تشو: وزىق ۇردىستەگى وتىز جىل

ونىمدەردى وتكىزۋ بارىسى دا قارقىندى. وتكەن جىلى 1,19 ملن توننادان اسا سۇيىتىلعان گاز, 9,7 ملرد تەكشە مەتردەن اسا قۇرعاق گاز, 2,4 ملن تونناعا جۋىق كۇكىرت وتكىزىلدى

سالاداعى كۇتپەگەن قيىندىق­تار­دى تاباندىلىقپەن ەڭسەرۋ, دۇرىس ستراتەگيا جانە بيزنەستى ساۋاتتى دا جاۋاپتى جۇرگىزۋ قاشاندا ءوز ناتي­جە­سىن بەرەرى انىق. زاماناۋي ەكو­نو­ميكانىڭ قوزعالتقىشى سانالاتىن مۇناي, گاز جانە ىلەسپە ونىمدەر ءون­دىرۋ­شى كومپانيا قىزمەتىنىڭ جو­عارى دەڭگەيى وسىعان دالەل. وتكەن جىلى «تەڭىزشەۆرويل» جشس وندىر­گەن شيكى مۇناي كولەمى 29,2 ملن تون­نانى قۇراپ, الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 10%-عا ارتىق بولدى. بۇل – رەسپۋبليكاداعى شيكى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ شامامەن 34%-ى.

سويتە تۇرا تشو وندىرىلگەن شيكى مۇنايدىڭ ءار تونناسىنا شاققانداعى جالپى شىعارىندىلار (ەميسسيالار) كولەمىن 2000 جىلدان بەرى 75%-عا قىسقارتتى. بىلتىر وندىرىلگەن گازدىڭ 99%-ى كادەگە جاراتىلدى. سونداي-اق سۋدى قايتادان پايدالانۋ كورسەتكىشى 49%-عا جەتتى. كومپانيا تۇرمىستىق اعىن سۋلاردى كادەگە جاراتۋ, وندىرىستىك ماقساتتا تازارتۋ مەن قايتا پايدالانۋ ارقى­لى سۋدى ۇنەمدەۋ باعىتىنداعى ءىس-شارالاردى ۇزدىكسىز جۇرگىزىپ كەلەدى. قالدىقتاردىڭ 35-تەن اسا ءتۇرى قايتا وڭدەۋگە جىبەرىلىپ, بىلتىر وڭدەۋ دەڭگەيى 63%-دى قۇرادى. جەتەكشى كومپانيا ۇزدىك تەحنولوگيالاردى ەنگىزە وتىرىپ, ءوز قىزمەتىن ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى دۇنيەجۇزىلىك ستان­دارتتارعا ساي جۇزەگە اسىرىپ وتىر.

ونىمدەردى وتكىزۋ بارىسى دا قار­قىندى. وتكەن جىلى 1,19 ملن تون­نادان اسا سۇيىتىلعان گاز, 9,7 ملرد تەكشە مەتردەن اسا قۇرعاق گاز, 2,4 ملن تونناعا جۋىق كۇكىرت وتكىزىلدى.

جۋىردا ىسكە قوسىلعان اتىراۋ قالا­سىنداعى KPI مۇناي-حيميا كە­شە­نىنە شيكىزات رەتىندە پايدالاناتىن پروپاننىڭ 100%-ى تشو-دان جەتكىزىلىپ جاتىر.

بۇعان دەيىن, 2022 جىلدىڭ ماۋ­سىم ايىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەت پەن تەڭىز كەن ورنىنىڭ اكتسيونەرلەرىنە تاپشىلىقتى جابۋ ءۇشىن 2 ملرد تەكشە مەتر گازدى ەكسپورتتاۋشىدان ىشكى نارىققا قايتا باعىتتاۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىرعان بولاتىن. «ىشكى نارىقتاعى گاز تاپ­شىلىعى كەلەسى جىلدىڭ وزىندە-اق بولجانىپ وتىر. گازعا دەگەن ىشكى قاجەت­تىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ونىڭ ەكسپورتىنان ءسوزسىز باسىمدىققا يە», دەپ ءتۇسىندىردى پرەزيدەنت.

