ەلىمىز پايدالى قازبالار قورى بويىنشا الەمدە جەتەكشى ورىنداردىڭ قاتارىندا. وسى دەڭگەيگە ساي نارىقتاعى پوزيتسيانى نىعايتۋعا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, مينەرالدى-شيكىزات رەسۋرسىن تولىقتىرۋ مەن بازالىق مەتالداردى دايىن ءونىم تۇرىنە دەيىن تەرەڭ وڭدەۋ ارقىلى جەتەتىنىمىز ايقىن.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا سالادا وڭ سەرپىن بايقالدى. رەسمي دەرەكتەر بويىنشا 2022 جىلدىڭ قاڭتار-جەلتوقسانىندا مەتالل كەندەرىن ءوندىرۋ كولەمى الدىڭعى جىلداعى 3,28 ترلن تەڭگەگە قارسى قۇندىق ماندە 3,42 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. ال مەتاللۋرگياداعى شىعارىلىم 2021 جىلداعى 7,68 ترلن تەڭگەگە قارسى 9 ترلن تەڭگەدەن اسقان. مەتالل كەندەرى تاۋ-كەن ءوندىرۋ سەكتورىنىڭ جالپى شىعارىلىمىنىڭ شامامەن 14%-ىن قۇندىق ماندە قامتاماسىز ەتتى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى مەتاللۋرگيانىڭ سالماعى شامامەن 44%-عا جەتتى
ەكونوميكالىق دامۋ مەن الەۋمەتتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدا زور ءرول اتقاراتىن ماڭىزدى ونەركاسىپ سەكتورلارىنىڭ ءبىرى ‒ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى (تمك). قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق قۇرىلىمىندا ونەركاسىپتىڭ بۇل بۋىنى مۇناي-گاز سالاسى سەكىلدى ەرەكشە ورىن الادى. رەسپۋبليكانىڭ ءىجو-سىندەگى سەكتوردىڭ ۇلەسى شامامەن 9%-دى قۇرايدى. قازىرگى گەوساياسي داعدارىسقا بايلانىستى تۋىنداعان قيىندىقتارعا قاراماستان, سالا سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرە الدى. تۇتاستاي العاندا, تمك ەلدەگى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ شامامەن 26%-ىن قامتاماسىز ەتتى, ياعني رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ونەركاسىبىنىڭ تورتتەن بىرىنەن استامىن مەتالداردى ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ سەكتورى ۇستاپ وتىر.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا سالادا وڭ سەرپىن بايقالدى. رەسمي دەرەكتەر بويىنشا 2022 جىلدىڭ قاڭتار-جەلتوقسانىندا مەتالل كەندەرىن ءوندىرۋ كولەمى الدىڭعى جىلداعى 3,28 ترلن تەڭگەگە قارسى قۇندىق ماندە 3,42 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. ال مەتاللۋرگياداعى شىعارىلىم 2021 جىلداعى 7,68 ترلن تەڭگەگە قارسى 9 ترلن تەڭگەدەن اسقان. مەتالل كەندەرى تاۋ-كەن ءوندىرۋ سەكتورىنىڭ جالپى شىعارىلىمىنىڭ شامامەن 14%-ىن قۇندىق ماندە قامتاماسىز ەتتى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى مەتاللۋرگيانىڭ سالماعى شامامەن 44%-عا جەتتى.
