ورتاق كەڭىستىكتەگى ەلدەر اراسىندا ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى, تاۋارلاردى الەمدىك نارىقتارعا ەكسپورتتاۋدىڭ ماڭىزدى وتكىزگىشى ءتيىمدى لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم ەكەندىگى بەلگىلى. وسىعان سايكەس قازاقستان بەس ءىرى ترانسشەكارالىق حابتىڭ كومەگىمەن حالىقارالىق ساۋدانى دامىتپاق.
جاھاندىق ۇدەرىستەر كورسەتىپ وتىرعانداي, زاماناۋي, ىڭعايلى لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم ەلدەردىڭ يندۋستريالىق دامۋىندا ەرەكشە ءرول اتقارادى. شەكارا ماڭىنداعى حابتار جەلىسى رەسپۋبليكا ارقىلى وتەتىن ترانزيتتىك كولىك دالىزدەرىن, ونىڭ ىشىندە ترانسكاسپي حالىقارالىق باعىتىن دامىتۋعا ىقپال ەتىپ, كاسىپورىندارىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. شەكارا ماڭىندا ينفراقۇرىلىمدىق كەشەندەردى دامىتۋ جوبالاردىڭ ونەركاسىپتىك كووپەراتسياسىن ىسكە اسىرۋعا جاعداي جاسايدى. بۇل جەتكىزۋ تىزبەگىندەگى قاتىسۋشىلار سانىن قىسقارتۋعا, تۇپكىلىكتى تۇتىنۋشى ءۇشىن ءونىمنىڭ قۇنىن تومەندەتۋگە جانە جەتكىزۋ جىلدامدىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءىرى ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىقتاردى قۇرۋ ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ دامۋىنا قارقىن قوسىپ, ىرگەلەس مەملەكەتتەردىڭ وندىرۋشىلەرى مەن كاسىپكەرلەرى اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستاردى جانداندىرادى, ولاردىڭ اراسىنداعى ءوزارا تاۋار اينالىمىنىڭ ۇلعايۋىن ىنتالاندىرادى.
وسىلايشا, كورشى مەملەكەتتەرمەن ساۋدانى كەڭەيتۋ ءۇشىن قازاقستان 2026 جىلعا قاراي ءوز شەكارالارىنىڭ پەريمەترى بويىنشا بەس حاب سالماق. ءىرى ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىقتار ەلىمىزدىڭ رەسەي, قىتاي, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان جانە قىرعىزستانمەن شەكتەسەتىن شەكارالارىندا ورنالاسادى.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, جامبىل وبلىسىندا قىرعىزستانمەن شەكارادا يندۋستريالىق ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەن قۇرىلادى. تۇركىستان وبلىسىندا وزبەكستانمەن شەكارادا ‒ «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا ورتالىعى بوي كوتەرەدى. ال باتىس قازاقستان وبلىسىندا رەسەيمەن شەكارادا «ەۋرازيا» ترانسشەكارالىق ساۋدا ورتالىعىن سالۋ جوسپارلانۋدا. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا «كاسپي تورابى» كونتەينەرلىك حابى پايدا بولسا, قىتايمەن شەكارادا «قورعاس تورابى» شەكارا كەشەنى تۇرعىزىلادى. ورتالىقتار قازاقستان ارقىلى وتەتىن شىعىستى باتىسپەن, سولتۇستىكتى وڭتۇستىكپەن بايلانىستىراتىن ەكونوميكالىق دالىزدەر مەن ترانسشەكارالىق توراپتاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن بارىنشا پايدالانۋ ءۇشىن ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
ساۋدا-لوگيستيكالىق حابتاردىڭ قىزمەتى قويمالاۋ, ساقتاۋ, قايتا وڭدەۋ, جاڭا تاۋارلار ءوندىرۋ سالاسىنداعى وندىرىستىك كووپەراتسيانى قامتاماسىز ەتۋگە جانە ولاردى حالىقارالىق تاۋار وتكىزگىش جۇيەلەرگە شوعىرلاندىرا وتىرىپ, ودان ءارى ساتۋعا باعىتتالماق. سونداي-اق وندا قىسقا مەرزىمدى ساقتاۋ, لوگيستيكا, ساۋدا ورىندارىن جالعا الۋ, ساتۋ الدىنداعى دايىندىق, تاۋارلاردى كوتەرمە پارتيالار, تيەۋ-ءتۇسىرۋ جانە ترانسكونتينەنتالدىق جۇك تاسىمالدارىن دامىتۋ بويىنشا شوعىرلاندىرۋ جانە قايتا ءبولۋ قىزمەتتەرى ۇسىنىلادى.