كەيىنىرەك, قازاقستانعا ساپارى اياسىندا Chevron كورپوراتسياسىنىڭ باس­شىسى مايكل ۆيرت «تەڭىز­شەۆ­رويل» قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە قو­سىمشا 2,6 ملرد تەكشە مەتر تاۋار­لىق گاز جىبەرەتىنىن حابارلادى. تشو بارلىق وڭدەلگەن تاۋارلىق گازدى قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىنا جەتكىزبەك. وتكەن جىلى كومپانيا ەلىمىزدەگى مۇناي-حيميا ونەركاسىبى مەن ىشكى نارىققا قاجەتتى گازعا ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىستى وتەۋ­دە بەلسەندى ءىس-قيمىل تانىتتى. ءسويتىپ, تشو وندىرگەن گازدىڭ 87%-ى قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىنا جىبەرىلدى. قاجەتتىلىكتى ەسكەرىپ, كومپانيا ەلىمىزدە وندىرىلەتىن گازدىڭ بارلىق 100 پايىزىن قال­دى­رۋدى جوس­پارلاپ وتىر.

2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا تەڭىزدە ىلەسپە شيكى 16,1 ملرد تەكشە مەتر گاز ءوندىرىلدى, ونىڭ ءبىر بولىگى قايتادان قاباتقا ايدالادى, ءبىر بولىگى كومپانيانىڭ ىشكى وندىرىستىك قاجەتتىلىكتەرىنە پايدالانىلادى.

تشو-نىڭ 1993 جىلدان باس­تاپ 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىنگى ارا­لىقتاعى قازاقستانعا تىكەلەي قار­جىلاي سالىمى كاسىپورىننىڭ جەرگى­لىكتى قىزمەتكەرلەرىنە تولەنگەن ەڭبەكاقىنى, قازاقستاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر مەن قامتۋشىلاردىڭ ونىم­دەرى مەن قىزمەتتەرىن ساتىپ الۋعا جۇمسالعان قارجىنى, مەم­لە­كەتتىك كاسىپورىندارعا اۋدارىلاتىن تولەمدەر, سەرىكتەسكە بو­لىن­گەن دي­ۆي­دەند­تەردى, سونداي-اق مەم­لەكەت­تىك بيۋدجەتكە اۋدارىلعان سالىق جانە رويال­تي تۇرىندەگى تولەم­دەر­دى قوسا العاندا 176 ملرد دوللاردان استى. ال 2022 جىلى كومپانيا قازاق­ستان بيۋدجەتىنە 14,5 ملرد دوللار كولە­مىندە تىكەلەي تولەم جاساپ, ەل ەكو­نو­­ميكاسىنىڭ نىعايۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.

2022 جىلى تشو سوڭعى 6 جىلداعى قازاقستاندىق تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋدىڭ ەڭ جوعارى ۇلەسىنە ‒ 70%-عا قول جەتكىزدى. جۇمسالعان قا­راجاتتىڭ باسىم بولىگى كەلە­شەك كەڭەيۋ جوباسى ‒ ۇڭعىما ەرنەۋىن­دە­گى قىسىمدى باسقارۋ جوباسى­مەن (ككج-ۇەقبج) بايلا­نىس­تى. بۇل جوبا­لار بىرىك­تىرى­لىپ, ءبىر ۋاقىتتا ىسكە اسىرىلادى. ككج-ۇەقبج اياق­تال­عاننان كەيىن تەڭىز كەن ورنىنداعى شيكى مۇناي ءوندىرۋ قۋاتى جىلىنا 12 ملن تونناعا, ال جالپى كولەمى 39 ملن تونناعا دەيىن ۇلعاياتىن بولادى. ككج ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرسە, ۇەقبج ۇڭعىما ساعاسىنداعى قىسىمدى تومەندەتىپ, وندىرىستەگى التى كەشەندى تەحنولوگيالىق جەلى­دە­گى قىسىمدى ارتتىرۋ ارقىلى تەڭىز كەن ورنىنداعى زاۋىتتاردىڭ وندىرگىش قۋاتىنىڭ تولىق قولدا­نىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل بىلىك­تى مامانداردى دايارلاۋ, شەتەل­دىك كومپانيالارمەن سەرىكتەس­تىك قاتىناس ورناتۋ ارقىلى تەحنولوگيا الماسۋ جانە جەرگىلىكتى ينفرا­قۇ­رىلىمدى جاڭ­عىرتۋ تۇرىندە مۇرا قالدىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىن ۇلتتىق ماڭىزى بار جوبا.

