حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى بەلەڭ الىپ تۇرعان بۇل كۇندە ۇلەستىك قۇرىلىس سالاسىن رەتتەۋدىڭ وزەكتىلىگى راسىمەن دە ارتا ءتۇستى. جاڭا جىلجىمايتىن م ۇلىككە سۇرانىس ارتقان سايىن تۇرعىن ءۇي سەگمەنتىندەگى زاڭدى اينالىپ وتەتىن جوسىقسىز ۇسىنىستار دا كوبەيگەن.
قالالارداعى جاپپاي ۇدەرىس جۇرتشىلىقتىڭ جايلى دا قولايلى باسپاناعا كوبىرەك دەن قوياتىنىن كورسەتەدى. تۇرعىندار نەگىزىنەن مەكتەپ پەن بالاباقشادان, ەمحانا مەن ساۋدا ۇيىنەن قول سوزىم جەرگە قونىستانعىسى كەلەدى. ادەتتە كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى وسىنداي ىڭعايلى ورتادا مەنمۇندالاپ تۇراتىنى بەلگىلى. سول ءۇشىن دە باسپانالى بولۋدى ارماندايتىن ءاربىر ازامات پاتەر ساتىپ الۋدىڭ وڭتايلى تەتىكتەرىن تالداپ-تارازىلاۋعا اسىعادى. ءبىرى ءۇي الۋعا جىلدار بويى قاراجات جيناسا, ەندى ءبىرى نەسيە راسىمدەيدى. بۇل رەتتە باسپانا ماسەلەسىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ ءتاسىلى ارقىلى شەشۋ ەل تۇرعىندارى اراسىندا كەڭىنەن تاراعان. بۇل سحەما بويىنشا باعا دايىن جىلجىمايتىن م ۇلىككە قاراعاندا ءبىرشاما قولجەتىمدى. قۇرىلىس كەزەڭىندەگى تۇرعىن ءۇي مەن دايىن نىسان اراسىنداعى ايىرماشىلىق ‒ ورتاشا ەسەپپەن 20-30%. دەگەنمەن تارتىمدى باعا پارامەترىنە قاراماستان, قۇرىلىستىڭ قازانشۇڭقىرى قازىلعان ساتتەن باستاپ, ياعني «قازبا ساتىسىنداعى» ۇيگە قاراجات سالۋدىڭ كولەڭكەلى تۇستارى باسىم.
وسىنداي جاعدايدا ەلىمىزدە ۇلەسكەرلەردى قورعاۋعا كومەكتەسەتىن بىرقاتار ماڭىزدى شارتتار, ۇلەسكە ينۆەستيتسيا سالۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇقىقتىق نەگىزدەر قاراستىرىلعان. ءاربىر الەۋەتتى ۇلەسكەر قۇرىلىس سالۋشىنىڭ قاراجاتتى اكىمدىكتىڭ رۇقساتىن نەمەسە «قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اق-نىڭ كەپىلدەمەسىن العاننان كەيىن عانا جيناي الاتىنىن, مۇنداي تالاپ «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭدا كورسەتىلگەنىن بىلۋگە ءتيىس. ەگەر جوباعا بانك قاتىسسا نەمەسە ءۇيدىڭ قاڭقاسى بولسا, اكىمدىكتىڭ رۇقساتى بەرىلەدى. سونىمەن قاتار ساتىپ الۋشىمەن بەكىتىلگەن تيپتىك پىشىندەگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارت (ۇقش) جاسالۋعا مىندەتتى. بۇدان وزگە, قالا تۇرعىندارىن اقپاراتتاندىرۋ جانە زاڭنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا اكىمدىكتىڭ رەسمي رەسۋرستارىندا جانە باق-تا ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن قابىلداۋعا قۇقىعى جوق قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ «قارا ءتىزىمى» جۇيەلى تۇردە جاريالانىپ تۇرادى.
