مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتى قالاسىنداعى باس كونسۋلدىعى بىرلەسىپ تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان تۇركيالىق ايگىلى كەراميكا شەبەرلەرى يبراحيم كۋشلۋ مەن دجۋمحۋر ايگۇننىڭ «تۇركيا عاسىرى: اتا-بابالارىنىڭ وتانىنداعى انادولى اينەكتەرى, كەراميكاسى جانە ورنەكتەرى» اتتى ونەر كورمەسىن اشتى.
ارحەولوگيالىق اۋماقتارعا باي انادولىنىڭ كەراميكاسى تاريحي جانە كوركەمدىك داستۇرلەردى قامتيدى. كورمەدەگى قىش بۇيىمداردان وسى وڭىرگە ءتان, ەجەلگى وركەنيەت تاريحىنان سىر شەرتەتىن ساندىك ەلەمەنتتەر مەن موتيۆتەردى بايقادىق. جەرگىلىكتى شەبەرلەر قىش بۇيىمداردى جاساۋ كەزىندە ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسقان ءداستۇرلى تەحنيكاعا سۇيەنەدى. كورمە قوناقتارى تانىمال قوس شەبەردىڭ 200-گە جۋىق زاماناۋي ناقىشتاعى بىرەگەي جۇمىستارىمەن تانىسا الادى.
كەسىلگەن قالىپتاردان كەسكىندەردى باسىپ شىعارۋ تەحنيكاسى (High Printing) III عاسىردا قىتاي جەرىندە پايدا بولسا كەرەك. ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 105 جىلى قىتايدا قولدان جاسالعان قاعاز ءوندىرىسى باسپا ونەرىنىڭ پايدا بولۋىنا جول اشقان. قيىر شىعىس ەلدەرىنەن باستاۋ العان باسپا ونەرى كەيىن باتىسقا قاراي ىعىسىپ, XIV عاسىردان XVIII عاسىرعا دەيىن جالعاسىپ, كىتاپ يلليۋستراتسياسى ونەرىنىڭ نەگىزى قالانعان.
– بەلگىلى بولعانداي, ادامدار جانۋارلاردان ءوز قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس پايدا تاۋىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار ولارعا فيزيكالىق نەمەسە سيپاتتامالىق ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس ماعىنا بەرەدى. ءبىز جانۋارلاردىڭ ءسيمۆوليزمىن شامامەن 12 مىڭ جىل بۇرىن, ءتىپتى گوبەكليتەپەدە كەزدەستىرەمىز.تۇركىلەردىڭ ءارتۇرلى جانۋارلار موتيۆتەرى مەن جانۋارلار كۇرەسىن بەينەلەيتىن ستيلدەندىرىلگەن جانە ناتۋراليستىك بەلگىلەرى ورتالىق ازيا گەوگرافياسىندا ءجيى ۇشىراسادى. وسىمدىك سيمۆولدارىنىڭ ءبىرى ءومىر اعاشى – تۇرىك ونەرىنىڭ ەڭ كونە تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى. ءومىر اعاشى اسپان جانە قۇنارلىلىق سياقتى ۇعىمداردى بىلدىرەدى. سەگىز بۇرىشتى جۇلدىز گەومەتريالىق تاڭبالاردا اسپاندى بەينەلەيتىنى بەلگىلى. اتالعان فيگۋرالاردىڭ بارلىعى انادولىدا سالىنعان كەرۋەن سارايلار, قابىرلەر مەن مەشىتتەر سيياقتى ءارتۇرلى ماقساتتاعى قۇرىلىس تۇرلەرىندە دە, پليتكا مەن كەراميكا سياقتى قولونەر بۇيىمدارىندا دا ءجيى قولدانىلعان. بۇل تۇلعالار كونە داۋىردەگى تۇرىك قوعامىنىڭ الەۋمەتتىك, مادەني, ساياسي قۇرىلىمى, ءداستۇرلى كۋلتى مەن ميفتەرى تۋرالى دەرەكسىز تۇردە اقپارات بەرەدى. بۇل رامىزدەردى ءتۇسىنۋ ءۇشىن ورتالىق ازيادان قىتاي ميفولوگياسىنا دەيىن, ەجەلگى تاياۋ شىعىس نانىم-سەنىمىنەن حريستيان يكونوگرافياسى مەن ەرتەدەگى يسلام سيمۆوليزمىنە دەيىنگى كەڭ بەينەلى ءتىلدى قاراستىرۋ قاجەت. بىزگە باۋىرلاس ەل رەتىندە مادەني الاڭ ۇسىنعان مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي باسشىلىعىنا العىس ايتامىن, – دەيدى تۇركيا رەسپۋبليكاسى ەلشىلىگىنىڭ الماتى قالاسىنداعى باس كونسۋلى ەۆرەن مۋدەرريسوگلۋ.
دجۋمحۋر ايگۇن شىعارمالارىندا انادولىدا ءومىر سۇرگەن سەلجۇقتاردىڭ ءداستۇرلى قولونەرىندە قولدانىلعان جانۋار تاڭبالارىمەن قاتار, گەومەتريالىق جانە وسىمدىك ورنەكتەرى, ءتىپتى گريفون سياقتى قيالداعى جاراتىلىستار دا قولدانىلادى. تۇركيادا جانە شەتەلدە وتكەن كوپتەگەن كافەل كورمەلەرى مەن فەستيۆالدارىنىڭ قاتىسۋشىسى يبراھيم كۋشلۋ بولسا ءالى كۇنگە دەيىن بۋرساداعى شەبەرحاناسىندا پليتكا شىعارۋمەن اينالىساتىن كورىنەدى.
الماتى