بيتۋم تاپشىلىعى جالعاسا ما؟

يندۋستريا جانە ينفراقۇرى­لىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالى­مەتىنە سۇيەنسەك, جىل سايىن وتاندىق جول قۇرىلىسى سالاسىنا شامامەن 1,7 ملن توننا بيتۋم قاجەت بولادى. اقتاۋداعى «Kaspi Bitum» ءبىر جىلدا – 360 مىڭ توننا, پاۆلودارداعى «پمحز» جشس – 350 مىڭ توننا, ال شىمكەنتتەگى «Qazaq Bitum» جشس 240 مىڭ توننا بيتۋم وندىرۋگە قابىلەتتى. جول قۇرىلىسى بويىنشا ازىرلەنەتىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالاردىڭ جيىنتىعى ءبىر ماۋسىمدا شامامەن 1,7-1,8 ملن توننا بيتۋمعا سۇرانىس تۋدىرادى. وتاندىق كاسىپورىنداردا دايىندالاتىن ءونىم مۇناي شيكىزاتىنا يەلىك ەتەتىندەردىڭ, ياعني «وڭدەۋگە مۇناي بەرۋشىلەردىڭ» تاپسىرىسى بويىن­شا وندىرىلەتىنىن دە ەسكەرۋ كەرەك. سوندىقتان ۇكىمەت تە, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق كومپانياسى دا ونىڭ كولەمىن ءوسىرۋدىڭ تەتىگىن تاپپاي تۇر. تۇپكىلىكتى دايىن ءونىم تۇتىنۋشىعا شيكىزاتتى جەتكىزگەن كومپانيادان كەلىپ تۇ­سە­دى. سايكەسىنشە باعا ساياساتىن دا رەسۋرسقا يەلىك ەتەتىندەر بەلگىلەپ, رەتتەپ وتىر. بىلتىرعى ماۋسىمدا بيتۋمنىڭ تونناسى 160 مىڭ تەڭگەدەن 250 مىڭ تەڭگەگە بىراق سەكىردى. جول قۇرىلىسىنا قاجەت وزگە دە ماتەريالداردىڭ باعاسى ەكى ەسەگە جۋىق قىمباتتادى. وسىنىڭ بارلىعى بيلىك پەن مۇناي وڭدەۋ كومپانيالارىنىڭ نارىقتى باقىلاۋداعى دارمەنسىزدىگىن دالەلدەيدى.

جىعىلعانعا جۇدىرىق دەمەكشى, بيىل «پمحز» جشس بيتۋم ءوندىرىسىن ازايتۋدى جوسپارلاپ وتىر. سوڭعى ەكى جىلدا زاۋىتتا شىعاتىن بيتۋم تۇراقتى ءوسىم كورسەتىپ, 2021 جىلى – 304,7 مىڭ, 2022 جىلى 329,6 مىڭ توننا مۇناي ءونىمى دايىندالدى. «قازمۇنايگاز» بەكىتكەن وندىرىستىك باعدارلاماسىنا سايكەس 2023 جىلى پاۆلوداردا بيتۋم ءوندىرۋدىڭ جوسپارى نەبارى 280,1 مىڭ توننانى قۇرايدى.

سەرىكتەستىك باس ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ساياتاي الىپ­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن مۇناي ءونىمى مۇناي جەتكىزۋشىلەردەن تۇسەتىن تيەۋگە ارنالعان وتىنىمدەرگە سايكەس جۇرگىزىلەدى. الداعى جوسپار دا سوعان سايكەس تۇزىلگەن.

«پمحز» جشس اقپان ايىنىڭ سوڭىنان بيتۋم ءوندىرىسىن باستاۋعا جانە ناۋرىز ايىندا دايىن ءونىمدى تيەپ, ءتيىستى كولەمدە شىعارۋعا وتىنىم­دەر بولعان جاعدايدا ءوندىرىس جوسپارىن ۇلعايتۋعا دايىن. بيتۋم ماۋ­سىم­­دىق ءونىم بولعاندىقتان ول ناۋرىزدان قاراشاعا دەيىنگى ارالىقتا عانا وندىرىلەدى. دەگەنمەن ءبىزدىڭ قىس­قى كەزەڭدە دە بيتۋم وندىرۋگە مۇمكىن­دىگىمىز بار. بارلىق ماسەلە كەلىپ تۇسەتىن وتىنىمدەرگە بايلانىستى. بۇل ارادا زاۋىت تەك مۇناي ايىراتىن «سەپاراتوردىڭ» ءرولىن اتقاراتىنىن تۇسىنگەن ابزال.  دايىن بيتۋمنىڭ 70 پايىزى كاسىپورىن اۋماعىنان ارنايى اۆتوكولىكتەر ارقىلى, وزگەسى تەمىرجول كولىگىمەن شىعارىلادى. تاسىمالداۋ بويىنشا ماسەلە تۋىنداپ كورگەن ەمەس. الايدا ءبىزدىڭ زاۋىتتا بيتۋم 3 تاۋلىك قانا ساقتالاتىنىن ايتۋ كەرەك. ودان اسسا ىدىستاعى بيتۋم قاتىپ قالادى. بۇل تسيستەرنادا ساقتاپ وتىراتىن بەنزين نەمەسە تراكتور وتىنى ەمەس», دەيدى ساياتاي الىپباەۆ.