مەتالل كەندەرىن ءوندىرۋ قۇرىلىمىندا تەمىر كەنىنە 684,3 ملرد تەڭگەدەن, ءتۇستى مەتالل كەنىنە 2,73 ترلن تەڭگەدەن كەلدى. مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىنىڭ قۇرىلىمىندا قارا مەتاللۋرگيا ۇلەسى ‒ 3,17 ترلن تەڭگەنى, نەگىزگى اسىل جانە ءتۇستى مەتالدار ءوندىرىسى – 5,82 ترلن تەڭگەنى, مەتالل قۇيۋ 25 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
تابيعي تۇردە قارا مەتاللۋرگيانىڭ فەرروقورىتپا وندىرىسىندە 2,6%-عا, 2,1 ملن تونناعا دەيىن ءوسىم تىركەلدى, الايدا بولات ءوندىرىسى 8%-عا, 4,1 ملن تونناعا دەيىن, شويىن 10,3%-عا, 3,2 ملن تونناعا دەيىن قىسقاردى. ءتۇستى مەتاللۋرگيادا اليۋميني شىعارۋ وڭ (0,2%, 1,6 ملن تونناعا دەيىن), مىس شىعارۋ ەلەۋسىزدەۋ تەرىس (1,2%, 453 مىڭ تونناعا دەيىن) توڭىرەكتە بولدى. قورعاسىن مەن مىرىش ءوندىرىسى تيىسىنشە 108,8 مىڭ جانە 266,3 مىڭ تونناعا دەيىن قىسقاردى. التىن ءوندىرىسى 13%-عا, 129,6 تونناعا ارتتى.
ەكسپورتتىق جەتكىزىلىمدەرگە كەلەتىن بولساق, 2022 جىلدىڭ 11 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ بارلىق ەكسپورتىنىڭ 14%-دان استامى (11 ملرد دوللار) جانە تمد ەلدەرىنە ەكسپورتتىڭ شامامەن 21%-ى (2,8 ملرد دوللار) مەتالدار مەن ودان جاسالعان بۇيىمدارعا تيەسىلى بولعان. سالىستىرمالى تۇردە بۇل ازىق-ت ۇلىك, حيميا, جەڭىل ونەركاسىپ جانە اعاش وڭدەۋ ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋدان شامامەن 1 ملرد دوللارعا كوپ.
2022 جىلى سالادا 3,5 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 232 ملرد تەڭگەگە 19 جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلعان. الداعى ۋاقىتتا سەكتوردا جاڭا قۋاتتار مەن كاسىپورىنداردى ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. ايتالىق, قاراعاندى وبلىسىنداعى ساران ونەركاسىپتىك ايماعىندا ءۇش مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىن: مىرىشتالعان بولات ءوندىرۋ زاۋىتىن, قۇبىر زاۋىتىن جانە ىستىق مىرىشتاۋ زاۋىتىن سالۋ جوسپارلانۋدا. ينۆەستيتسيا كولەمى 478 ملن دوللار كولەمىندە بولادى دەپ كۇتىلەدى. جاڭا كاسىپورىندار 2 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشادى.
اقتوبە وبلىسىندا رەلس, تەمىرجول دوڭگەلەگى, قۇرىلىس جانە قۇرىلىمدىق ارماتۋرا شىعاراتىن QazSpetsSteel بولات بالقىتۋ زاۋىتى سالىنباق. قۋاتتىلىعى جىلىنا 800 مىڭ توننا ءونىمدى قۇرايتىن جوباعا 587 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىنادى.
بۇگىندە «قازاقمىس», Kazzinc, قازاقستان ءاليۋمينيى, قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى, وسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتى سياقتى يندۋستريا الىپتارى ەلىمىزدىڭ ءتۇستى مەتالداردى ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ سالاسىنداعى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنىڭ نەگىزگى ءىرى كاسىپورىندارى بولىپ سانالادى. تەمىر كەندەرىن ءوندىرۋ جانە قارا مەتاللۋرگيا سالاسىندا «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ», «قازحروم», «جايرەم» كەن بايىتۋ كومبيناتى, «سوكولوۆ-سارىباي» تاۋ-كەن بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى, تەمىرتاۋ ەلەكترومەتاللۋرگيالىق كومبيناتى جانە باسقا دا بەلدى نىساندار جۇمىس ىستەيدى. ءبىرازى ءوندىرىس اياسىن كەڭەيتىپ, زاماناۋي ۇردىستەرگە ساي تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋلاردى جۇزەگە اسىرۋدا. مىسالى, ERG توبىنا كىرەتىن «سوكولوۆ-سارىباي» تاۋ-كەن بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى (سسكوب) قۇرامىندا تەمىر مولشەرى جوعارى BF-تۇيىرشىكتەردىڭ سىناق پارتياسىن شىعاردى. جاڭا ءونىمنىڭ سيپاتتاماسىن راستايتىن حالىقارالىق سەرتيفيكات الىندى. كاسىپورىندا كونتسەنترات ءوندىرىسىنىڭ تەحنولوگيالىق سحەماسىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باستالدى. جاقىن ارادا ونەركاسىپ كەشەنىنە نەگىزگى تەحنولوگيالىق جابدىقتار جەتكىزىلەدى. قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىمەن بىرگە ينۆەستيتسيالار شامامەن 2,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ جانە جاڭا ءونىم الۋ بۇگىنگى قالىپتاسىپ وتىرعان گەوساياسي جاعدايدا وتە وزەكتى. بۇل جاڭا وتكىزۋ نارىقتارىنا, ونىڭ ىشىندە ەۋروپاعا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, توپتىڭ رەسەيلىك سەرىكتەستەرى ۇشىراپ وتىرعان جانە سالاداعى ءوندىرىستىڭ قۇلدىراۋىنا اكەلگەن سانكتسيالاردىڭ تەرىس ىقپالىن جويادى.
