقساتىنا كوبىرەك كوڭىل بولەمىز.
– قازمۇنايگازدىڭ گرانتىنىڭ جەڭىمپازى اتانۋ ءۇشىن بالالاردى ىرىكتەۋ بارىسىندا قانداي تالاپتار قويىلادى؟
– الدىمەن اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. العاشىندا باسىمدىقپەن تەك جاڭاوزەن قالاسىنىڭ وقۋشىلارى ىرىكتەلىنىپ الىندى. بيىل جاڭاوزەن قالاسىمەن قاتار ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۇپقاراعان, ماڭعىستاۋ جانە قاراقيا اۋداندارىنىڭ بالالارى ىرىكتەلىنىپ الىندى. جوباعا قاتىسۋشىلاردى ىرىكتەۋدە ۇكىمەت جانە وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى مەن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مەحانيزمدەرىن قولدانا وتىرىپ جۇمىس ىستەيمىز. ىرىكتەۋ كەزەڭىنىڭ نەگىزگى ساتىسىنىڭ ءبىرى رەتىندە, وقۋ ورىندارى ماڭعىستاۋ وبلىسىنا بارىپ ءوز مۇمكىندىكتەرىن تانىستىرۋ ماقساتىندا جارمەڭكە وتكىزەدى. ءار وقۋ ورنىنىڭ ىرىكتەۋ تالاپتارى ارقالاي. مىسالى, IQanat ەليتالىق مەكتەبىندە ىرىكتەۋ جۇمىستارى ءبىر جىل بۇرىن جۇرگىزىلەدى. بىرنەشە ەتاپتان تۇرادى. «جارقىن بولاشاق» جوباسى اياسىندا 2023-2024 وقۋ جىلىندا ماڭعىستاۋلىق 449 بالاعا گرانت بەرىلىپ, وقىتىلىپ جاتىر ەكەن. جوبا ۇمىتكەرلەرىنە جۇرگىزىلگەن ىرىكتەۋ ناتيجەلەرىمەن بولىسسەڭىز.
2023-2024 وقۋ جىلىندا 2000-عا جۋىق بالا «جارقىن بولاشاق» جوباسىنا قاتىسۋعا ءوتىنىم ءبىلدىردى. ءار وقۋ ورىننىڭ تالابىنا بايلانىستى جانە ىرىكتەۋدەن كەيىن 449 بالا وسى باعدارلامانىڭ گرانت يەگەرلەرى اتاندى. ونىڭ ىشىندە 302-ءسى كاسىبي تەحنيكالىق وقۋ مەكەمەلەرىنە جانە مەكتەپ-ينتەرناتتاردا وقۋعا 147 وقۋشى ءتۇستى.
وتكەن وقۋ جىلىندا «جارقىن بولاشاق» جوباسىنا تەك جاڭاوزەن قالاسىنىڭ وقۋشىلارى قاتىسقان بولسا, بيىل ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۇپقاراعان, ماڭعىستاۋ جانە قاراقيا اۋداندارىنىڭ بالالارى دا گرانت يەگەرى اتاندى. اتالعان جوبا مۇنايشىلاردىڭ بالالارىنا ارنالعان نەمەسە مۇنايشىلار ورنالاسقان ەلدى-مەكەندەردەگى تالانتتى بالالاردى قامتىپ وتىر دەپ ايتۋعا نەگىز بار ما؟
– «قازمۇنايگاز» ءوز كومپانياسىنا قاراستى ءوندىرىس ورىندارى بار ايماقتارداعى تۇرعىندارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدە. بۇل ساناتقا ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, سپورت جانە مادەنيەت باعىتىندا اتقارىلعان جۇمىستاردى جاتقىزۋعا بولادى.
جوبا تەك مۇنايشى وتباسىلاردىڭ بالالارىنا عانا ارنالماعان. جاڭاوزەن قالاسى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۇپقاراعان, ماڭعىستاۋ جانە قاراقيا اۋداندارىندا تەك مۇنايشىلار عانا تۇرمايتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل باستاما جالپى وسى وڭىرلەردە تۇراتىن بالالارعا ارنالدى. ارنايى جۇرگىزىلگەن تالداۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا از قامتىلعان, جۇمىسسىز قالعان, تولىق ەمەس وتباسىنىڭ بالالارى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارى بار وتباسىلار «جارقىن بولاشاق» بويىنشا گرانت يەگەرى اتانىپ وتىر. جوباعا قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى قاراپايىم جۇمىسشىلار مەن وندىرىستە جۇمىس جاسايتىن ازاماتتتاردىڭ وتباسىنان.
