ءوسىم جەدەلدەيدى, تاۋەكەل ساقتالادى

ءساۋىر ايىنداعى شولۋدا ادب قازاق­ستان ەكونوميكاسىنىڭ 2023 جىلعا ارنالعان ءوسۋ بولجا­مىن وتكەن جىلى كۇتىلگەن مان­دەر­ دەڭگەيىندە ساق­تاپ قالدى. ساراپ­شى­لار ءىجو ءىرى كەن ورىندارىندا مۇ­ناي ءوندىرۋ كولە­مى­نىڭ­ ۇلعايۋىنا قا­راي وسەدى دەپ ەسەپ­تەي­دى. نەگىزگى ەكس­پورتتىق تاۋارلار باعا­سىنىڭ بول­جامدى ءوسۋى ينۆەستي­تسيا­نى ىنتا­لان­دىرىپ, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى تۇراق­تى قالىپتا ۇستاپ تۇرادى.

ۇيىمنىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر­ ەكو­نو­ميكالىق ءوسىم 3,2%-دى قۇرا­دى.­ سونىمەن بىرگە ۇلتتىق بانكتىڭ رەس­مي اقپاراتى ءىجو-ءنىڭ 3,1%-عا­ وسكەنىن كورسەتەدى. ينفلياتسيا وت­كەن­ جىلعى 15%-دان 2023 جىلى 11,8%-عا دەيىن باياۋ­لاي­دى. قارجى رەت­تەۋشىسىنىڭ قاتاڭ اقشا-كرەديت سايا­ساتى اياسىندا ينفلياتسيا ءارى قا­راي­ 6,4%-عا دەيىن تومەندەيدى. ادب ما­ماندارى باعا ءوسۋىنىڭ باياۋلاۋى­ نە­گىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە ەكس­پورت­­تىق شەكتەۋلەر جانە بەنزينگە­ شەك­تى­­ باعالاردى بەلگىلەۋمەن باي­لا­­نىس­تى­ دەپ ەسەپتەيدى.

تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس 2023 جى­لى – 1,6% جانە 2024 جىلى 2,2% دەڭگەيىندە قالىپقا كەلمەك. باعا­نىڭ تومەندەۋى ناقتى كىرىستىڭ وسۋى­نە جانە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قول­داۋ شىعىندارىنىڭ ۇلعايۋىنا اكەلە­دى. سونداي-اق بولجامعا ساي­كەس­, قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 2023 جى­لى – 3,4%-عا جانە 2024 جىلى 3,9%-عا وسەدى. بۇل كولىك, ساۋدا, قو­ناقۇي بيزنەسىن دامىتۋ جانە ەۋ­رو­­­پا مەن ازيا اراسىنداعى تاۋار اينا­لىمىن ارتتىرۋ ارقىلى بولۋى­ مۇمكىن. ونەركاسىپ شيكىزاتقا سىرت­قى سۇرانىستىڭ جوعارى بولۋىن­ا باي­لا­نىستى بيىل 4,7%-عا وسسە, كەلەر جىلى 4,3%-عا قاراي باسەڭدەيدى.

ادب ساراپشىلارىنىڭ شو­لۋىن­دا وڭىرلەر اراسىنداعى مۇمكىن­دىك­تەر مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتەگى ەلەۋ­لى ايىرماشىلىققا نازار­ اۋدا­رىلعان. ادب-نىڭ سوڭعى ەسەپ­­­تەۋ­لەرى (2019 جىل) بويىنشا كاس­پي­ تەڭىزى ايماعىندا (اتىراۋ جانە ماڭ­عىستاۋ وبلىستارى) ورنالاسقان باتىس­ وڭىرلەر, سونداي-اق الماتى مەن­ استانا قالالارى باسەكەگە قابى­لەت­تىلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسە­تۋدە. بۇل كورسەتكىش بويىنشا­ باتىس قازاقستان, سولتۇس­تىك­ قازاقستان, پاۆلودار جانە قارا­عاندى وبلىستارى ‒ ورتا جانە­ جوعارى دەڭگەيدە. قالعان وڭىر­لەر­دىڭ­ باسەكەگە قابىلەتتىگى ورتا جانە تو­مەن دارەجەدە قالىپ وتىر.

ۇيىم قولداۋىمەن قازاق­ستان­نىڭ وڭىرلىك باسەكەگە قابىلەتتىلىك جانە الەۋمەتتىك بىرىگۋ يندەكسى ازىر­لەنگەن. بۇل ولقىلىقتاردى جويۋ­ ءۇشىن ءار ايماقتىڭ ەرەكشەلىگى مەن­ قاجەتتىلىگىن ەسكەرەتىن ارنايى شارا­لار قابىلدانۋى قاجەت. ادب اتاپ­ وتكەندەي, مۇنداي شارالار بارلىق ايماقتىڭ الەۋەتىن اشۋعا, ينكليۋزيۆتى ءوسۋدى ىنتالاندىرۋعا جانە بۇكىل ەلدەگى ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا كومەك­تەسۋ ءۇشىن قاجەت. ۇكىمەت باعدار­لامالاردى جەرگىلىكتى قاجەت­تى­لىك­تەرگە بەيىمدەۋ جانە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ ينس­تي­­تۋ­تسيونالدىق الەۋەتىن كۇ­شەي­­تۋ ءۇشىن يكەمدى نۇسقاۋلاردى انىق­تاۋدى قاراستىرۋى مۇمكىن. اسىرە­سە وڭىرلەر تۇرعىندارىنىڭ ءومىر­ ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ, بۇل شارا­عا جەرگىلىكتى بيلىك ور­گان­دا­رىن­­ ىنتا­لاندىرۋ بولىگىندە بيۋد­جەت­ قارا­جاتىن قايتا ءبولۋ جۇيە­­سىن جەتىل­دى­رۋ قاجەت.

رەسپۋبليكانىڭ ءىجو ءوسىمى بو­يىن­­شا باسقا بولجامدارعا ۇڭىل­­­­سەك, اقپان ايىندا ۇلتتىق بانك­­ ەكونو­ميكالىق ءوسۋ بويىن­شا­­­ بولجام­دى­­ 3,5-4,5%-عا ارت­تىرۋ­ جاعىنا قاراي قايتا قارا­دى­. جەل­توقسان ايىندا ءىجو-ءنىڭ 2023 جىلى 3-4%-عا ءوسۋى كۇتىلدى. رەت­تەۋشى مۇنى مۇناي ءوندىرۋ مەن ەكس­پورتتاۋداعى وڭ كۇتۋلەرمەن باي­لانىستىردى. ەۋرازيالىق دامۋ بان­كى (ەادب) بيىل ىشكى جالپى ءونى­م 4,2%-عا وسەدى دەپ بولجاسا, حالىق­ارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) قازاق­ستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى 2023 جىلى 4,3%-دى قۇراۋى مۇمكىن دەپ­ مالىمدەدى. اناليتيكالىق نەسيە­لىك­ رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ شولۋى­ بويىنشا ءىجو 2023 جىلعا قاراي – 4,1%, 2024 جىلى 3,9% قۇرايدى. ال دۇنيەجۇزىلىك بانك قازاقستان ەكونوميكاسى 2023 جىلى – 3,5%-عا,­ ال 2024 جىلى 4%-عا جاقسارادى دەپ ەسەپتەيدى.