قازاقتىڭ «سارى تەنتەگى» رەتىندە تانىلعان اقىن, بارد قۋانىش ماقسۇتوۆ اسقارالى بەلەسكە قادام باستى. ونەرگە, ولەڭگە, مادەنيەتكە دەگەن جاناشىرلىعى ونى قايراتكەر ەتتى. شەرتپە كۇي ونەرىنىڭ ۇلكەن جوقتاۋشى وكىلى دە. جاقىندا ايتىسكەر شىعارماشىلىق كەشىن وتكىزىپ, حالىققا ەسەپ بەرمەكشى. وسى ءىس-شارا قارساڭىندا اقىندى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– قۋانىش ماجىكەن ۇلى, جاقىندا شىعارماشىلىق كەشىڭىز وتپەك ەكەن. كوپشىلىكپەن جۇزدەسۋگە دايىندىعىڭىز قالاي؟ كورەرمەن قاۋىم ءۇشىن قانداي جاڭالىقتار بولماق؟
– اۋەلى وسى قارساڭدا قولداۋ بىلدىرگەن ءجۇرسىن ەرمان اعامىز باستاعان ازاماتتارعا العىسىمدى بىلدىرەمىن. شىعارماشىلىق كەش س.سەيفۋللين اتىنداعى وبلىستىق اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىندا وتەدى. دايىندىعىمىز جامان ەمەس. ارينە, شاحتاداعى اپات جانىمىزدى جابىرقاتتى. دەگەنمەن جابىرقاعان ەلدىڭ جانارىنا جىلىلىق سىيلاساق دەگەن نيەتىمىز بار. كورەرمەن قاۋىمدى جاعىمدى جاڭالىقتىڭ كۋاسى قىلعىمىز كەلەدى. قالىپتاسىپ قالعان شىعارماشىلىق كەشتىڭ قالىبىن بۇزىپ, ءبىز وسى جولى جاڭا پىشىندە وتكىزبەكپىز. ادەبي-مۋزىكالىق اۆتورلىق اندەرىمنىڭ, شانسوندارىمنىڭ, باردتىق تۋىندىلارىمنىڭ, پوەزيامنىڭ نەگىزىندە جاسالعان ۇلكەن مونو-سپەكتاكلدى ساحنالاماقپىز. ارينە, بۇل شىعارماشىلىق جۇمىسقا قازاقتىڭ بەلگىلى تەاتر رەجيسسەرلەرى, ستسەناريستەرى تارتىلدى. بىرنەشە اي بويى كەشتىڭ ستسەناريىن جازدىق. وسىنىڭ ءبارىن قولداپ, مۇمكىندىك بەرگەن وبلىس اكىمدىگىنە, مادەنيەت باسقارماسىنا, تىلەۋلەس جاندارعا رياسىز ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن.
– ءدال سول كۇنى «قۇت» اتتى كىتابىڭىزدىڭ تۇساۋكەسەرى وتپەك ەكەن. اۋەلى, وقىرماننىڭ قولىندا توزسىن دەگەن تىلەك ايتقىمىز كەلەدى. جاڭا جيناعىڭىز تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز...
– وقىرمانعا, حالىققا ارنالعان بىرنەشە كىتاپ شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. ونىڭ ىشىندە اقىندار ايتىسىنىڭ جيناعىن شىعارماق نيەتتەمىن. ءوزىمنىڭ قوعام, زامان جايلى ويلارىمدى جەكە كىتاپ ارقىلى جەتكىزبەكپىن. ونىمەن قوسا, زامانداستارىمنىڭ مەن جايلى ويلارىن, ەستەلىكتەرىن توپتاستىرعىم كەلەدى. جاڭا جازىلعان جىرلارىمنىڭ نەگىزىندە پوەزيا كىتابىن ۇسىنباقپىن. ول ەندى ۋاقىت ەنشىسىندەگى دۇنيە. وسى قارساڭدا قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى قولداپ, ون جىلدان بەرى ويعا الىپ جۇرگەن ەكى جوبامدى جۇزەگە اسىرىپ وتىرمىز. ءبىرىنشىسى, ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعان «قۇت» كىتابىمنىڭ جارىق كورۋى. ءتۇرلى ءتۇستى, وتە ساپالى بولىپ باسىلدى. جاقىندا جاس ماماندار الەمدىك ستاندارتتا ەۋروپانىڭ, ازيانىڭ, امەريكانىڭ ءىرى مۋزىكالىق پلاتفورمالارىنا مەنىڭ باردتىق تۋىندىلارىمنىڭ, شانسوندارىمنىڭ البومىن قويعان بولاتىن. جاڭا كىتاپتا سول ەڭبەكتەرىمنىڭ تەك ءماتىنى عانا بولمايدى. QR كود ارقىلى ونى تىڭداي دا الادى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگىنە توقتالا كەتسەك, كىتاپتى كادەسىي رەتىندە اسەم, تارتىمدى بولۋ ءۇشىن بىلعارىمەن قاپتاپ, ارنايى سۋرەتتەر سالعىزدىق. كىتاپ ءۇش بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشىسى – پوەزييا, ەكىنشىسى – باردتىق, شانسوندىق تۋىندىلارىمنىڭ ماتىندەرى. ءۇشىنشىسى – كوسەمسوزدەرىم. كىتاپ شىعارۋ – ماقتان ەمەس. بۇل – حالىقتىڭ, تىڭدارماننىڭ الدىنداعى ەسەبىم. تاعى ءبىر ەرەكشە دۇنيە دەۋگە بولادى, كىتاپ سوڭىنا «Youtube» ارنامنىڭ QR كودىن قويدىق.