قازىرگى كۇنى ۇەقبج قۇرىلى­سى­نىڭ باسىم بولىگى اياقتالعان. جوبا جۇيەلەردى ىسكە قوسۋ ساتىسىندا جانە ءوندىرىس نىساندارىن جوعارى قى­سىم­نان تومەنگى قىسىمعا كوشىرۋ جۇ­مىستارىن باستايدى.

1993 جىلى كاسىپورىن جۇمىس­شى­لارى اراسىندا قازاقستان ازا­مات­­تارىنىڭ ۇلەسى 50%-دى قۇ­را­سا, 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىن­شا قازاقستاندىق ماماندار تشو-نىڭ نەگىزگى وندىرىسىندەگى لاۋا­­زىمداردىڭ 94,8%-ىنا يە.

كومپانيانىڭ جەرگىلىكتى حالىق يگىلىگىنە سالعان ينۆەستيتسيا­سى ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ومىرىنە ەلەۋ­لى وزگەرىستەر اكەلۋدە. الەۋ­مەت­­تىك باستامالار اتىراۋ وبلى­سىنىڭ ءاربىر تۇرعىنىنىڭ الەۋە­تىن اشۋ مەن ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان. كوم­پانيا ەلىمىزدىڭ ەكونو­مي­كا­لىق دامۋى مەن كاسىپ­ورىن ورنا­لاس­قان ءوڭىردىڭ جەرگىلىكتى حال­قىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. 1993 جىلى نەگىزى قالانعاننان بەرى تشو اتىراۋ وبلىسىنىڭ تۇر­عىن­دارى مەن قىزمەتكەرلەرىن قام­تيتىن الەۋمەتتىك جوبالار مەن باعدار­لا­ما­لاردى قارجىلاندىرۋعا 2,7 ملرد-تان استام دوللار جۇمسادى. «يگىلىك» ەرىكتى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم باع­دار­لاماسىنىڭ 2023 جىلعى بيۋد­جەتى 25 ملن دوللاردى قۇرادى. بۇل قارجى نەگىزىنەن اتىراۋ وبلى­سىن­داعى بالاباقشا, اۋرۋحانا, مەكتەپ جانە باسقا دا الەۋمەتتىك نىسان­داردىڭ قۇرىلىسىنا باعىت­تالادى.

«جاھاندىق مۇناي نارىعىنداعى جاعدايعا قاراماستان, كومپانيامىز كاسىبي جاۋاپكەرشىلىك تانىتىپ, دۇرىس جولدى تاڭداۋ ارقىلى قۇندىلىقتاردان تايماي, جوعارى ناتيجە كورسەتە الدى. بۇعان ءتورت اك­تسيو­نەرىمىز بەن قازاقستان ۇكى­مە­تى­نىڭ كورسەتىپ وتىرعان قول­داۋىنىڭ, سونىمەن بىرگە قىز­مەتكەرلەرىمىزدىڭ زور قابىلەتى مەن ادال ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك», دەپ اتاپ ءوتتى تشو باس ديرەكتورى كەۆين لايون جۋرناليستەرمەن وتكەن كەزدەسۋدە.