جالپى, بيتۋم ءوندىرۋ تەحنولوگياسى – اسا كۇردەلى ۇدەرىس. پاۆلودارداعى زاۋىت ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, ءبىر توننا مۇنايدان زاۋىتتاعى بيتۋم بلوگىنىڭ جۇكتەمەسىنە جانە ءوندىرىس جوسپارىنا بايلانىستى 5-تەن 9 پايىزعا دەيىن بيتۋم وندىرىلەدى ەكەن. ياعني ءبىر توننا مۇنايدان 90 كيلو بيتۋم الىنادى دەسەك, ءبىر توننا بيتۋمدى دايىنداۋعا 11 توننا شيكىزات قاجەت.

بيتۋم ءوندىرىسى توتىعۋ كولونناسىن­دا­عى گۋدرونداردىڭ (مۇناي وڭدەۋدىڭ اۋىر قالدىقتارى) توتىعۋى ناتيجە­سىندە جۇزەگە اسادى. بيتۋم ءوندىرىسىنىڭ نەگىزگى اپپاراتتارى – توتىعۋ كولوننالارى. مۇنايدان الىناتىن بيتۋم جول سالاسىنا, رۋبەماست, رۋبەرويد, ماستيكا, بيتۋم قاعازى جانە تاعى باسقا ونىمدەردىڭ وندىرىسىنە پايدالانىلادى.

كەرەكۋدە وندىرىلەتىن بيتۋمنىڭ نەبارى 10 پايىزى عانا وبلىستا قالا­دى. قالعانى وزگە وڭىرلەرگە جىبەرى­لەدى. ماسەلەن بىلتىر وڭىردەگى جەرگى­لىكتى ماڭىزى بار اۆتوكولىك جولدارىن جوندەۋگە شامامەن 35 مىڭ توننا بيتۋم جۇمسالىپتى. پاۆلودار وبلى­سىنىڭ جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى بيىلعى جوسپار بويىنشا جولداردى رەتتەۋگە 40 مىڭ توننا بيتۋم قاجەت بولاتىنىن حابارلادى. «قازاۆتوجول» ۇك» اق ورتالىق اپپاراتىمەن بىرلەسە بيتۋمدى ىرىكتەۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەنگەن. وسىعان بايلانىستى بيتۋم تاپشىلىعى بولمايدى دەپ بولجانىپ وتىر.

ال «قازاۆتوجول» اق وبلىستىق فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الەكسەي لوگۆينەنكونىڭ سوزىنە قۇلاق تۇرسەك, بۇل ۇيىمنىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن بيىل نەبارى 4 860 توننا بيتۋم قاجەت. وعان شامامەن رەسپۋبليكالىق تاس جولداردىڭ 123 شاقىرىمى اعىمداعى جوندەۋدەن وتكىزىلەدى. مەردىگەر كومپانيالار ءونىمدى ءوز بەتتەرىمەن ساتىپ الاتىنى سەبەپتى, ولاردىڭ جالپى قاجەتتىلىگى بويىنشا اقپارات جوق.

تاعى ءبىر ماسەلە وتاندىق بيتۋمنىڭ ساپاسىنا قاتىستى. ساياتاي الىپباەۆ كاسىپورىننان تيەلەتىن جول بيتۋمى ەۋروپالىق ساپا تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەدى, مەمست 33133-2014 مەملەكەتارالىق ستاندارتىنا سايكەس كەلەدى دەگەنىمەن, پاۆلودارلىق زاۋىتتان شىعاتىن بيتۋمنىڭ نورماتيۆتەرى بىلتىر كوڭىل كونشىتپەدى. «جول اكتيۆتەرىنىڭ ۇلتتىق ساپا ورتالىعى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىن ماماندارى پاۆلودار وبلىسى بويىنشا جولعا توسەلگەن بيتۋمنان 31 سىناما الىپ, ونىڭ 18-ءى تالاپ ەتىلگەن نورماتيۆتەرگە سايكەس بولماي شىققان.

«جول بيتۋمىن ەلىمىزدە قولدانىس تاۋىپ جۇرگەن نورمالار بويىنشا سىناقتان وتكىزەمىز. ستاندارت بويىنشا جولعا توسەلگەن بيتۋمنان سىناما الىنىپ, ونىڭ قىزۋعا توزىمدىلىگى تەكسەرىلەدى. ۇلتتىق ورتالىقتىڭ زەرتحانالارىندا وزگە دە ساپا كورسەتكىشتەرى تالدانادى. كوبىنە الىنعان ماتەريال تسەلسي بويىنشا 25 گرادۋس ىستىقتا سوزىلۋ قاسيەتىنەن ايىرىلاتىنىن بايقاتادى. جولعا توسەلگەن بيتۋمنىڭ توزۋعا قارسى قابىلەتى جوعارى بولۋى كەرەك. ەگەر بۇل كورسەتكىشى اناعۇرلىم جوعارى بولسا, ونىڭ اسفالت-بەتوندى قوسپانى بايلانىستىراتىن باستاپقى ساپاسى ۇزاق جىلدار بويى ءوز قاسيەتىن جوعالتپايدى», دەيدى ورتالىقتىڭ تاجىريبەلى قىزمەتكەرى ولەگ لەۆچەنكو.

پاۆلودار وبلىسى