قازاق-وزبەك شەكاراسىنداعى «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا ورتالىعى شيكىزاتتى تەرەڭ وڭدەۋمەن اينالىسادى جانە جوعارى قايتا بولۋمەن قوسىمشا قۇن قالىپتاستىرادى. ەكونوميكالىق ءدالىز شەڭبەرىندە جۇك اعىندارىن شوعىرلاندىرۋ, وڭدەۋ جانە ديستريبۋتسيالاۋ جۇزەگە اسادى, سونداي-اق وندىرىستىك كووپەراتسيانىڭ وڭىردەگى ەڭ ءىرى ورتالىعىنا اينالادى. قازىرگى ۋاقىتتا تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى حالىقارالىق شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى ورتالىعىنا (حشىو) 200 گەكتار جەر تەلىمىن ءبولىپ, جوبانىڭ قازىعى قاعىلدى.
ەكونوميكالىق ءدالىز شەڭبەرىندە جۇك اعىندارىن شوعىرلاندىرۋ, وڭدەۋ جانە ديستريبۋتسيالاۋ جۇزەگە اسادى, سونداي-اق وندىرىستىك كووپەراتسيانىڭ وڭىردەگى ەڭ ءىرى ورتالىعىنا اينالادى
قىرعىزستانمەن شەكاراداعى بىرلەسكەن يندۋستريالىق ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەنى «قاراسۋ» جانە «اق تىلەك» وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە سالىنادى. بۇل ءۇشىن جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگى اۋدانى 39 گەكتار جەر ۋچاسكەسىن بولگەن. كەشەن اۋماعىندا اگروونەركاسىپتىك ءونىم ساقتالادى جانە وڭدەلەدى. بۇدان باسقا, ەاەو حالىقارالىق تاۋار وتكىزۋ جەلىلەرى جۇيەسىندە ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا جۇمىس ىستەمەك. لوگيستيكالىق نىساندار سالىنىپ, حالىقارالىق تاۋار وتكىزگىش جەلىلەر جۇيەسىنە ودان ءارى ينتەگراتسيالانا وتىرىپ, قىزمەتتەر قۇرىلادى. ونەركاسىپتىك كووپەراتسيادان باسقا, يتلك ءونىمدى ساقتاۋ جانە ساتۋ الدىنداعى دايىنداۋ (كاليبرلەۋ, سۇرىپتاۋ, بۋىپ-ءتۇيۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ), تاۋارلاردى كوتەرمە پارتيالار, تيەۋ جانە ءتۇسىرۋ, سىرتقى ساۋدا وپەراتسيالارى بويىنشا قۇجاتتامانى رەسىمدەۋ بويىنشا شوعىرلاندىرۋ جانە قايتا ءبولۋ قىزمەتتەرىن جۇرگىزەدى.
باتىس قازاقستان وبلىسىندا 2023-2025 جىلدارى رەسەي مەن شىعىس ەۋروپا نارىقتارىنا باعىتتالعان «ەۋرازيا» ساۋدا-يندۋستريالىق ورتالىعى سالىنادى. ايماقتىڭ وزىندە ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا 40-قا جۋىق جوبا ورنالاستىرىلادى, وندا 3 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلگەن. بۇل جەرگىلىكتى ساۋدا ورتالىعى فورماتىندا ەمەس, ترانسشەكارالىق حاب رەتىندە قاراستىرىلعان جوبا بولعاندىقتان, ول كاسىپورىنداردىڭ جانە قازاقستاننىڭ باسقا وڭىرلەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن قامتيدى.
