ەڭ ءىرى سالىق تولەۋشىلەر

2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل كومپانيالار قا­زىناعا 13,5 ترلن تەڭگە سالىق اۋدا­رىمدارىن جاسادى. بۇ­رىن­عىشا تولەم بولى­نى­سىندە تاۋ-كەن ونەركاسىبى كاسىپ­ورىن­دا­رىنىڭ ۇلەس سالماعى باسىم. تەك وسى سەكتوردا سالىق جار­نالارى بىلتىر 9,5 ترلن تەڭ­گەنى قۇرادى. ودان كەيىنگى ورىندى بيۋدجەتتىڭ قازانىن 1,5 ترلن تەڭگەگە تولىقتىرعان وڭدەۋ ونەركاسىبى الادى. ەلدەگى ەڭ ءىرى 10 سالىق تولەۋشىنىڭ 8-ءى شيكى مۇناي مەن ىلەسپە گاز وندىرۋمەن اينالىسادى. ال­عاش­قى ۇشتىكتى 835,5 ملرد تەڭگە ءتۇسىمدى قامتاماسىز ەتۋمەن ساۋدا سەكتورى تۇيىندەگەن. ءتىزىمدى ءارى قاراي قارجى جانە ساق­تاندىرۋ قىزمەتى (452,5 ملرد تەڭگە) مەن كولىك جانە قوي­مالاۋ (365,1 ملرد تەڭگە) جال­عاس­تىرادى.

50 ۇزدىك كومپانيا ەنگەن سالىق تولەۋشىلەر تىزىمىندە ەلى­مىزدىڭ بارلىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى, ەكى بانك, بانك دۇ­كەنى, ۇلتتىق اۆياتاسىمالداۋشى, ۇيالى بايلانىس وپەراتورى جانە ەلەكترونيكا تاۋارلارىن ساتاتىن كومپانيا بار. ەڭ ءىرى 10 سالىق تولەۋشىنىڭ قاتارىنا «تەڭىزشەۆرويل» (4,6 ترلن تەڭگە), «قاراشىعاناق پەترو­ليۋم وپەرەيتينگ ب. ۆ.» (1,4 ترلن تەڭگە), «ماڭعىس­تاۋ­مۇنايگاز» (434,9 ملرد تەڭگە), «وزەنمۇنايگاز» (269,7 ملرد تەڭگە), «نورت كاسپيان وپەرەيتينگ كوم­پاني ن. ۆ.» (239,1 ملرد تەڭگە), «قارا­جان­باسمۇناي» (205,9 ملرد تەڭگە) «سنپس-اقتوبە­­مۇناي­گاز» (190,2 ملرد تەڭگە), «ازيا گاز قۇ­­بىرى» (166,5 ملرد تەڭگە), «فيليپ مورريس قازاق­ستان» (161,8 ملرد تەڭگە), «ەمبى­مۇ­ناي­گاز» (159,3 ملرد تەڭگە) جاتادى.

سونىمەن قاتار ەلىمىزدەگى باي­لانىس وپەراتورلارىنان دا بيۋدجەتكە سالىقتار تۇرىن­دە قوماقتى سوما كەلىپ تۇسەدى. تەلە­كوممۋنيكاتسيا سالا­سىن­دا­عى جەتى كومپانيا ءىرى سالىق تولەۋشىلەر بولىپ سانالادى, ولاردىڭ اراسىندا ءۇش ۇيالى بايلانىس وپەراتورى بار. سا­لىق­تىق اۋدارىمدار بويىنشا كوشباسشى ‒ Beeline ۇيالى بايلانىس وپەراتورى. 2022 جىلى كومپانيا ەل بيۋدجەتىنە 49,5 ملرد تەڭگە قۇيدى. وپەرا­تور سەكتورداعى كومپانيا­لاردى عانا ەمەس, باسقا سالالارداعى ءىرى ۇيىمداردى دا باسىپ وزىپ, ەڭ ءىرى 45 سالىق تولەۋشىنىڭ قاتا­رىنا كىردى. Tele2/Altel ۇيالى بايلانىس وپەراتورى 35,5 ملرد تەڭگە, Kcell 34 ملرد تەڭگە سالىق تولەدى. سونى­مەن قا­تار نارىقتىڭ قالعان قا­تى­سۋشىلارى ‒ «قازاق­تە­لە­كوم» 33,8 ملرد تەڭگە, «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» 4,5 ملرد تەڭگە, «قازاقستان» رەسپۋب­ليكالىق تەلەراديوكور­پوراتسياسى 3,4 ملرد تەڭگە, «ترانس­تەلەكوم» 3 ملرد تەڭگە سا­لىق اۋدارىمدارىن جۇزەگە اسىردى.

بايلانىس نارىعىنا قاتى­سۋ­شى­لاردىڭ بيۋدجەت قارا­جاتىن قامداۋعا ارەكەت­­تەستىك ەتۋمەن قاتار, الەۋمەتتىك ما­ڭىزى بار قىزمەتتەردى ۇسى­نىپ, ەلدەگى تەلەكوم-سەك­توردى دامىتۋعا وڭ ەكو­نوميكالىق اسەر بەرەتىن ين­­ۆەس­تيتسيالاردى تار­تىپ جات­قانىن دا اتاپ وتكەن­ ءجون. باسىم سەكتور ەكو­نو­­ميكانىڭ شيكى­زات­تىق ەمەس بولىگىن دامىتۋعا جانە شيكى­زات­قا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋعا ىقپال ەتەدى. مىسالى, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا اقپارات جانە بايلا­نىس سەكتورىنداعى ين­ۆەس­تي­­تسيالار 178,9 ملرد تەڭ­گە­گە جەت­تى, جىلدىق ءوسىم – 39,1%. ال وسى جىلدىڭ ءبىرىن­شى جار­تى­جىلدىعىنىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا Beeline موبيلدىك وپە­راتورىنىڭ ينۆەستي­تسيا­لارى 18,8 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزە­ڭى­مەن سالىستىرعاندا 24,2%-عا جوعارى بولدى. ال تۇتاستاي العاندا, 2020 جىلدىڭ باسىنان بيىلعى شىلدەگە دە­يىن كومپانيانىڭ كۇردەلى شى­عىن­دارىنىڭ جالپى كولەمى 339,4 ملرد تەڭگەگە اتقارىلدى. سول سەكىلدى Kcell-ءدىڭ كۇردەلى شىعىندارى كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعان ۋاقىتتان بەرى جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 30%-عا وسكەن. Tele2/Altel-دە دە كۇردەلى شىعىنداردىڭ تۇ­راقتى ءوسىمى بايقالادى: جە­لى­گە تارتىلعان ينۆەستيتسيالار 2020 جىلدان باستاپ 206 ملرد تەڭگەدەن استى. بۇل رەتتە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردان باسقا, پايدالانۋعا بەرىلگەن ءاربىر بازالىق ستانسا جۇمىسىن قولداۋعا كولەمدى قارجى با­عىت­­تا­لادى. جالداۋ اقىسىن, بە­رىلىس قورابىن, ەلەكتر قۋاتى مەن جوندەۋ جۇمىستارىن قوس­قاندا, جەلىنىڭ ۇزدىكسىز جۇ­مىسىن قام­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن وپەراتورلار جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 70 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات جۇمسايدى.