وتەل الىمدى تومەندەتۋدىڭ ناتيجەسى

الەمدەگى قانداي دا ءبىر جولمەن كەلگەن الىم-سالىقتىڭ ءمانى ‒ ءبىر جاعىنان ەكولوگيالىق قا­ۋىپ­­سىزدىكتى قورعاۋ بولسا, ەكىن­شى جاعىنان جەرگىلىكتى ءوندى­رىس­تى قولداۋ. بۇگىندە نارىق­قا اۆ­تو­كولىكتىڭ نەگىزگى جەت­كى­زى­لىم­دە­رىن قامتاماسىز ەتە­تىن وتان­دىق اۆتوموبيل وندىرۋ­شى­لەردى قولداۋ اۆتوپاركتى دامى­تۋ­دىڭ ماڭىزدى تۇسى بولىپ سانالادى. سونىمەن بىرگە ءاۆتووندىرىس – رەسپۋبليكاداعى ماشينا جاساۋ مەن ناقتى سەكتوردىڭ درايۆەرى سانالادى.

جالپى العاندا, اۆتوپاركتى جا­ڭارتۋعا, سونداي-اق حالىقتىڭ جاڭا اۆتوكولىك ساتىپ الۋ مۇم­كىندىگىنە مەملەكەتتەن جەڭىل­دە­تىلگەن اۆتوكرەديت بەرۋ جۇ­يە­سى وڭ ىقپالىن تيگىزۋدە. وتەل الىمىن (اۆتوكولىكتى تىر­­كەۋ­گە قا­تىستى, سونداي-اق باس­قا دا الىم­دار) تومەندەتۋ اۆ­تو­­­پارك­تىڭ جاڭارۋىنا ىقپال ەت­پەي­دى, كەرىسىنشە, ىشكى نارىققا كورشىلەس ەلدەردەن, جالپى شەتەلدەن اۆتوقوقىستاردىڭ اعىلۋىنا اكەلەدى.

ەگەر زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنگە دەيىنگى جانە ودان كەيىنگى ديناميكاعا نازار اۋداراتىن بولساق, وندا قازاقستاندىق اۆتوموبيلدەردىڭ نارىقتاعى ۇلە­سىنىڭ وزگەرمەگەنى, شامامەن 61% دەڭگەيىندە قالعانى اڭعا­رى­لا­دى. ال ءوندىرىستىڭ ءوسۋى جەدەلدەي ءتۇسىپ, 2022 جىلعى قاڭتار-ءساۋىردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءبىر جىل بۇرىنعى كەزەڭگە قاراعاندا 19,2%-عا تەڭەلدى, ما­مىر-جەلتوقسان ايلارىنىڭ قو­­رى­تىندىسى بويىنشا بىردەن 31,6%-عا جەتتى. يمپورت كەرىسىن­شە, كادەگە جاراتۋ الىمى تومەن­دە­گەنگە دەيىن دە, ودان كەيىن دە ازا­يىپ وتىر.

ەnergyprom.kz مونيتورينگتىك كومپانياسى ۇسىنعان مالىمەتتەر بو­يىنشا, وتكەن جىلى قازاق­ستان­نىڭ ىشكى نارىعىندا 159,8 مىڭ جاڭا جەڭىل اۆتوكولىك ساتىلدى, بۇل الدىڭعى جىلمەن سا­لىستىرعاندا 8,4%-عا ارتىق. بۇل رەتتە ەكسپورتقا 10,2 مىڭ كو­لىك جىبەرىلدى. قولدا بار رە­سۋرس­تاردىڭ 60,8%-ىن ء(بىر جىل بۇرىنعى 50,9%-عا قارسى) وتاندىق وندىرۋشىلەر قامتاماسىز ەتتى. بۇل 103,3 مىڭ اۆتوكولىك, ياعني ءبىر جىل بۇرىنعىعا قاراعاندا 20,8%-عا ارتىق. يمپورت 14,6%-عا, 66,6 مىڭ اۆتوكولىككە دەيىن قىسقاردى (رەسۋرستاردىڭ تەك 39,2%-ى, وتكەن جىلدىڭ جارتىسىنا جۋىعى).