– ال «Youtube» ارناڭىزدى قالاي جۇرگىزىپ وتىرسىز؟
– «Youtube» ارنامىزدى ەندى ىسكە قوسپاقپىز. قۇداي قالاسا, كەلەر جىلدىڭ ءساۋىر, مامىر ايىندا دايىنداپ بىتەمىز دەگەن جوسپار بار. ول جەردە «سارى تەنتەكتىڭ وقىعاندارى», «سارى تەنتەكتىڭ ەستىگەندەرى», «سارى تەنتەكتىڭ كورگەندەرى», «سارى تەنتەكتىڭ ايتقاندارى» دەگەن سياقتى بىرنەشە باعىتتاعى ينتەللەكتۋالدى مادەني, تاريحي, رۋحاني اقپاراتتار بولادى. سونىمەن قاتار ەسكەركىشتەر, تاريحي ورىندار, قاراپايىم ەڭبەك ادامدارى تۋرالى دا, تۋريستىك الەۋەت جونىندە دە سوندا سالىپ وتىرماقپىن.
– جاھاندانۋدىڭ ىقپالىمەن قۇندىلىقتارعا دەگەن كوزقاراس وزگەرىپ جاتىر. وسىدان 20-30 جىل بۇرىن جالپىحالىقتىق سيپاتقا يە بولعان كەيبىر ءداستۇرلى دۇنيەلەرىمىزگە كوپتىڭ ىقىلاسى سولعىن تارتقانى بايقالادى. الداعى ۋاقىتتا ايتىستىڭ تاعدىرى قالاي بولادى دەپ ويلايسىز؟
– اقىندار ايتىسىنىڭ بولاشاعى زور. جەر بەتىندە قازاق دەگەن حالىق تۇرعاندا اقىندار ايتىسى ەشقاشان جوعالمايدى. ول – ۇلكەن رۋحاني قازىنامىز. كىنا ازىرگە ۇيىمداستىرۋشىلاردان بولىپ وتىر. جانە دە اسىل ونەرىمىزدى بيزنەسكە اينالدىرىپ, ساياسي ەكونوميكالىق, ءدىني ماقساتقا پايدالانعىسى كەلگەن بەلگىلى ءبىر توپتاردىڭ كەسىرىنەن بۇگىنگى ايتىستىڭ قادىرى ەپتەپ كەتتى. ايتىس توقىراپ تۇر. الايدا جاقىندا وتكەن ايتىس اقىندارى مەن جىرشى-تەرمەشىلەردىڭ حالىقارالىق وداعىنىڭ قۇرىلتايىندا ايتىستىڭ ءسانى مەن سالتاناتىن قايتارۋ جونىندە, ۇلتتىق مايەگىن, سۋىرىپسالمالىقتى ساقتاپ, تولىعىمەن دامىتۋ تۋرالى ءبىراز اڭگىمە ايتىلدى. وداقتىڭ وسى ماقساتتا بىرلەسىپ, جۇمىس ىستەيمىز دەگەن جوسپارى بار. ال ەندى اقىندار ايتىسىن قالاي دامىتامىز دەسەك, بىرتىندەپ-بىرتىندەپ جاڭارتۋ كەرەك. مايەكتى مۇرامىزدى ويىن-ساۋىق دەڭگەيىنە ءتۇسىرىپ, كۇلدىرگەنگە عانا ءماز بولىپ جۇرگەن جانداردان ارىلعان ءجون. اقىندار ءوزىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن جەتە تۇسىنەتىن, قوعامداعى اعارتۋشىلىق ءرولى ارتاتىن ايتىسقا كەلەدى دەپ ويلايمىن.