بىلتىر كۇردەلى ينۆەستيتسيالار مەتاللۋرگيا سالاسىندا 606,3 ملرد تەڭگەنى جانە مەتالل كەندەرىن ءوندىرۋ سالاسىندا 689,2 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. رەسپۋبليكا بويىنشا ونەركاسىپتىك سەكتورداعى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ بارلىق كولەمىنەن تمك-نىڭ جيىنتىق ۇلەسى 18%-عا جەتتى.
تىكەلەي ەكونوميكالىق اسەردەن باسقا, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ىقپالىن تيگىزەدى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تمك ونەركاسىپ سەكتورى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بارلىق تىزىمدىك سانىنىڭ 27%-دان استامىن قۇرادى. تىكەلەي مەتاللۋرگيادا ەلىمىزدىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبى قىزمەتكەرلەرىنىڭ شامامەن 30%-ى, مەتالل كەندەرىن وندىرۋدە تاۋ-كەن سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ شامامەن 44%-ى جۇمىسپەن قامتىلدى. كەنشىلەردىڭ ەڭبەكاقىسى ءداستۇرلى تۇردە تۇراقتى سيپاتقا يە. 2022 جىلدىڭ سوڭعى توقسانىندا قازاقستاندا ورتاشا ايلىق جالاقى 338,7 مىڭ تەڭگەنى, ونەركاسىپتە ‒ 474,3 مىڭ تەڭگەنى, مەتاللۋرگيادا – 537,5 مىڭ تەڭگەنى, مەتالل كەندەرىن ءوندىرۋ سەگمەنتىندە 558,3 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. سونىمەن قاتار بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ ERG توبىنىڭ وندىرىستىك كاسىپورىندارى ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن 15%-عا ارتتىرعان. كومپانيا ەڭبەكاقى قورىن ۇلعايتۋعا قوسىمشا 60 ملرد تەڭگە باعىتتاعان.
بۇدان باسقا, تمك كاسىپورىندارىنىڭ مونوقالالاردى جانە جالپى قاتىساتىن وڭىرلەردى دامىتۋعا قوساتىن ۇلەسى زور. مىسالى, Kaz Minerals – ەكىباستۇز, Kazzinc ‒ التاي جانە ريددەر, ERG ‒ حرومتاۋ, رۋدنىي, اقسۋ جانە باسقا دا شاھارلاردى دامىتۋعا اتسالىسادى. قازمىرىش كومپانياسى وقۋ ورىندارىن قولداۋدان باستاپ, اپاتتى جاعدايداعى جىلۋ-ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىن قالپىنا كەلتىرۋگە, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا بايلانىستى ءارتۇرلى الەۋمەتتىك ماڭىزدى سالالاردى ىلگەرىلەتۋگە بەلسەندى قاتىسادى. ال ERG اقتوبە, قوستاناي جانە پاۆلودار وبلىستارىنىڭ مەكتەپتەرىن تسيفرلىق تەحنولوگيالارمەن قامتاماسىز ەتۋگە جاردەمدەسۋدە, سونداي-اق اقتوبە مەن حرومتاۋ مەكتەپتەرىندەگىەكولوگيالىق باستامالارعا, جالپى ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ كاسىبىنە قولداۋ كورسەتۋدە.
