ادام مۇمكىندىگى ارتقان ءداۋىر

الماتى ‒ تسيفرلىق سالاداعى جاڭاشىلدىقتاردى تالقىلاپ, ۇزدىك جەتىستىكتەر تۋرالى ايتاتىن ەلىمىزدىڭ IT يندۋستريالىق ورتالىعى. مەگاپوليس IT كومپا­نيا­­لاردىڭ باسىم بولىگى ورنالاسىپ, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنىڭ دامۋىنا قولايلى ينفراقۇرىلىم قالىپتاسقان ورتا رەتىندە ەرەكشەلەنەدى. جۋىردا Digital Almaty تسيفرلىق فورۋمى «جاڭا بولمىستاعى تسيفرلىق سەرىكتەستىك» اتاۋىمەن وتكىزىلىپ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار يندۋسترياسىن دامىتۋدىڭ زاماناۋي جاھاندىق سىن-قاتەرلەرىن ساراپتاۋعا ارنالدى. وعان ءىرى IT كوم­پانيالاردىڭ باسشىلارى مەن ساندىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى حالىقارالىق ساراپشىلار, وتاندىق IT قوعامداستىق وكىلدەرى جينالدى. كەڭ اۋقىمدى پانەلدىك سەسسيالاردا ونەركاسىپ سالالارىنىڭ تسيفرلاندىرۋعا ۇدەمەلى كوشۋى, تسيفرلىق ماينينگ پەرسپەكتيۆالارى, روبوتتاندىرۋ, ەۋرازيالىق وڭىردە IT سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى كوتە­رىلدى. پىكىرتالاسقا قاتىسۋ­شى­لار مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىن, كريپتوبيرجالاردى دامىتۋ پەر­س­پەكتيۆالارىن, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كيبەرقاۋىپسىزدىك پەن تەحنولوگيا ماسەلەلەرىن ورتاعا سالدى. پانەلدىك سەسسيا­لار بارىسىندا فورۋمعا قاتى­سۋ­شىلار تەحنوپاركتەردىڭ دامۋىن, كورپوراتيۆتىك يننوۆاتسيالار ترەندتەرىن, كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى, تسيفرلىق نا­رىق­­تارداعى دەرەكتەردى رەت­تەۋ ماسەلەلەرىن قوزعادى. سون­داي-اق فورۋم اياسىندا ين­دۋس­تر­يا 4.0 كورمەسى, Astana Hub Battle, تەحنولوگيالىق­ مارافون, ستارتاپتار كورمەسى جانە بالالار روبوتتەحنيكاسى بويىنشا حالىقارالىق چەمپيونات ۇيىمداستىرىلدى. Digital Almaty Awards جەڭىمپازدارى ماراپاتتالىپ, Tech Garden Awards كاسىپورىندارىن تسيفرلىق دامىتۋ كونكۋرسىنىڭ قورىتىندىسى شىعارىلدى.

مەرەيتويلىق فورۋمدا تسيفر­لىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين شاھاردا ۇزدىك IT مامانداردى جينايتىن وڭىرلىك حاب قۇرۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. سالا باسشىسى مەملەكەتتىك قىز­مەت­تەردىڭ 80 پايىزى eGov ءمو­بيل­دى قوسىمشاسىندا قول­جە­تىمدى ەكەنىنە, ونى اي سايىن 2,5 ملن ادام بەلسەندى تۇردە پاي­دالاناتىنىنا, سوت كەڭسەسىنە كىرۋگە نەمەسە وتباسى بانكىندە يپوتەكالىق نەسيەگە قۇجاتتارعا قول قويۋ ءۇشىن ەلەكتروندىق تسيفر­لىق قولتاڭبانى فلەشكادا الىپ ءجۇرۋدى قاجەت ەتپەيتىن QR قول­تاڭباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا توقتالدى. ءموبيلدى جۇيەدەگى يننوۆاتسيالار بارلىق سالا­عا قولجەتىمدى, سونداي-اق eGov mobile-گە eOtinish, eDensaulyk سياقتى قىزمەتتەر ەن­گى­زىلدى.