ەلىمىزدەگى تىركەلگەن جەڭىل اۆ­تو­كولىكتەر قانشا دەگەنگە كەلسەك, ۇلتتىق ستاتيستيكالىق بيۋروسى وتكەن جىلدىڭ اقپانىنان باستاپ مالىمەتتى بەرۋ جۇيەسىن وز­گەرتكەندىكتەن, اقپاراتتى سول­ ساتتەن باستاپ سالىستىرعان ءجون. ەگەر كوكتەمنىڭ باسىنان ما­­مىرعا دەيىن كادەگە جاراتۋ الىمى قىس­قار­تىلعان كەزدە اۆتوپاركتىڭ ن­ە­گىزگى وزگەرىسى جاڭا اۆتوموبيل­دەر سانىنىڭ ء(ۇش جىلعا دەيىن قولدانىلعان) 22,2 مىڭعا ۇلعايۋى ەسەبىنەن ورىن السا, وسىدان كە­يىن مامىر مەن جەلتوقسان ارا­لىعىندا اۆتوپارك 86 مىڭ اۆتو­كولىككە ۇلعايدى. الايدا ولار­دىڭ ىشىن­دەگى جاڭالارىنىڭ سانى – نە­بارى 28,2 مىڭ, تاعى 33,7 مىڭى جۇرىلگەنىنەن ون جىلدان اسقان اۆتوموبيلدەردى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە 22,8 مىڭى – جيىرما جىلدىق ەسكى ماشينالار.

وتەل الىمنىڭ تومەندەتىلۋى قالاي اسەر ەتسە دە, رەسپۋبليكا اۆتوونەركاسىبى وڭ قارقىندا دامىپ كەلەدى. مىسالى, 2022 جىلعى قاڭتار-مامىر ارا­لى­عىن­دا شى­عا­رىل­عان اۆتو­كولىك قۇرال­دا­رىنىڭ جالپى سانى ءبىر جىل بۇرىنعى 26 مىڭعا (پليۋس 18%) قارسى 30,7 مىڭ بىرلىكتى, ال تىكەلەي جە­ڭىل اۆتوموبيلدەر ءبىر جىل بۇ­رىنعى 22,9 مىڭعا قارسى (پليۋس 19,2%) 27,3 مىڭدى قۇرادى. ما­مىر-جەلتوقسان ايلارىنىڭ ارا­لى­عىندا اۆتوكولىك قۇرال­دا­رى­نىڭ ءوندىرىسى, جالپى العاندا 83,2 مىڭ بىرلىككە, جەڭىل ماشينالار 76 مىڭ بىرلىككە جەتتى.

ەل جولدارىنداعى اپاتتارعا نازار اۋدارساق, وتكەن جىلدىڭ قاڭتار-ءساۋىر ايلارىندا اپات سانى جىلدىق ءوسىمدى 2,9%-عا كور­سەت­سە, وندا مامىردان جەل­توق­سان­عا دەيىنگى ارالىقتا ءبىر جىل بۇرىنعى ۇقساس كەزەڭگە قاراعاندا بىردەن 7,7%-عا كوبەيگەن. ناتي­جەسىندە, 2022 جىلدىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا جول-كولىك وقي­عا­لارىنىڭ سانى 6,4%-عا ءوستى, بۇل سوڭعى جىلدارداعى ەڭ ۇلكەن ءوسىم. ديناميكا وسى اپاتتان زارداپ شەككەندەردىڭ سانىمەن دە باي­قالادى.

وسىلايشا, «وكم وپەرا­تو­رىنىڭ» تاراتىلۋى جانە وتەل الىمدارىن باسقارۋدىڭ «جا­سىل دامۋ» مەملەكەتتىك كومپا­نيا­سىنا بەرىلۋى بۇل جۇيەگە اشىق­­تىقتى قوساتىن شارا بولسا, قال­عان ماسەلەلەر – مىسالى, الىم­داردىڭ وزگەرۋى سالدارىنان ەلىمىزدىڭ جولدارىندا اۆتو­قو­قىستىڭ كوبەيۋى, ەكولوگيا مەن حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى وزەكتى بولىپ قالىپ وتىر.