توراپ

جولدار مەن وزەندەر شەكارامەن شەگەندەلمەيدى

ەكى قۇرلىقتىڭ اراسىنا تەڭ ورنالاسقان قازاق ۇلىسى ەجەلدەن ءتورت تاراپتاعى ەلدەرمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ قىز-قىز قايناۋىنا مۇرىندىق بولىپ, وزعان مادەنيەتتەردىڭ كەڭ تارالۋىنا قولعابىس جاساعان. وزىندە باردىڭ ۇلگىلىسىن وزگەگە ۇسىنىپ, وزگەنىڭ وزىعىن الىپ تۇرمىسىنا پايدالانا بىلگەن. بۇگىنگى اڭگىمە ول تۋرالى ەمەس, جاڭا داۋىردەگى جاڭعىرعان قازاق ەلىنىڭ كورشى مەملەكەتتەرمەن بايلانىساتىن ترانزيتتىك جولدارى تۋرالى بولماق. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» – توتە جول الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن ينتەگراتسياعا ءتۇسىپ, بابالاردان قالعان باسىرە ءداستۇردى جاڭعىرتۋدى كوزدەگەن قازاق ەلى ەجەلگى ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتىپ, ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الە­ۋەتىن كوتەرۋدى ماقسات تۇتقانى بەلگىلى. سونىڭ نە­گىزىندە, جەتى بىردەي ترانزيتتىك جولدار كۇردەلى جوندەۋلەردەن وتكىزىلىپ, بىرقاتارى جاڭادان سالىنىپ جاتقانى ءمالىم. بۇل تۇرعىدا, الدىمەن اۋىزعا الار جول – «باتىس ەۋروپا – باتىس قى­تاي» اۆتوماگيسترالى. بۇل كۇرە­جول قىتايدىڭ شىعىسىنداعى ليانيۋنگان پورتىنان باستالىپ, قازاق جەرىنە قورعاس وتكىزۋ پۋنك­تىنەن كىرەدى. ءسويتىپ, ەلىمىزدىڭ وڭ­تۇستىگىندەگى ءىرى قالالاردى باسىپ ءوتىپ, اقتوبە ارقىلى رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى لۋگا پورتىنا دەيىن بارادى. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك ءاۆتودالىزى بۇگىندە دامۋشى ەلدەردىڭ نازارىندا. سەبەبى, قازىرگى كۇندە ءداستۇرلى تەڭىز تاسىمالدارى ارقىلى قىتايلىق پورتتاردان ەۋروپا ەلدەرىنە دەيىن ءجۇرۋ ۋاقىتى 45-تەن 60 كۇنگە دەيىن سوزىلاتىن كورىنەدى. ال قىتاي, قازاقستان, رەسەيدىڭ «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ءاۆتودالىزى جەمىستى جۇزەگە اسىرىلسا, جۇك اۆتوكولىكتەرى بۇل ارالىقتى 10-12 كۇندە باسىپ وتەدى ەكەن. وسىدان-اق ءاۆتودالىزدىڭ بولاشاق الەۋەتىن بولجاي بەرىڭىز. وتاندىق جانە حالىقارالىق ساراپشى مامانداردىڭ سوزىنە دەن قويساق, قىتايدىڭ دامۋ ورتالىقتارىنا نازار سالعان ءجون. بۇگىندە قىتاي ورتالىق جانە باتىس ايماقتارىن دامىتۋعا 1 ترلن. اقش دوللارىنا تەڭ قاراجات ءبولىپ, ورتالىق جانە باتىس قىتايدا جۇك بازالارىن قۇرايتىن جاڭا يندۋستريا­لى ورتالىقتاردى كوپتەپ سالۋدا. مۇنىڭ ۇستىنە, ەكسپورت كولەمى جىل سايىن ەسەلەپ ارتىپ جاتقان الىپ ەلدە, كولىك ينفراقۇرىلىمى تاسىمال شارۋاسىمەن قارىشتى سۇرانىستى