بۇگىندە ءىس جۇزىندە زاڭنامالىق شەڭبەردەن تىس جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالار كەزدەسەدى. اسىرەسە, ۇلەستىك قۇرىلىس نارىعىندا مۇندايلار كوپ. كەيبىر كومپانيالار برونداۋ كەلىسىمدەرىن جاساۋ, الدىن الا ساتىپ الۋ-ساتۋ, ينۆەستيتسيالاۋ جانە تاعى باسقا زاڭسىز جولمەن ۇلەسكەرلەردەن قاراجات تارتادى. سونداي-اق قۇقىقتىق تەتىكتەردى اينالىپ ءوتىپ, ساتىپ الۋشىلاردىڭ اقشاسىن تارتۋدىڭ تاعى ءبىر جولى – قۇرىلىس سالۋشىمەن ۇلەستەس جەكە تۇلعالار قاتىساتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس كووپەراتيۆتەرى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ۇلەستىك قۇرىلىس نىساندارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى ب ۇلىڭعىر سحەمالار بويىنشا ساتىلۋدا. ولارعا: الدىن الا ساتىپ الۋ-ساتۋ, نيەت, بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالاۋ, تۇرعىن ءۇي كووپەراتيۆى ۇلەسكەرلەرى تۋرالى, بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالاۋ, برونداۋ دەگەن سياقتى تولىپ جاتقان شارتتار جاتادى. كوپتەگەن جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىلار زاڭدا كوزدەلگەن شارتتىڭ ورنىنا وسىنداي ءتۇرلى جاسىرىن شارتتار ويلاپ تاۋىپ, ۇلەسكەرلەردى اشىق الداۋعا بارادى. مۇنداي جاعدايدا ساتىپ الۋشىنىڭ اۆتوماتتى تۇردە اقشاسىز جانە باسپاناسىز قالۋ قاۋپى ارتادى. سونىمەن قاتار كۇماندى قۇجاتتار كوبىنە قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ پايداسىنا باسىمدىق بەرۋمەن جاسالادى. بۇل قۇرىلىستىڭ ساپاسىز اتقارىلۋىنا اكەلەدى. سوندىقتان جوسىقسىز كومپانيالاردىڭ قارماعىنا ءتۇسىپ قالماۋ ءۇشىن سەزىك تۋدىراتىن مامىلەلەرگە ساقتىقپەن قاراعان ءجون. ويتكەنى ولار قۇرىلىس سالۋشىنىڭ مىندەتتەمەلەردى ورىندايتىنىنا كەپىلدىك بەرمەيدى.
كەيىنگى ەكى جىلدا استانادا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قاتىستى 20 قىلمىستىق ءىس تىركەلىپ, 16 ادام سوتتالدى. ولار 30 ملرد تەڭگەدەن استام شىعىن كەلتىرگەن. 300-دەن استام كومپانيا زاڭسىز الىمدار ءۇشىن 250 ملن تەڭگە ايىپپۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا تارتىلدى. سونىمەن قاتار قازىر ەلىمىزدە 44 ءۇي سالىنىپ اياقتالىپ قالدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى ەلوردادا (16 تۇرعىن ءۇي) جانە مەملەكەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلۋدا. تەك استانادا زاڭسىز سالىنعان 76 قۇرىلىس نىسانىنىڭ جۇمىسى توقتاتىلدى. قالا اۋماعىندا رۇقسات قۇجاتتارى جوق 96 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلگەن. كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي كەشەنى نىساندارىن ءوز بەتىنشە سالۋ ماسەلەسى جونىندەگى جۇمىس توبى زاڭسىز قۇرىلىس سالۋ فاكتىلەرىن انىقتاپ قانا قويماي, رۇقسات قۇجاتتارى جوق قۇرىلىس سالۋشىلارعا جان-جاقتى كومەك كورسەتەدى. وسىلايشا, 96 نىساننىڭ 20-سى قۇرىلىس جۇرگىزۋىنە قاجەتتى رۇقسات قۇجاتتارىن تولىقتاي الدى. كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى قۇرىلىسىنىڭ جاڭا نىساندارى رۇقسات قۇجاتتارىنسىز ءجۇرىپ جاتقانى انىقتالار بولسا, بۇل نىساندار ءوز بەتىنشە سالىنىپ جاتقان قۇرىلىس دەپ تانىلىپ, بۇزىلادى. جاقىندا الماتىدا زاڭسىز سالىنىپ جاتقان تاعى 3-تۇرعىن ءۇي كەشەنى تابىلدى. قالا قۇرىلىسىن باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسقا قاجەتتى تولىق قۇجاتتارى جوق. 3 قاباتقا دەيىنگى تۇرعىن ۇيلەر ءۇشىن ۇلەسكەرلەردەن قاراجات تارتۋعا رۇقسات تالاپ ەتىلمەيتىن قولدانىستاعى زاڭنامانى پايدالانىپ, جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىلار جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ الۋشى ادامداردى جاڭىلىستىرۋدا. قازىر ازاماتتاردىڭ زاڭسىز تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنەن پاتەر الۋ فاكتىلەرى انىقتالىپ جاتىر. بۇگىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 634 نىسان سالىنىپ جاتسا, ولاردىڭ ءبارى بىردەي جىل اياعىنا دەيىن ساقتالادى دەپ سەنىممەن ايتۋ قيىن.