– گرانت يەگەرلەرى ەلىمىزدىڭ قاي ايماقتارىندا, قانداي وقۋ ورىندارىندا جانە قانداي باعىتتار بويىنشا ءبىلىم الۋدا؟
«جارقىن بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ بيىلعى گرانت يەگەرلەرى ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى باعىتتاعى 33 ءبىلىم مەكەمەلەرىندە وقىپ جاتىر. ولار رەسپۋبليكانىڭ 10 وبلىسىنداعى ءىرى قالالاردا ورنالاسقان. مىسالى, استانا, الماتى, قاراعاندى, تاراز قالالارى مەن سولتۇستىك وبلىستاردى دا قامتىپ وتىرمىز. جاقىندا باعدارلاما قاتىسۋشىلارىمەن كەزدەسۋ كەزىندە لوبانوۆ اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «Zeinep» جوعارى كوپسالالى كوللەدجىندە بولدىم. بۇل Cولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى Almaty Management University بازاسىندا قۇرىلعان وقۋ عيماراتتارى مەن جاتاقحاناسى قايتا جوندەۋدەن وتكىزىلگەن, ورماندى القاپتا, تابيعاتى تاماشا, كەڭ جەردە ورنالاسقان ءبىلىم ورداسى. وندا بالالاردىڭ وقۋى مەن جان-جاقتى دامۋىنا بارلىق جاعداي جاسالعان. وسى وقۋ ورنىندا كەلەسى جىلى تاعى دا بالالار سانىن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار مەديتسينا باعىتىندا «قاراعاندى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنە» تاپسىرعان وقۋشىلار سانى دا ارتىپ وتىر. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, تەك ماڭعىستاۋ وبلىسىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەلىمىز بويىنشا مەديتسينا ماماندارى تاپشى. ونەر ورداسى سانالاتىن الماتى قالاسىنداعى وقۋ ورىندارىنا تۇسكەن وقۋشىلار ونەر باعىتىن تاڭدادى. استانا قالاسىنداعى IT جانە تەحنيكا سالاسىن تاڭداعان وقۋشىلار بار. جالپى العاندا بيىل وقۋعا تۇسكەندەردىڭ 63-ءى – تەحنيكالىق باعىتتا, 52-ءسى – گۋمانيتارلىق باعىتتا, 51-ءى – مەديتسينالىق باعىتتا, 25-ءى – سپورت جانە مادەنيەت سالاسىندا, 11-ءى – ەكونوميكا جانە بيزنەس باعىتىندا وقۋعا ءتۇستى. وسى رەتتە, ايتا كەتەرلىگى بالالاردىڭ تەحنيكا سالاسىن تاڭداۋى راسىمەن دە قۋانتارلىق جاعداي. سەبەبى بۇل – بىزدەگى كادر تاپشىلىعى تۋىنداپ وتىرعان سالالاردىڭ ءبىرى.
– جوبا اياسىندا گرانت يەگەرلەرىنە قانداي جاعدايلار جاسالعان, قانداي قارجىلىق قولداۋ كورسەتىلەدى؟
– جوبا ۇيىمداستىرۋشىسى «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى اق تاراپىنان گرانت يەگەرلەرىنە باعدارلاما اياسىندا وقۋ اقىسى, جاتاقحانا اقىسى, جول شىعىندارى مەن جوعارىلاتىلعان شاكىرتاقى جانە تاماقتانۋ شىعىندارى تولەنەدى.
– «جارقىن بولاشاق» باعدارلاماسى تۇلەكتەرىنىڭ ەلدەگى كادر تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋدەگى ورنى قانداي بولماق؟
– بالالاردىڭ ناقتى سۇرانىسقا يە سالالاردى تاڭداۋى ءۇشىن ءتيىستى اقپاراتتار بەرىلەدى. جوباعا قاتىسقان بالالاردى ەلدەگى قاجەت ماماندىقتارعا باعىتتاۋ تۋرالى مىندەت قويىلعان.
بالالاردى وقۋدى بىتىرگەننەن كەيىن دە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسى نازاردان تىس قالعان جوق. 2022-2023 وقۋ جىلىندا باعدارلاما اياسىندا تەمىرجول كولىگىندە تاسىمالداۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە قوزعالىستى باسقارۋ ماماندىعى بويىنشا نۇرلان قالىباەۆ جانە ساقتار بەرىكوۆ وقۋدى اياقتاپ, «قامقور لوكوموتيۆ» جشس قاراعاندى لوكوموتيۆ جوندەۋ دەپوسىنا جۇمىسقا ورنالاستى. 2023-2024 وقۋ جىلىندا 64 گرانت يەگەرى وقۋىن اياقتايدى. ونىڭ ىشىندە 31 مەكتەپ وقۋشىسى بولسا, 33 كوللەدج ستۋدەنتى بار. قازىرگى تاڭدا تۇلەكتەردى جوو مەن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر مەن جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بۇعان قوسا, «سەرپىن» باعدارلاماسىنا جوبانىڭ تۇلەكتەرىن قوسۋ تۋرالى ۇسىنىس ازىرلەنۋدە.
– سۇرانىسقا يە ماماندىقتى يگەرىپ, ساپالى ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرۋدى جالعاستىرۋ ماقساتىندا «قازمۇنايگاز» تاراپىنان الداعى جىلدارعا بولىنەتىن گرانت سانىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن بە؟
– ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا ءبىرىنشى جىلى 227, ەكىنشى جىلى 449 بالا گرانت يەگەرى اتانسا, كەلەسى جىلى 600 بالاعا دەيىن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىر الداعى ۋاقىتقا ارنالعان جوبانىڭ بيۋدجەتى ناقتىلانۋ ۇستىندە. نەگىزى بۇل ۇزاقمەرزىمدى جوبا رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. بولاشاقتا گرانت سانىن 4-5 مىڭ بالاعا دەيىن جەتكىزسەك دەگەن نيەتىمىز بار. ەڭ باستىسى بالالار وزدەرىنە بەرىلگەن مۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدالانىپ, نەگىزگى ءبىلىم بازاسىن قالىپتاستىرىپ, الداعى ۋاقىتتا وزدەرىن دامىتا الاتىن دەڭگەيگە جەتىپ جاتسا, باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى مەن مىندەتى ورىندالدى دەپ ايتۋعا بولادى.
اڭگىمەلەسكەن –
امانگەلدى قياس,
«Egemen Qazaqstan»