بەس كەنشى قازا بولعان «قازاقستان» شاحتاسىنداعى ءورت ەستەرىڭىزدە بولار. جەدەل قۇرىلعان ۇكىمەتتىك كوميسسيا توبى كۇنى كەشە قايعىلى وقيعانىڭ تەرگەپ-تەكسەرۋ قورىتىندىسىن جاريا ەتتى. اپات كەزىندە پايدالانىلعان قۇرىلعىلارعا, جابدىقتارعا ءتيىستى ساراپتاما جۇرگىزگەن ەدى. ساراپتاما ناتيجەسىنە سايكەس كىنالى – جۇمىس بەرۋشى. الپاۋىت «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ». ءورتتىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – كونۆەيەر تاسپاسىنىڭ تۇتانۋى. كومىر كونۆەيەرىنىڭ شىعىرشىعى دەفورماتسياعا بايلانىستى قارىسىپ قالعاندىقتان, تاسپا ۇيكەلىپ, كومىر تۇتانىپ, ءورت شىققان. بۇل تاسپانى مەملەكەتتىك ستاندارت بويىنشا ەلىمىزدە قولدانۋعا بولمايتىن كورىنەدى. الگى تاسپاڭىزدىڭ ءۇندىستاننىڭ ءبىر زاۋىتىندا جاسالعانىمەن قوسا سەرتيفيكاتى جوعى تاعى بار.
تاسپادان وت تۇتانعان
تاسپانىڭ ورناتىلعانىنا نەبارى 1,5 اي عانا بولعان. ءۇندىستاندا دايىندالعان تاسپانىڭ سەرتيفيكاتى جوق. سوعان قاراماستان 50 شاقىرىمىنا تاپسىرىس بەرىلىپ, قاراعاندىعا جەتكىزىلگەن. ونى «قازاقستان» شاحتاسىندا عانا ەمەس, «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق وزگە شاحتالارىندا دا قولدانىپ كەلەدى. جالپى, ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ءدال وسىنداي كونۆەيەر تاسپالارىن شاحتالاردا قولدانۋعا رۇقسات ەتىلگەن. بىراق ول ورتكە ءتوزىمدى بولۋى كەرەك. رەسەيدىڭ كەمەروۆ عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىندا جاسالعان ساراپتاما قورىتىندىسى بويىنشا, تاسپا – ورتكە ءتوزىمسىز.
«ساراپتاما قورىتىندىسىنا سايكەس كوميسسيا اپات پەن توپتىق جازاتايىم وقيعانىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن انىقتادى. ءبىرىنشى سەبەبى – كومىر كونۆەيەرىنىڭ شىعىرشىعى قارىسىپ قالعاندىقتان, كونۆەيەر تاسپاسى ۇيكەلىپ, ءورت شىققان. ەكىنشىدەن, شاحتانىڭ ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قۇرامى تاراپىنان وندىرىستىك باقىلاۋ بولماعان. سونداي-اق قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى ساقتالماعان جانە ەنەرگيا-مەحانيكالىق قىزمەت باقىلاۋعا الىنباعان. ۇشىنشىدەن, قاۋىپسىزدىك تالاپتارى مەن تەحنيكالىق رەتتەۋ نورمالارى بۇزىلعان. اتاپ ايتقاندا, سايكەستىك سەرتيفيكاتى جوق كەنەپ تاسپانىڭ ورناتىلۋى. ال سوڭعىسى, جۇمىس ايماعىنىڭ توزاڭدانۋى جانە جانۋ ونىمدەرى مەن تاۋ-كەن جۇمىستارى سالدارىنان اۋا گازدانىپ, جۇمىسشىلاردىڭ ولىمىنە اكەلگەن», دەيدى سىرىم ءشارىپحانوۆ.
ودان بولەك ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ نورمالارى دا بۇزىلعان. كوميسسيا جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا جۇمىس بەرۋشىنىڭ 100 پايىز كىناسى انىقتالدى. زاڭدى بۇزۋعا جول بەرگەن 28 جاۋاپتى تۇلعا انىقتالدى. ونىڭ ەكەۋى – جوعارى لاۋازىمدى ءۇندىستان ازاماتى بولسا, 26-سى – وتانداسىمىز. «ازاماتتىق قورعاۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس تەرگەپ-تەكسەرۋ ناتيجەلەرى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرىلەدى.
توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپحانوۆ قاتىسقان ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا بولاشاقتا ءدال وسىنداي جاعدايدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن كوميسسيا بۇدان بىلاي جازاتايىم وقيعانىڭ سەبەپتەرىن جويۋ بويىنشا ءىس-شارالار ازىرلەنگەنىن دە جەتكىزدى. بىراق جىلدا مۇنداي ەسكەرتۋدى ەلەمەيتىن الپاۋىت كومپانياعا ەلدىڭ كۇمانى بار.
ءورت ءالى باسىلعان جوق
«قازاقستان» شاحتاسىنداعى ءورت ءالى باسىلمادى. اپاتتىق ۋچاسكەدەگى جاعدايلارعا بايلانىستى وسى ۋچاسكەنى وقشاۋلاۋ شەشىمى قابىلدانعان. ياعني وتتەگىن شەكتەۋ ءۇشىن 25 ارنايى قۇرىلىم سالىنىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە 18-ءى سالىنىپ, قالعاندارى بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا. «اپاتتىق-قۇتقارۋ جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن جانە شاحتانىڭ اپاتتىق ۋچاسكەسى قالپىنا كەلتىرىلگەننەن كەيىن تاۋ-كەن جۇمىستارىن قايتا باستاۋ مۇمكىندىگى تۋرالى شەشىم قابىلدانادى», دەيدى توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى.