قالىپتاسىپ وتىرعان جاعداي جاڭا جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋ ۇدەرىسىن زاڭنامالىق رەسىمدەۋدە ءالى دە كەمشىن تۇستاردان ارىلا الماي كەلە جاتقاندىعىمىزدى كورسەتەدى. مىسالى, 2000-جىلداردىڭ باسىندا جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنا سالاعا ەش قاتىسى جوق تۇلعالار اعىلدى. شارتتاردىڭ زاڭدى قۇرىلىمى ءارتۇرلى نۇسقاداعى ساتىپ الۋ-ساتۋ نەمەسە ارالاس ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارتتارعا ۇقساس كەلدى. بۇل رەتتە ءىرى ويىنشىلار شاعىن جەر ۋچاسكەلەرىن (ماسەلەن, الماتىداعى ءال-فارابي داڭعىلىنىڭ بويى) ساتىپ الىپ, كەيىن ولاردى بىرىكتىرگەنى, جەر ۋچاسكەسىنىڭ ماقساتىن وزگەرتىپ, پاتەرلەردى ساتۋ جونىندەگى شارتتاردى ازىرلەۋ ءۇشىن زاڭ فيرمالارىن تارتقانى بەلگىلى. ول كەزدەرى تاۋ بوكتەرى مەن رەكرەاتسيالىق ايماقتاردا قۇرىلىس جۇرگىزۋگە, نۇكتەلى قۇرىلىسقا ءىس جۇزىندە تىيىم سالىنبادى نەمەسە ول بايقالمادى. ول ول ما, پاتەرلەردى سالۋ مەن ساتۋ شارتتارىنا: قۇرىلىس ۇدەرىسى باتىستىڭ ەڭ ۇزدىك ساپا ستاندارتتارىمەن رەتتەلەتىنى تۋرالى ەرەجە ەنگىزىلدى, پاتەرلەردىڭ تۇرعىن ءۇي الاڭىن كوشە جاعىنان سىرتقى قابىرعالاردىڭ بەتكەيلەرى مەن ىشكى قابىرعالاردىڭ كولدەنەڭ قيماسىنىڭ ورتاسىنان ەسەپتەۋ تۇجىرىمداماسى جاسالدى, كوپتەگەن شارتقا ء«بىرىنشى ارلەۋ» تۇجىرىمداماسى قوسىلىپ, ءوز باسقارۋشى كومپانيالارىنىڭ قىزمەتتەرىن تاڭۋ جۇرگىزىلدى. الايدا تاڭداۋلى جىلجىمايتىن م ۇلىكتى سالۋ مەن ساتۋداعى ءىرى ويىنشىلار ونى ساتىپ الۋشىلاردىڭ قارجىلىق مۇمكىندىكتەرى وزدەرىنەن ەشبىر كەم تۇسپەيتىنىن ەسەپكە المادى. ناتيجەسىندە, بۇل ەليتالىق جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋشىلاردىڭ كوپتەگەن ۇجىمدىق سوت ۇدەرىستەرىنىڭ باستالۋىنا اكەلدى. بۇل ءبىر جاعىنان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى زاڭنامانى ازىرلەۋ مەن دامىتۋعا تۇرتكى بولدى. قالتالىلار جاعا جىرتىسىپ جاتقاندا قاراپايىم جۇرت تا قاراپ قالمادى. قۇرىلىستىڭ قىر-سىرىنان بەيحابار توپتاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ الدانعان سالىمشىلار جاپپاي شاعىمدانا باستادى. ادەتتە قۇرىلىس سالۋشى پاتەردى سالۋ مەن پايدالانۋعا بەرۋ ءۇشىن ۇلەسكەردىڭ بارىنشا كوپ قاراجاتىن قارپىپ قالۋعا تىرىسسا, ۇلەسكەر مۇمكىندىگىنشە از اقشاعا ساپالى جانە جايلى پاتەر الۋعا ۇمتىلادى. ءسويتىپ, ازىرلەۋشىنىڭ شامادان تىس تابەتى مەن ۇلەسكەردىڭ تىم ۇنەمشىلدىگى قاراما-قايشى كەپ جاتادى.
كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى ‒ تەحنيكالىق جاعىنان وتە كۇردەلى ۇدەرىس. ماسەلەن, قۇرىلىس سالۋشىعا نىسانالى ماقساتتاعى جەر ۋچاسكەسى تيەسىلى بولۋعا ءتيىس. وعان بىرقاتار زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلەدى, تاپسىرىس بەرىلگەننەن كەيىن جوبا جان-جاقتى ساراپتالادى. قۇرىلىس سالۋشى نە ونىڭ مەردىگەرى بىلىكتى قۇرىلىسشىلار شتاتى مەن قۇرىلىس-مونتاج تەحنيكاسى پاركىنە يە بولۋى كەرەك. تەحنيكالىق جانە قارجىلىق اۋىرتپالىقتار ەسكەرىلۋى قاجەت. ايتالىق, دامىعان ەلدەردە قۇرىلىس فيرمالارى تەك ءوز قاراجاتىنا نەمەسە كوممەرتسيالىق بانكتەردەگى قارىزعا الىنعان اقشاعا يەك ارتا الادى. قاتاڭ باقىلاۋ مەن وزىق زاڭناما اياسىندا جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار ولاردا كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن ساناۋلى, بىراق بىلىكتى كومپانيالار جۇرگىزەدى. وسى رەتتە «اركىم ءوز ىسىمەن اينالىسقانى ءجون» دەگەن قاعيدانىڭ قانشالىقتى دۇرىس ايتىلعانىنا تاعى دا كوز جەتكىزەمىز. جىل سايىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى زاڭدى بۇزعان قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ ارەكەتتەرىنەن باسپاناسىن كۇتىپ جۇرگەن 15 مىڭعا جۋىق ۇلەسكەر زارداپ شەگەدى. ال مۇنداي جاۋاپسىز, ورتاڭقول قۇرىلىس سالۋشىلارعا قاراستىرىلعان جاۋاپكەرشىلىك بولماشى عانا. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دا ءتيىستى تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە وكىلەتتىگى از. بۇل جەردە زاڭدى جاپپاي بۇزۋ ماسەلەسىن شەشۋ زاڭدى ساقتايتىن قۇرىلىسشىلار ءۇشىن جەڭىلدىكتەر اياسىن كەڭەيتۋگە كومەكتەسەدى. اتالعان ماسەلەلەردەن شىعاتىن قورىتىندى ‒ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنداعى ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس سەگمەنتى ءالى دامۋ ۇستىندە. جانە بۇل جەتىلۋ بەلگىلى ءبىر ەۆوليۋتسيالىق جولدان ءوتۋدى قاجەت ەتۋى مۇمكىن.