قاناعاتتاندىرا الماي جۇرگەن كورىنەدى. الەمدىك ەكونوميكالىق داعدا­رىستى ەڭسەرىپ, دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە كوتەرىلە باستاعان ەۋروپا ەلدەرى نەگىزىنەن قىتاي تاۋارلارىن تۇتىناتىنى بەسەنەدەن بەل­گىلى جاعداي. وسىنى ەسكەرگەن ساراپ­شىلاردىڭ باعالاۋ بولجامىنا قاراساق, 2020 جىلعا قاراي قىتاي مەن ەۋروپا ەلدەرى اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 1 ترلن. اقش دوللارىنا جەتپەك. دەمەك, وسىنشاما تاۋار اينالىمىنىڭ ءبىر بولىگىن قازاق ەلى ءوز باعىتىنا بۇرا السا, قارا جولدىڭ ۇستىندە وتىرىپ-اق ىرعىن پايداعا كەنەلمەي مە؟! كورشى ەلدەرمەن ەكونوميكالىق ينتەگراتسياعا ءتۇسىپ, ەل الەۋەتىن كوتەرىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ىرگەسىن بەكىتە تۇسۋدە شەكارامەن شەگەندەلمەيتىن قارا جولدىڭ پاي­داسى وسىندا بولماق. بۇعان حالىق­ارالىق ماگيسترالدىڭ بويىنا ورىن تەبەتىن جۇزدەگەن سەرۆيستەر مەن حاب ورتالىقتارىن قوسالىق. ولاردىڭ اربىرىندە اشىلاتىن ونداعان جۇمىس ورىندارىن ەسەپكە الساق, ەكونوميكالىق ينتەگراتسيادان تارتىنۋعا ءتىپتى دە ءاددىمىز قالمايدى. ماسەلەن, بىلتىرعى كۇز ايلا­رىنىڭ باسىندا ەلىمىزگە مەم­لە­كەتتىك ءىس-ساپارمەن كەلگەن قى­تاي مەملەكەتىنىڭ باسشىسى سي تسزينپين جىبەك جولى ايماعىندا 3 ملرد. ادام تۇراتىندىعىن ايتىپ, جەرگىلىكتى اي­ماقتىق رىنوك اۋقىمى مەن الەۋەتى جونىنەن عاجايىپ ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ول تاراپتاردىڭ ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق قارىم-قاتىناستا كەدەرگىلەردى بارىنشا ازايتۋعا شاقىرىپ, قىتاي مەن قازاق ەلى اراسىندا جىبەك جو­لى ەكونوميكالىق ءدالىزىن قۇرۋ قا­جەت­تىگىنە نازار اۋداردى. سون­داي-اق, سول مەملەكەتتىك ساپار اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان قازاق-قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا, «ءبىز قازىرگى تاڭدا جاڭا جىبەك جولىن جاڭعىرتىپ جاتىرمىز. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ماگيسترالدىق كولىك ءدالىزىن ىسكە اسىرۋدامىز. جاڭا اۆتوكولىك جانە تەمىرجولدار, تەڭىز تەرمينالى مەن لوگيستيكالىق ورتا­لىقتار سالىنادى», دەدى. ال ەلباسى, «قازاق ەلى ءوزىنىڭ تاريحي ءرولىن قالپىنا كەلتىرىپ ەۋروپا مەن ازيانىڭ اراسىنداعى وزىندىك كوپىر رەتىندە ورتالىق ازياداعى ءىرى ىسكەرلىك ترانزيتتىك حابىنا اينالۋى ءتيىس... بۇل ءوز كەزەگىندە قازاق ەلىنىڭ حالىقارالىق دارەجەدەگى ساۋ­دا-كولىك, قارجىلىق-ىسكەرلىك, يننو­ۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق جانە تۋريستىك ماڭىزدى ترانزيتتىك ءدالىز