ماڭعىستاۋ وبلىسىندا سالىناتىن «كاسپي» حالىقارالىق ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىعى ترانسكونتينەنتالدى جۇك تاسىمالىن دامىتۋعا جانە «شىعىس – باتىس» باعىتىنداعى ءترانزيتتى ۇلعايتۋعا ارنالعان. جوبا اياسىندا «اقتاۋ تەڭىز پورتى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى بازاسىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان «قۇرىق» مۋلتيمودالدى پاروم كەشەنى اۋماعىندا وڭىرارالىق ساۋدا مەن لوگيستيكالىق قىزمەتتەر كورسەتۋ كلاستەرلەرىن كەشەندى دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق ءتۇرلى وڭىرلىك ونىمدەر ءوندىرىسى قالىپتاستىرىلادى. بۇدان باسقا, وڭىرگە لوگيستيكا سالاسىنداعى ءىرى حالىقارالىق ويىنشىلاردى تارتۋ, ساۋدانى, وندىرىستىك كووپەراتسيانى, لوگيستيكالىق سەرۆيستى جانە ەكسپورتتى دامىتۋ كۇتىلۋدە.
شىعىستا تۇزىلەتىن «قورعاس» تورابى ساۋداعا, تاۋارلاردى ساقتاۋعا, وندىرىسكە, تۋريزمگە, ءتۇرلى لوگيستيكالىق جانە باسقا دا قىزمەتتەردى كورسەتۋگە ماماندانادى.
قازىرگى جاعدايدا جاھاندىق جەتكىزۋ لوگيستيكاسى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن پەرسپەكتيۆالى باعىت ەكەندىگىن ەۋرازيالىق دامۋ بانكى دە ناقتى بولجاپ وتىر. ەادب ماكروەكونوميكالىق تالداۋىندا وتكەن جىلى الەمدىك ەكونوميكادا ءۇش باستى تەندەنتسيا: دامىعان ەلدەردە ينفلياتسيانىڭ, پايىزدىق مولشەرلەمەلەردىڭ تەز ءوسۋى جانە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋى ورىن العانى ايتىلادى. بۇل قۇبىلىستاردىڭ العاشقى ەكەۋى دامىعان ەلدەردەگى ينفلياتسيا قارقىنىنىڭ تومەندەۋىنە, جاھاندىق لوگيستيكالىق تىزبەكتەردىڭ تۇراقتى جۇمىسىن قالپىنا كەلتىرۋگە جانە ءىرى ورتالىق بانكتىڭ ساياساتىن جەڭىلدەتۋگە بايلانىستى اياقتالۋعا جاقىن. بانك الەمدەگى ەكونوميكالىق ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ قۇلدىراۋىنىڭ سالدارى 2023 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا بىرتىندەپ بەيتاراپتاندىرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزدى. بىراق بەلگىسىزدىك پەن تاۋەكەلدەر جوعارىلاۋدا. وسى رەتتە بانك تالداۋىندا: «قازاقستان ءۇشىن ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆا ەرەكشە قولايلى. ەل الەمدەگى ءداستۇرلى ەنەرگيا رەسۋرستارىن تۇتىنۋدىڭ ءوسۋىنىڭ بەنەفيتسيارلارىنىڭ ءبىرى بولا الادى, ونىڭ ىشىندە مۇناي ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ قۋاتتارىن كەڭەيتۋ جانە جاھاندىق جەتكىزۋ لوگيستيكاسىن قايتا قۇرۋ ارقىلى», دەلىنگەن.
بوتاگوز ابدىرەيقىزى,«Egemen Qazaqstan»