ءسوز ورايىندا ايتا كەتەتىن جايت, 1992-2000 جىلدارى ەلىمىزدە بوي كوتەرگەن عيماراتتاردىڭ دەنىن تۇركيادان وسىندا جۇمىس ىستەپ, تابىس تابۋعا كەلگەن تۇرىك جۇمىسشىلارى تۇرعىزعانى ءمالىم. وسى رەتتە اقپان ايىندا تۇركيادا بولعان جانتۇرشىگەرلىك ءزىلزالانى ەسكە قالساق, كوپ نارسەگە باسقا قىرىنان قاراۋعا تۋرا كەلەدى. ەندەشە, «الماتىدا تۇرىك فيرمالارى سالعان نىساندار قانشالىقتى بەرىك؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى.
پاتەر ساتىپ الاردا اباي بولىڭىز!
سالىنىپ جاتقان جاڭا ۇيدەن پاتەر ساتىپ الۋ – تيىمدىلىگىمەن قوسا, تاۋەكەلى بار ءىس. وسىعان بايلانىستى قۇرىلىستىڭ زاڭدىلىعىن قالاي تەكسەرۋگە بولادى؟ جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىلار مەن الاياقتىق سحەمالاردان قالاي قورعانۋ كەرەك؟ وسى وزەكتى ساۋالدارعا قازاقستان قۇرىلىسشىلار قاۋىمداستىعى جاۋاپ بەردى.
– قانداي تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋشىنى سەنىمدى دەپ ساناۋعا بولادى؟
– بۇل جەردە تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋشىلاردىڭ نارىقتاعى تاجىريبەسىنە نازار اۋدارۋ قاجەت. ماسەلە كومپانيانىڭ نارىقتا قانشالىقتى ۇزاق بولعانىنا جانە ونىڭ ءساتتى اياقتالعان جوبالارى كوپتىگىنە بايلانىستى. تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋشىنىڭ بەدەلىن سارالاۋ ءۇشىن الدىمەن ينتەرنەتتەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن رەسۋرستارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ قاجەت. كومپانيانىڭ قۇرىلعان كۇنىن جانە ونىڭ قۇرىلىسپەن قانشا ۋاقىتتان بەرى اينالىساتىنىن, سالىنعان, پايدالانۋعا بەرىلگەن نىسانداردىڭ سانىن تىكەلەي كومپانيانىڭ ۆەب-سايتىنان نەمەسە باسقا ماركەتپلەيستەردەن بىلۋگە بولادى. ارينە, اياقتالماعان نىساندار, تاپسىرۋ مەن پايدالانۋعا بەرۋ مەرزىمدەرىنىڭ ساقتالماۋى جانە شارتتىق مىندەتتەمەلەردىڭ ءارتۇرلى بۇزۋشىلىقتارى تۋرالى اقپاراتتى تابۋ قيىنىراق, دەگەنمەن مالىمەتكە قول جەتكىزۋ ابدەن مۇمكىن.
سونداي-اق نىساننىڭ قۇنىن بايىپتاۋ قاجەت. ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇيدىڭ ءبىر شارشى مەترىنىڭ وزىندىك قۇنى شامامەن 260-تان 280 مىڭ تەڭگەگە دەيىن. بۇل رەتتە سەيسميكالىق قاۋىپتى اۋماقتارداعى وڭىرلەردە قۇرىلىستىڭ وزىندىك قۇنى ەداۋىر جوعارى جانە شامامەن 330-380 مىڭدى قۇرايدى, ياعني تۇرعىن ءۇي كەشەنىندەگى پاتەرلەردى ساتۋ كەزىندەگى قۇنى كەم بولماۋعا ءتيىس. الايدا جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىندا ءبىر شارشى مەترگە 160 مىڭ تەڭگەدەن باستالاتىن كوپتەگەن ۇسىنىستى كورۋگە بولادى. قۇرىلىس بيزنەسى ايتارلىقتاي شىعىنداردى تالاپ ەتەدى جانە قولايسىز فاكتورلاردىڭ اسەرىنە ۇشىرايدى. سوندىقتان قۇرىلىس تۇرعىزۋشىنىڭ وبەكتىنىڭ قۇنىن تومەندەتۋى ونىڭ سەنىمدىلىگى تۋرالى ويلانۋعا سەبەپ بولادى. بارلىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداي الۋ ءۇشىن قۇرىلىس سالۋشى ەكونوميكالىق تۇرعىدان تومەن باعامەن مامىلەلەر جاساي المايدى. سوندىقتان پاتەردى ارزان باعامەن ساتىپ الۋ بولاشاقتا كوپتەگەن قيىندىقتار تۋدىرۋى مۇمكىن.