ءبىر ايدان استام ۋاقىت بويى قۇتقارۋشىلار «قازاقستان» شاحتاسىنداعى ءورتتى جويۋمەن كۇرەسىپ جاتىر. كاسىبي اسكەريلەندىرىلگەن اۆاريالىق-قۇتقارۋ قىزمەتتەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق ورتالىق شتابى قاراعاندى فيليالى ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى گەننادي سيلينسكي وسىلاي دەدى.
بريفينگتە جۋرناليستەردىڭ «تاۋ-كەن قۇتقارۋشىلارى نەگە دۇكەن ساتۋشىلارى دەڭگەيىندە جالاقى الادى؟ ولار اپاتتى جويۋ كەزىندە ءومىرىن قاتەرگە تىگەدى ەمەس پە؟» دەگەن ساۋالىنا بىلاي جاۋاپ بەردى.
«بۇگىندە قاتارداعى قۇتقارۋشىنىڭ لاۋازىمدىق جالاقىسى – 250 مىڭ تەڭگە. كۇردەلى اپاتتى جويۋعا ءبىر ايدان استام ۋاقىت قاتىسقان ادامدار اپات اياقتالعاننان كەيىن قوسىمشا تولەم الادى. رەسپيراتورلاردا جۇمىس ىستەگەن كەزدە ادامدار تىكەلەي شاحتادا وتكىزگەن كەزەڭ ءۇشىن ءتورت ەسە جوعارى جالاقى الادى. ال ەگەر قۇتقارۋشىلار ءتيىستى پسيحو-ەموتسيونالدى جۇكتەمەگە توتەپ بەرە الماسا, ولار اپاتتى جويۋ كەزىندە نەمەسە ونىڭ سوڭىندا جۇمىستان شىعاتىن جاعدايلار دا بولادى», دەدى گەننادي سيلينسكي.
قولداۋ قوماقتى بولعانىمەن...
كوميسسيا قۇرامىندا تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن «قازاقستان» شاحتاسىنا تۇسكەن «قورعاۋ» كومىر وندىرۋشىلەر كاسىپوداعىنىڭ باس تەحنيكالىق ينسپەكتورى اندرەي لۋكين كونۆەيەر تاسپاسىنىڭ سايكەستىك سەرتيفيكاتى بولعانىمەن, ەلىمىزدە پايدالانۋعا جارامسىز نورمالار بويىنشا ازىرلەنگەنىن جانە تەك اعىلشىن تىلىندە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«شاحتاعا بىزبەن بىرگە ءورت ساراپشىسى دا ءتۇستى. وقيعا ورنى فوتوعا جانە ۆيدەوعا ءتۇسىرىلىپ, سونىڭ نەگىزىندە اكت جاسالدى. ناتيجەسىندە, ساراپشى ەلەكتر جەلىسىنىڭ قىسقا تۇيىقتالۋىن جوققا شىعاردى. ءورت ۇيكەلىس سالدارىنان مەحانيكالىق ەنەرگيا جىلۋ ەنەرگياسىنا اينالۋىنان بولعان. ودان تاسپا تۇتانعان. +50 گرادۋس تەمپەراتۋرادا كومىر وزدىگىنەن تۇتانادى. ياعني 50 گرادۋستا كومىر ءوزىنىڭ حيميالىق-فيزيكالىق قاسيەتىن وزگەرتىپ, جانا باستايدى. كونۆەيەردى توقتاۋسىز اينالدىراتىن شىعىرشىق قارىسىپ قالعاندىقتان, كەنەپ تاسپا ۇيكەلىسىنەن تۋىنداعان ەنەرگيا 80 گرادۋسقا دەيىن بارۋى مۇمكىن. بۇل كومىردىڭ تۇتانۋى ءۇشىن جەتكىلىكتى. كەمەروۆ عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى تاسپا ورتاشا تۇتانۋ قاسيەتىنە يە دەگەن قورىتىندى شىعارعان. قازاقستاندا قولدانىلاتىن تاسپالار جانبايتىن بولۋى كەرەك. ال ۇندىستانمەن تاسپا ساتىپ الۋعا كەلىسىمشارت جاساعان – اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ساتىپ الۋلار جونىندەگى ديرەكتورى. تاسپانىڭ سايكەستىك سەرتيفيكاتى بار. بىراق قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا پايدالانۋعا جارامسىز نورمالار بويىنشا جاسالعان. اتاپ ايتقاندا, ءۇندىستاننىڭ زاڭى بويىنشا جاسالعان. سەرتيفيكات تەك اعىلشىن تىلىندە عانا», دەدى اندرەي رۋدولفوۆيچ.
بريفينگ سوڭىندا سىرىم دۇيسەنعازى ۇلى «ارسەلورميتالل تەمىرتاۋ» اق تاراپىنان قازا تاپقانداردى جەرلەۋگە كومەك كورسەتىلگەنىن, سونداي-اق, ءار وتباسىنا جىلدىق جالاقىنىڭ 10 ەسەلەنگەن مولشەرىندە تولەم جۇزەگە اسىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. ودان بولەك قايتىس بولعان كەنشىلەردىڭ بالالارىنا 18 جاسقا تولعانعا دەيىن جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋ كەزەڭىندە قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلەدى. قانشا جەردەن قولداۋ قوماقتى بولعانىمەن, بەس كەنشىنىڭ وتباسىنداعى ورنىن كىم تولتىرا الادى؟
قاراعاندى وبلىسى