ونەركاسىپتى ءارتاراپتاندىرۋ جوسپارى

وڭدەۋشى ونەركاسىپتى دامى­تۋ­دىڭ 2029 جىلعا دەيىنگى تۇجى­رىم­داماسى ورتا جانە جوعارى قايتا­ ءبولۋ ونىمدەرىن شىعاراتىن تەحنو­لوگيالىق پروگرەسسيۆتى ونەر­كاسىپتى قۇرۋعا باعىتتالعان. سالانى دامىتۋدىڭ جۇيەلى شارا­لارىنىڭ ىشىندە ءوندىرىستى شيكى­زات­پەن قامتاماسىز ەتۋ, جاڭا كەن ورىن­دارىن يگەرۋ, ونەركاسىپتىك ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋ جانە ءىرى كاسى­پ­ورىنداردىڭ اينالاسىن­دا­ شاعىن جانە ورتا بيزنەس بەل­دەۋىن قۇرۋ قاراستىرىلعان. وسى ماق­­ساتتا 500 ملرد تەڭگەدەن استام­ سوماعا وڭدەۋشى ونەركاسىپ جوبالارىن قارجىلاندىرۋ كوز­­دە­لە­دى. بەلگىلەنگەن جىلدار­ ىشىندە جالپى سوماسى 33,1 ترلن­ تەڭگەگە 868 جاڭا جوبا ىسكە­ قوسىلىپ, 147 مىڭ جۇمىس ورنى­ اشىلادى دەپ­ بولجانۋدا. جوس­­پارلانعان ءىس-شارا­­لاردى جۇزە­گە اسىرۋدان­ ءون­دىرىستىڭ ناقتى­ ءوسۋى 2029 جىلى 1,5 ەسە, نەگىز­گ­­­ى كاپيتالعا ينۆەس­تي­تسيالار 19,8 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسە­تىنى كۇتىلۋدە.

ازىرگە قازاقستان ەكونوميكاسى­ ءىجو-ءنىڭ شامامەن 19 پايىزىن الا­تىن مۇناي سەكتورىنداعى جاع­دايعا ايتارلىقتاي تاۋەلدى. رەسەي­لىك اكرا رەيتينگتىك اگەنت­تىگىنىڭ ساراپتامالىق ەسەبى وسى­عان­ سايادى. اگەنتتىك ساراپ­شى­لا­رى­ 2004 جىلى ەلدەگى مۇناي سەر­پىلىسى باستالعاننان كەيىن شي­كىزات ءوندىرۋ ءىس جۇزىندە ەل ونەر­كاسىبىنىڭ دامۋ ديناميكاسى تۇرعى­سىنان نەگىزگى جانە ترەند قۇراۋ­شى ەلەمەنتكە اينالعانىن اتاپ­ وتەدى. 2011 جىلعا قاراي مۇناي­-گاز ونەركاسىپتىك وندىرىستە 54 پايىز شىڭىنا جەتتى.

دەسە دە كەيىننەن جوسپارلى­ ءارتا­­­راپتاندىرۋ ءجۇرىپ جاتىر. سارا­­پ­­شىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەگەر­ 2011 جىلدان 2020 جىلعا دەيىن­ ونەركاسىپتىك ءوندىرىس قۇرى­لى­مىن­­دا ءوندىرۋشى باعىتتار باسىم بولسا, سوڭعى ەكى جىلدا بۇل ءۇردىس اياق­تالدى. سونىمەن 2020 جىلى رە­­تسەسسيا اياسىندا وڭدەۋ كولەمى بو­­يىنشا وندىرىستەن اسىپ ءتۇستى, ال 2021 جىلى بۇل سەگمەنتتەر 46 پا­يىز­­ جانە 48 پايىز پروپورتسيو­نال­دى ۇلەستەرگە يە بولعان.

ونەركاسىپتىك ءوندىرىس قۇرىلى­­مىنداعى سيپاتتالعان وزگەرىس­تەر­دى ءوندىرۋشى جانە وڭدەۋشى سالا­لاردىڭ قۇرىلىمى مەن­ دامۋىنداعى ءۇش نەگىزگى ايىر­ما­شى­لىقپەن تۇسىندىرۋگە بولادى. بىرىن­شىدەن, وڭدەۋ ونەركاسىبى تۇراق­تى ءوسۋدى كورسەتتى. 2012 جىل­دان 2022 جىلعا دەيىن وڭدەۋ­دە­گى ورتاشا جىلدىق نومينالدى­ ءوسىم ءوندىرۋ سەگمەنتىنەن ءبىر جارىم­ ەسە جوعارى بولدى. ەگەر ءوندىرۋشى سالالاردا 2009, 2015 جانە 2020 جىلدارى نومينالدى تۇردە قۇلدىراۋ كەزەڭدەرى بايقالسا, وندا وڭدەۋ 2009 جانە 2015 جىلدارى ايتارلىقتاي تومەن­دەدى. 2020 جىلى ەكونومي­كا­دا رەتسەسسيا بولعان كەزدە ءوسۋ ايما­عىندا قالدى. تيىسىنشە, وڭدەۋ­ ونەركاسىبىندە ءوسۋ قارقىنى ايتار­­لىقتاي تۇراقتى, ال ءوندىرۋ­شى­ باعىتتاردىڭ ديناميكاسى قۇبىل­مالى.

ەكىنشى ءسات. مۇناي مەن گازدى ءوندىرۋ­ (70-80 پايىز) ءوندىرۋشى ونەر­كاسىپتىڭ وزەگى بولىپ قالا­ بەرەدى, بۇل سەگمەنتتى ءىس جۇزىن­دە بىرتەكتى ەتەدى. وڭدەۋ ونەر­كاسى­بى­نىڭ قۇرىلىمى گەتەروگەندى, ونىڭ مەتال­لۋرگيا, تاماق ءوندىرىسى, حيميا­ ونەركاسىبى سىندى بىرنەشە ماڭىز­دى جانە بەلسەندى دامىپ كەلە­ جاتقان باعىتتارى بار.

ءۇشىنشى ماسەلە – تاۋ-كەن ونەر­­­­كاسىبىندە 2022 جىلى نەگىزگى كا­پي­­تالعا ينۆەستيتسيالار 2010 جىل­عا قاتىستى ناقتى ماندە تو­مەندەدى, ال قايتا وڭدەۋدىڭ كەي­بىر سەگمەنتىندە اناعۇرلىم ما­ڭىز­دى بولىپ سانالاتىن قالىپتى ءوسۋ­ بايقالدى. ناقتى كورىنىستەگى ينۆە­س­تيتسيالاردىڭ ەڭ كوپ اعىنى نەگى­زىنەن وڭدەۋ سالالارىنا اسەر ەتتى­. ال فارماتسەۆتيكا, كوكس, مۇناي ونىمدەرى, رەزەڭكە جانە پلاس­ت­ماسسا بۇيىمدارى, دايىن­ مەتالل بۇيىمدارى ءوندىرىسى, سون­داي-اق جيھاز, حيميا جانە تسەل­ليۋلوزا-قاعاز ونەركاسىبى رەكوردشىلار بولدى.

جالپى, اكرا اتاپ وتكەندەي, بىرقاتار وڭدەۋشى سالالارعا نە­عۇرلىم بەلسەندى ينۆەستيتسيا­لاۋ كەزىندە شىعارىلىمنىڭ تۇراقتى ءوسۋى اياسىندا قازاقستان ونەركاسىبى مۇناي مەن گاز وندىرۋگە از شوعىرلانا وتىرىپ, بارىنشا ءارتاراپتاندىرىلىپ جاتىر.