تاعى ءبىر ماڭىزدى اسپەكت ‒ اشىقتىق. ساتىپ الۋشىلاردىڭ ءبىرىنشى قاجەتتىلىگى – قۇرىلىس ۇدەرىسىنە قاتىستى قۇجاتتامامەن تانىسۋ. ەندەشە قۇرىلىس تۇرعىزۋشىنىڭ بۇدان باس تارتۋعا قۇقىعى جوق. ەگەر قۇرىلىس كومپانياسى سۇرالعان قۇجاتتاردى ۇسىنۋعا كەلىسپەسە, بۇل – تاعى دا قۇرىلىس سالۋشىنىڭ ادالدىعىنا كۇمان تۋدىراتىن جايت.
– قۇرىلىستىڭ زاڭدىلىعىن قالاي تەكسەرۋگە بولادى؟ ونى ءبىلۋ ءۇشىن قانداي قۇجاتتاردى زەرتتەۋ كەرەك؟
– سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي كەشەنىنەن پاتەر ساتىپ الماس بۇرىن, ەڭ الدىمەن ۇلەسكەرلەر قۇرىلىس تۇرعىزۋشىنىڭ بىرقاتار رۇقسات قۇجاتتاماسىنىڭ بار-جوعىنا كوز جەتكىزۋى كەرەك. بۇلار – جۇمىس جوباسىنىڭ مەملەكەتتىك ساراپتاماسى, ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تارتۋعا رۇقسات, «قازاقتان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اق-مەن (قتك) جاسالعان كەپىلدىك شارتى, مەملەكەتتىك تىركەۋدى (قايتا تىركەۋدى) راستايتىن انىقتاما, ۋاكىلەتتى كومپانيانىڭ جەر ۋچاسكەسىنە ءتيىستى قۇقىعىن راستايتىن قۇجات, قۇرىلىس سالۋشى ىسكە اسىرعان كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي (كتۇ) قۇرىلىس جوبالارى, قۇرىلىسقا بولجاناتىن كتۇ قۇرىلىس نىسانى تۋرالى اقپارات. قۇرىلىس نىسانى تۋرالى دەرەكتەر جيىنتىعىنا سونداي-اق: قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىنىڭ باستالعانى تۋرالى حابارلاما, جسق-عا سايكەس وبەكتىنىڭ ورنالاسقان جەرى مەن سيپاتتاماسى, ونىڭ اياقتالۋ مەرزىمى تۋرالى مالىمەتتەر, مەردىگەر (باس مەردىگەر) تۋرالى نەگىزگى مالىمەتتەر, ونىڭ ىشىندە وسى سالاداعى اتاۋى, جۇمىس تاجىريبەسى, ليتسەنزياسىنىڭ بولۋى, مەردىگەر (باس مەردىگەر) رەتىندە ارەكەت ەتكەن پايدالانۋعا بەرىلگەن قۇرىلىس وبەكتىلەرى تۋرالى اقپارات كىرەدى.
ءاربىر ۇلەسكەر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى زاڭنىڭ 22-بابىنا سايكەس تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋشىدان قۇجاتتار تىزبەسىن تالاپ ەتۋگە قۇقىلى. كومپانيا زاڭدا بەلگىلەنگەن اقپاراتتى جارتىلاي نە دايەكسىز ۇسىنعان جاعدايدا ۇلەسكەر ۋاكىلەتتى ورگانعا, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارتتى جارامسىز دەپ تانۋ تۋرالى تالاپ-ارىزبەن سوتقا جۇگىنۋگە قۇقىلى.