تمك سونداي-اق شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا زور ءمان بەرىپ كەلەدى. بۇل رەتتە كاسىپكەرلەرگە 3%-بەن نەسيە بەرۋگە قاراجات ءبولۋ (ERG حرومتاۋ مونوقالاسىن دامىتۋ شەڭبەرىندە) جانە جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردەن ساتىپ الۋ وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋدا ۇلكەن ءرول اتقارادى. وتكەن جىلى توپ 1,63 ترلن تەڭگەگە تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الدى, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق كومپانيالاردان ساتىپ الۋ كولەمى 1,24 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. سول سەكىلدى Kazzinc بيزنەس-جوبالار كونكۋرسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 13 وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن 18 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا مەموراندۋمدار مەن وفتەيك-كەلىسىمشارتتار جاساسقان.
بۇگىندە جەر قويناۋى ‒ حالىقتىڭ مەنشىگى. سوندىقتان سالا ماماندارى مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىندە جەر قويناۋىن ەكونوميكالىق ءوسۋ مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭ قوزعالتقىشى رەتىندە دامىتۋ, بۇل بويىنشا جالپىۇلتتىق باسىمدىقتى بەكىتۋ, سونداي-اق الداعى ناقتى باعدارلاردى ايقىنداۋ ءۇشىن تمك-نى دامىتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن العا تارتىپ وتىر.
سونىمەن قاتار جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا سالىق سالۋ جۇيەسىن بىرىزدەندىرۋگە, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋعا ماڭىز بەرىلىپ, ينۆەستيتسيالىق الەۋەتتى شەكتەيتىن تەجەۋشى فاكتورلاردى جويۋعا باسا نازار اۋدارىلۋى قاجەت. بۇل باعىتتا (ەلىمىزدىڭ تمك سالىق سالۋ جۇيەسىن رەتتەۋدە) اۋستراليا, كانادا سىندى الەمنىڭ جەتەكشى تاۋ-كەن ءوندىرۋشى ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنگەن ۇتىمدى.
سالىق جۇكتەمەسىنىڭ كوەففيتسيەنتىن ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن قايتا قاراۋ دا وزەكتى. قازىرگى ۋاقىتتا قارجى مينيسترلىگى قولداناتىن ەسەپتەۋ ەرەجەلەرىنە سايكەس, تمك-داعى سالىق جۇكتەمەسى – 8-9%. الايدا سالىق جۇكتەمەسىنىڭ كوەففيتسيەنتىن ەسەپتەۋ ءۇشىن باستاپقى دەرەكتەر رەتىندە مەملەكەتكە تولەنگەن سالىقتاردىڭ سالىق سالىنعانعا دەيىنگى كومپانيالاردىڭ پايداسىنا اراقاتىناسىن قولدانۋدى كوزدەيتىن دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جالپىعا بىردەي تانىلعان ادىستەمەسى نەگىزىندە ەسەپتەۋ جۇرگىزىلسە, وندا قازاقستاننىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىندارىنا سالىق جۇكتەمەسى 40-45%-دى قۇرايدى. وسىلايشا, كورسەتكىش قارجى مينيسترلىگىنىڭ ساندارىنان بىرنەشە ەسە ەرەكشەلەنەدى.
تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارىنىڭ رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعى اتقارۋشى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ماكسيم كونونوۆتىڭ پىكىرىنشە, وسىنداي قىزمەتتى ىنتالاندىراتىن تەحنوگەندىك مينەرالدىق تۇزىلىمدەردى قايتا وڭدەۋ جونىندەگى وپەراتسيالارعا سالىق سالۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋ جانە حالىقارالىق سالىق سالۋعا قاتىستى سالىق كودەكسىنىڭ ءبولىمىن قايتا قاراۋ قاجەت.
مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن ءوزارا ءىس-ارەكەتىندە جوبالىق جانە باسقا قۇجاتتاردى كەلىسۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋ جانە قىسقارتۋ ارقىلى «بىرىڭعاي تەرەزە» قاعيداتىن ەنگىزۋدىڭ ءمانى زور. سونىمەن قاتار گەولوگيالىق بارلاۋ كومپانيالارى ءۇشىن ققس مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋ, جەر قويناۋى تۋرالى وزەكتى جانە جوعارى دالدىكتەگى دەرەكتەردى الۋ ماقساتىندا وڭىرلىك اەروگەوفيزيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىس ەنگىزىلۋدە.
سول سەكىلدى ەكولوگيالىق كودەكستىڭ ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ سالاسىنداعى جوبالىق قۇجاتتامانى كەلىسۋ مەرزىمدەرى مەن راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋ بولىگىندە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جاعى دا بار. قازىردە ازىرلەنىپ جاتقان ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالار (ەقج) بويىنشا انىقتامالىقتاردى كليماتتىق جانە ەكولوگيالىق جاعدايلارعا بەيىمدەپ, ولاردى ناقتى سالالاردا قولدانۋدىڭ ەكونوميكالىق قولجەتىمدىلىگىن ەسكەرگەن ءجون.
بۇدان بولەك, قازىرگى ۋاقىتتا قارا جانە ءتۇستى مەتالل سىنىقتارىن دايىنداۋشىلار دا بىرقاتار تۇيتكىلدەرگە تاپ بولىپ وتىر. ايتالىق, سىنىقتاردى ەكسپورتتاۋعا تىيىم سالۋ نورماتيۆتىك اكتىلەرمەن رەتتەلمەگەن جانە وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىنداردى ‒ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىن شىعىنعا باتىرادى. ال سىنىقتاردى دايىنداۋشىلار مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىندارعا سىنىقتاردى جەتكىزگەنى ءۇشىن تولەمدەردى ۋاقتىلى المايدى, ۆاگونداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە تاپ بولادى.
تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – وتاندىق وڭدەۋشىلەردى مەتالل تۇرلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ. قازىرگى كەزدە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارى ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى زاڭنىڭ 60-بابىندا رەگلامەنتتەلگەن قولدانىستاعى تارتىپكە سايكەس وڭدەۋشى ونەركاسىپ كاسىپورىندارىن وتاندىق شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ەرىكتى ۇشجاقتى كەلىسىمدەر جاساپ جاتىر. نازار اۋدارارلىعى ‒ يندۋستريا مينيسترلىگى جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كودەكسىنە جانە ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى زاڭعا جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان كەلىسىمشارتتىڭ قولدانىسىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ, ال قاتتى پايدالى قازبالاردى وندىرۋگە ارنالعان ليتسەنزيالار بويىنشا مىندەتتەمەلەردى ورىنداماعانى ءۇشىن تۇراقسىزدىق ايىبىن تولەۋ تۇرىندەگى تمك كاسىپورىندارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر پاكەتىن ازىرلەگەن. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ تمك كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعى تاراپتاردىڭ مىندەتتەمەلەرى, ولاردى ورىنداۋ شارتتارى جانە باسقا دا ماسەلەلەر تاراپتار اراسىنداعى كەلىسىمشارت نەگىزىندە رەتتەلۋگە ءتيىس دەپ سانايدى.
«ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى زاڭدى ازىرلەۋ كەزىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار قولداعان باستاپقى تۇجىرىمداما سونداي بولعان, كوپتەگەن كومپانيا ەرىكتى نەگىزدە كەلىسىمشارتتارعا قول قويدى. وسىنداي تاجىريبە كەڭ قولدانىس تابۋى كەرەك», دەيدى تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارىنىڭ رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعى اتقارۋشى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەربول زاكاريانوۆ.
وسىلايشا, وتاندىق قايتا وڭدەۋشىلەردى قولجەتىمدى شيكىزاتپەن تولىققاندى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءىرى مەتالل وندىرۋشىلەرگە اسەر ەتۋدىڭ قوسىمشا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق تەتىكتەرىن پىسىقتاۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن تالقىلاۋ جانە بارلىق تاراپتاردىڭ وڭتايلى ورىنداۋى ءۇشىن مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىنداردىڭ, وڭدەۋشى ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس توبىن قۇرۋ ۇسىنىلىپ وتىر.