الەم اسقان جىلدامدىقپەن وزگەرىپ جاتقان قازىرگى ۋاقىتتا تسيفرلاندىرۋ بارلىق سالادا نە­گىزگى قوزعالتقىشتاردىڭ ءبىرى بول­ماق. الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ەربولات دوساەۆ شاھاردىڭ قازاق­ستاننىڭ ەڭ ءىرى مەگاپوليسى رە­تىندە تسيفرلىق ترانسفورماتسيا­لار فارۆاتەرىندە سەنىمدى تۇردە العا جىلجىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. الماتىدا تسيفرلاندىرۋدىڭ ەنۋ دەڭگەيى ‒ قازاقستانداعى ەڭ جوعا­رى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. قالادا مەم­لە­كەتتىك قىزمەتتەردىڭ 96%-ى تسيفرلىق فورماتتا جۇر­گىزىلەدى. وتكەن جىلدىڭ شىلدەسىندە الماتى العاش رەت Thoughtlab (نيۋ-يورك) الەمدىك جەتەكشى زەرتتەۋ كومپانياسىنىڭ نۇسقاسى بويىنشا تسيفرلىق دامۋ ستراتەگيالارىنىڭ ازىرلىگى دارە­جە­سى جونىندە ازيا قالا­لا­رى­نىڭ العاشقى بەستىگىنە كىردى.

بۇگىندە كريپتوۆاليۋتا الەم­نىڭ كەيبىر ەلدەرىندە تولەم قۇرا­لى رەتىندە قولدانىلسا, ەندى ءبىر جەردە اكتيۆ رەتىندە پايدالانىلادى. 1 قاڭتاردان باستاپ ەلىمىزدە تسيفرلىق اكتيۆتەردى شىعارۋعا جانە ولاردىڭ اينالىمىنا, تسيفر­لىق ماينينگ قىزمەتىن دا­مى­­تۋعا قاتىستى زاڭ كۇشىنە ەندى. بۇل تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ زاڭ­دى نارىعىن قالىپتاستىرۋعا, سالاعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا جانە ەكونوميكانى دامىتۋعا ىقپالىن تيگىزبەك. سونداي-اق قازاقستاندىق بلوكچەين تەحنولوگيالارى سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالار ايتارلىقتاي قيىندىقتارعا تاپ بولعان. دەسە دە مەملەكەت سالانىڭ دامۋ ۇردىستەرىنە تۇسىنىستىكپەن قاراپ, سوڭعى كەزدەرى وڭ ۇردىستەر بايقالۋدا. ساراپشىلار قاۋىپ­سىز­دىك ماسەلەلەرىن ەسكەرە جانە اقشانى جىلىستاتۋعا قارسى ءىس-قي­مىلعا جاعداي جاساي وتىرىپ, قازاقستاندا كريپتوۆاليۋ­تا اينالىمىن ەنگىزۋ قاجەت ەكە­­نىنە سەنىمدى. بۇل رەتتە نارىقتا كريپتوترەيدەرلەر مەن الاياقتاردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى ازاماتتاردى جان-جاقتى ساۋاتتاندىرۋ وزەكتى بولماق.

ونەركاسىپتى تسيفرلى ترانسفورماتسيالاۋ جايىنا زەر سالساق, يندۋستريا 4.0 ەلەمەنتتەرىنە بايلا­نىستى كورسەتىلەتىن مەم­­لەكەتتىك قولداۋ مەن رەتتەۋ جولدارى قاراستىرىلۋدا. ءوندى­رىس ورىندارىندا تسيفرلى جوبا­لاردى دامىتىپ, ەنگىزۋ كەزىن­دە تۋىندايتىن وزەكتى ماسە­لە­لەر تالقىلانعان سەسسيادا «الليۋر» كومپانيالار توبى, Tesla, Faceplate, CEO Geometry سىندى ءىرى كومپانيالار وكىلدەرى ونەركاسىپتى زاما­نا­ۋي تۇرعىدا ىلگەرىلەتۋ جونىن­دەگى تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. بۇل تۇستا اتاپ وتىل­گەن­دەي, تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ونەركاسىپكە ەنگىزەتىن كاسىپ­ورىنداردى ىنتالاندىرۋعا بايلانىستى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيس­تر­لىگى ءتيىستى زاڭ اكتىلەرىنە وز­گە­­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەن­گىز­گەن, سونداي-اق IT شەشىم­دەر­دى ازىرلەپ, قولداناتىن ءوندى­رىس ورىندارىنىڭ شامامەن 60 ملن تەڭگەگە دەيىنگى سومادا جۇم­سالاتىن شىعىندارىنىڭ 40%-دان 50%-عا دەيىنگى كولەمى وتەلەتىن بولادى.