– شەرتپە كۇيدى دارىپتەۋ بويىنشا جوبانى قولعا العانىڭىزعا دا كوپ بولدى. بۇل باعىتتا قانداي ءىس-شارالار جۇزەگە استى؟
– ەڭ الدىمەن, شەرتپە كۇيگە مەملەكەت دەڭگەيىندە نازار اۋدارىلدى. قازىر جەر-جەردە شەرتپە كۇيدىڭ فەستيۆالدارى, كونكۋرستارى وتكىزىلىپ جاتىر. وقۋ ورىندارى دا شەرتپە كۇي ساباعىن وقىتىپ جاتىر. جاقىندا وبلىس اكىمىنە جازعان حاتىمدا قاراعاندىدا ءداستۇرلى تۇردە وتەتىن شەرتپە كۇي فەستيۆالىن ۇيىمداستىرۋدى, كەنشىلەر استاناسىندا شەرتپە كۇي شەبەرى تاتتىمبەتكە ەسكەرتكىش قويۋدى ۇسىندىم. بۇل ماسەلەنى جەرگىلىكتى ازاماتتار بۇعان دەيىن دە كوتەرگەن. وزدەرىڭىز كۋاسىزدەر, تۇركيادا كۇيشى بابامىزعا ەسكەرتكىش قويىلدى. ەندى, استانادا, قاراعاندىدا بوي كوتەرەدى دەگەنگە سەنەمىز. ال شەرتپە كۇيدىڭ دامۋى جونىندە ايتاتىن بولساق, ءبىز ءالى ناۋقانشىلدىقتان اسپاي جاتىرمىز. دومبىراشىلار, مۋزىكانتتار بار. بىراق ناعىز شەرتپە كۇيدىڭ مايەگىن ساقتاپ قالعان كۇيشىلەردىڭ قاتارى كوبەيمەي تۇر. مەنىڭ بولجاۋىم بويىنشا قازىر ون عانا كۇيشى قالدى. سوندىقتان مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ, «amanat» پارتياسىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, شەرتپە كۇي فەستيۆالىن ۇيىمداستىرۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدىك. ونى رەسەيدەگى چايكوۆسكي, گلينكا اتىنداعى فەستيۆال دەڭگەيىندە دۇرىلدەتىپ وتكىزۋىمىز كەرەك. ءبىز قۇرمانعازىنىڭ, تاتتىمبەتتىڭ فەستيۆالدارىن ۇيىمداستىرماساق, كۇي مادەنيەتىنەن ايىرىلىپ قالۋ قاۋپىمىز بار. قاراعاندىدا كەلەر جىلى ءوتىپ قالۋى مۇمكىن ۇلكەن حالىقارالىق فەستيۆالدىڭ قۇجاتتارىن دايىنداپ, جوباسىن ۇسىندىم. مۇنى ەل بولىپ قولداۋ كەرەك. ونى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزبەسەك, كۇي ونەرىنىڭ وبالىنا قالامىز. كۇي ونەرىن ساقتاۋ, ونى زەرتتەۋ, كادرلاردى دايارلاۋ, اسىرەسە, ناعىز كۇيشىلەردى قولداۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىسپىز. ايتپەسە, قازاقى قۇندىلىقتاردى قۇلدىراتىپ جىبەرەمىز.
– اراسىندا ۋاقىت تاۋىپ, الاش قايراتكەرلەرىن دە ناسيحاتتاپ جۇرەسىز...
– ءيا, ونىڭىز راس. شىعارماشىلىعىممەن قاتار, الاش ۇلىلارىن ۇلىقتاپ جۇرەمىن. بۇل – بورىش. ۇلگى بولسىن دەگەن نيەتپەن ايتا كەتەيىك. بيىل ءالىمحان ەرمەكوۆتىڭ زيراتىنا اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. قاراعاندى قالاسىنىڭ بيۋدجەتىنەن قاراجات ءبولىندى. سونىمەن قاتار قازاقتىڭ ۇلكەن قايراتكەرى تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ جۇبايى دامەش ەرمەكوۆا-جۇرگەنوۆاعا بايلانىستى ناسيحات جۇمىستارىمەن دە اينالىسىپ جاتىرمىز. جاقىندا عانا دامەش اپايىمىزدىڭ اعريپا ولكەسىندە كيىز ءۇي تىگىپ, ۇزاتىلعان جەرىن تاپتىق. قاسيەتتى جەردى بەينەتاسپاعا ءتۇسىرىپ الىپ, حالىققا جاريالادىق. دامەشتىڭ اكەسى ءامىرحاننىڭ قىستاۋىن تاۋىپ, تاسپاعا ءتۇسىرىپ الدىق. قىزىلوردا قالاسىندا تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ 125 جىلدىعى قارساڭىندا وتكەن, دامەش اپايىمىزدىڭ قۇرمەتىنە اشىلعان كوشەنىڭ سالتاناتتى راسىمىنە قاتىسىپ قايتتىق. قازىر وسى توڭىرەكتە ءبىراز جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. وسى تاقىرىپ توڭىرەگىندە, قايراتكەرلىك جونىندە اڭگىمەمىزدى بىلاي تۇيىندەيىن. اقىن بولسىن, جازۋشى بولسىن, جۋرناليست بولسىن, ۇستاز بولسىن قايراتكەر بولۋ كەرەك. سوندا عانا ۇلتىمىزدىڭ رۋحى اسقاق بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
قاسىمحان عالىم,
«Egemen Qazaqstan»
قاراعاندى وبلىسى