ەگەر قۇرىلىس سالۋشى قۇجاتتاردى ۇسىنباسا شە؟ جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىنى قالاي تانۋعا بولادى؟
قاجەتتى قۇجاتتاردى بەرۋدەن باس تارتاتىن قۇرىلىس سالۋشىدان پاتەر ساتىپ الماعان ءجون. ءتيىستى قۇجاتتى ۇسىنۋدان جالتارۋ قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ سەنىمدىلىگىنە كۇمان كەلتىرەدى. سونىمەن بىرگە كەيىن كوپ پروبلەما تۋدىرۋى مۇمكىن. اكىمدىكتەر جاريالايتىن جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتۋعا قۇقىعى جوق قۇرىلىس سالۋشىلار تىزىمىندە بولۋى, قۇرىلىسقا رۇقسات قۇجاتتارىنىڭ بولماۋى/ۇسىنىلماۋى, برونداۋ, ينۆەستيتسيالاۋ شارتتارىن, شارتتاردىڭ الدىن الا جانە وزگە دە نىساندارىن جاساسۋ, پاتەرلەردىڭ تومەن قۇنى سياقتى بەلگىلەردىڭ كەم دەگەندە بىرەۋى بايقالسا, مۇنداي قۇرىلىس سالۋشىدان جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ الۋعا ارەكەتتەنبەگەن ءجون.
– تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋشى تۋرالى مالىمەتتى قايدان الۋعا بولادى؟ تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋشىنىڭ پروبلەمالىق وبەكتىلەرى نەمەسە سوت ىستەرى تۋرالى اقپاراتتى قالاي تەكسەرۋگە بولادى؟
– ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تارتۋعا رۇقسات بەرۋ تۋرالى اقپارات قتك سايتىندا «ۇلەسكەرلەر ءۇشىن» بولىمىندە ورنالاسقان.
پروبلەمالىق وبەكتىلەردىڭ بولۋى جانە وبەكتىلەردى تاپسىرۋ مەرزىمدەرىنىڭ بۇزىلۋى تۋرالى اقپاراتتى الەۋمەتتىك جەلىلەردە جانە ينتەرنەت جەلىسىنىڭ كەڭىستىگىندە اقپاراتتى مونيتورينگتەۋ ارقىلى تابۋعا, سونداي-اق فورۋمدارداعى پىكىرلەردى وقۋعا بولادى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە كومپانيا جۇزەگە اسىرعان تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى تۇرعىندارىنىڭ توپتارى بار. كوبىنەسە وندا تۇرعىنداردىڭ شىنايى, مودەراتسيالانباعان پىكىرلەرىن وقىپ, تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋشىنىڭ ۇيلەرىندەگى ناقتى ءومىر ساپاسى تۋرالى بىلۋگە مۇمكىندىك بار.
– شارتتا تاۋەكەلدەردەن قورعانۋ ءۇشىن ۇلەسكەرگە قانداي جايتتارعا نازار اۋدارۋ كەرەك؟
– تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ شارتى جاسالۋى كەرەك. برونداۋ شارتى, ينۆەستيتسيالاۋ شارتى, الدىن الا شارت جانە باسقالارى سياقتى شارت نىساندارىن قولدانۋ زاڭنامادا كوزدەلمەگەن جانە اۆتوماتتى تۇردە جارامسىز دەپ تانىلادى.
ۇلەستىك قاتىسۋ شارتى (ۇقش) اكىمدىكتە ەسەپكە قويىلعان ساتتەن باستاپ جارامدى بولىپ سانالادى. ءاربىر شارت بويىنشا شارتتىڭ ەسەپتىك جازباسى تۋرالى ءۇزىندى كوشىرمە بەرىلەدى. (https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600014311)
ۇقش تۋرالى شارتتىڭ مازمۇنىنا مۇقيات دەن قويىپ, ونىڭ قر ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ بەلگىلەنگەن بۇيرىعىنا سايكەس بولۋىن قاداعالاۋ قاجەت. (https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600014185)