Digital Almaty بەسىنشى فورۋمى اياسىندا «اتاكەنت» قازاق­ستان­دىق ىسكەرلىك ىنتىماق­تاس­تىق ورتالىعىنىڭ اۋماعىندا اشىلعان تسيفرلىق جوبالاردىڭ حالىقارالىق كورمەسىندە مەي­مان­دارعا eGOV Mobile, Smart Data Ukimet, Smart Industry Management Platform ءىرى جوبالارى, تەحنوپارك­تەر, سونداي-اق بىرقاتار ستارتاپتار تانىستىرىلدى.

ەاەو ەلدەرىنىڭ ءىت نا­رىق­تارىن دامىتۋعا مۋل­تي­پليكاتيۆتىك اسەر بەرۋ ءۇشىن سە­نىم­دى پلاتفورما قاجەت. بۇل تۇر­عىدا جەرگىلىكتى جانە اي­ماق­تىق دەڭگەيدە بەلسەندى ويىن­شى­عا اينالعان Astana Hub تەح­نو­پار­كىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋعا بولادى. ەلىمىز ينتەگراتسيانى كۇشەيتۋدىڭ جانە جالپى ەۋرازيالىق اۋقىمداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ما­ڭىز­دىلىعىنا باسىمدىق بەرەدى. بۇل ءىستىڭ تۇساۋكەسەرى رەتىندە الماتىداعى ەۋرازيالىق ەكو­نو­ميكالىق وداق شەڭبەرىندە ءىرى تسيفرلىق باستامالاردى قا­لىپ­تاستىرۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ الاڭى – تسيفرلىق قۇزىرەتتەر ورتالىعىن قۇرۋدى اتاۋعا بولادى. سونداي-اق بايلانىستىڭ قول­جەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ, ترانسشەكارالىق ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمىن, ەاەو ەلدەرىنىڭ ءوزارا ساۋدا سالاسىنداعى ەلەكتروندىق ءىس-ارەكەتىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارىلدى.

ەل ۇكىمەتى جىل سايىن ەلى­مىز­دىڭ ءجىو-دەگى جاڭا تەحنو­لو­گيالاردىڭ ۇلەسىن ۇلعاي­تۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى ىسكە اسىرىپ كەلەدى. ولار نەگىزىنەن تسيفرلىق ترانسفورماتسيامەن, ءىت سالاسىنا قولايلى جاعدايلار جاساۋ جانە ادامي كاپيتالدى دامىتۋمەن بايلانىستى. سونىمەن قاتار «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» دەربەس كلاستەرلىك قورى بۇگىندە قازاقستاننىڭ ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارى مەن IT نارىعىن بىرىكتىرەتىن ەكو­جۇيە قۇرىپ وتىر. جالپى قور ىسكە كىرىسكەن جىلداردان باستاپ يندۋستريا 4.0, گەولوگيا, مەتاللۋرگيا جانە باسقا دا سالالاردا قۇنى 36 دوللاردان اساتىن 187 جوبانى قارجىلاندىردى.

تسيفرلاندىرۋ ‒ ەلىمىزدىڭ بارلىق ازاماتتارى ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىكتەر مەن ادىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى قۇ­رامداس بولىگى. قازىرگى ۋا­قى­ت­تا ەلىمىز FinTech جانە GovTech-جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋدى قامتيتىن مەملەكەتتىك باس­قا­رۋدىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسى باعىتىن ۇستانىپ وتىر. ۇكىمەت مەملەكەتتىك باس­قارۋدى تسيفرلاندىرۋدىڭ Invisible Government ساپالى جاڭا تۇ­جى­رىمداماسىنا كوشۋ­دە. وندا مەملەكەتتىك سايا­سات ادام­نىڭ قا­جەتتىلىكتەرى مەن مۇد­دە­لە­رىن ەسكەرەدى, بۇل پرواك­تيۆتى مەملەكەتتىك قىز­مەت­تەردى ەنگىزۋگە سەرپىن بەرەدى. اقپاراتتىق تەحنولوگيا بۇگىندە ادام ءومىرىن اي­تار­لىقتاي جەڭىلدەتەتىن ۇتىمدى ۇدەرىسكە اينالدى. سون­دىق­تان مەملەكەت ەكونوميكا سالاسىندا نەمەسە جالپى پروتسەستەردە عانا ەمەس, وعان قوسا ازاماتتار ءومىرىنىڭ بارلىق كەزەڭدەرىندە بيزنەس-پروتسەستەردى تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋ جۇمىستارىن بەلسەندى تۇردە جۇرگىزۋدە.

بوتاگوز ابدىرەيقىزى,

«Egemen Qazaqstan»