قالىپتاستىرادى. بۇل مەگاجوبانى جۇزەگە اسىرعاندا 2020 جىلى قازاق ەلى ارقىلى ترانزيتتىك جۇك اينا­لىمى ەكى ەسەگە ارتىپ, جىلىنا شامامەن 50 ملن. تونناعا جەتكىزۋگە بولادى», دەگەن بولاتىن. سۋ كولىكتەرىن ىسكە قوسۋ ماڭىزدى قازاق ەلى «KTZ Express» اق يەلى­گىندەگى قۇرعاق جۇك تاسيتىن ەكى تەڭىز كەمەسىنىڭ تۇساۋىن كەسكەنى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ كوك تۋىن جەلبىرەتىپ, جۇك تاسىمالى بويىنشا يرانمەن جالعايتىن قوس كەمەگە «بەكەت اتا» جانە «تۇركىستان» دەگەن اتاۋ دا بەرىلگەنى ءمالىم. بۇل وقيعا قازاق ەلىنىڭ تەڭىز سالاسىندا جاڭا سالا – قۇرعاق جۇك فلوتىنىڭ پايدا بولعانىن ايعاقتايدى. سوندىقتان, بۇل بۇكىل ەلىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى شارا بولىپ تابىلادى. سەبەبى, ءبىر كەزدە كاسپيدەگى بارلىق پورتتار مەن كەمەلەر باس كەڭسەسى با­كۋ­دە ورنالاسقان كاسپي تەڭىز پارا­حودشىلىعىنىڭ يەلىگىندە بولدى. بىراق وداق ىدىراعاننان كەيىن دە بۇكىل كولىك فلوتى ازەربايجان مەن رەسەي باسقارۋىندا قالا بەردى. وتاندىق العاشقى ساۋدا كەمەلەرى 2000-جىلداردىڭ باسىندا سۋعا ءتۇسىرىلدى. بۇل تانكەرلەرگە الماتى, استانا, اتىراۋ, اقتاۋ, اقتوبە, ورال قالالارىنىڭ اتى قويىلدى. ال اقتاۋ پورتىنا قازاقستان فلوتىنىڭ العاشقى كەمەلەرى كەلگەندە «بەكەت اتا», «تۇركىستان» دەگەن اتاۋلاردى يندۋستريالاندىرۋ كۇنىنە وراي وتكەن تەلەكوپىر كەزىندە ەلباسى ۇسىنعان بولاتىن. «ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن بۇگىن ەرەكشە وقيعا. مەملەكەت قولعا العان بارلىق اۋقىمدى جۇمىستار وڭ اتقارىلۋدا. العاش رەت ءبىز تەمىرجول جانە اۆتوموبيل كولىكتەرى ارقىلى باتىس قىتاي مەن قازاق ەلىن كاسپي تەڭىزى ارقىلى ەۋروپامەن بايلانىس­تىرۋشى مەملەكەت بولىپ وتىرمىز. بۇل كەمەگە قاسيەتتى بابامىزدىڭ ەسىمىن بەرىپ وتىرمىز. ەلىمىزدى كيەلى اتالاردىڭ رۋحى قولداپ, جار بولىپ ءجۇرسىن», دەپ تولقىعان ەدى مەملەكەت باسشىسى. راسىندا, تەڭىز كولىگى قاشاندا ەل ەكونوميكاسىنا سۇبەلى ۇلەس قوساتىن سالا. جانە ول الەمدە ەكو­نو­ميكالىق جاعىنان بولسىن, الەۋ­مەتتىك جاعىنان بولسىن ءتيىمدى ءارى تاريحى تەرەڭ تاسىمال ءتۇرى. تەڭىزگە شىعاتىن جولى جوق ەلدەر قاتارىنداعى قازاقستان ءۇشىن اقتاۋ تەڭىز پورتى – جالعىز تەڭىز جولى. سول ءۇشىن دە بۇل وقيعا – تەڭىز كولىگى ارقىلى جۇك تاسىمالىنىڭ تۇساۋى كەسىلگەن كۇن, ەل ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعا عانا ەمەس, بيىك بەلەس, جاڭا تاريحتىڭ باستاۋى بولماق. وتكەن جىلدىڭ سوڭىنا تامان قازاقستاننىڭ «KAZLOGISTICS» كولىك وداعى اتىراۋ قالاسىندا «ورال – كاسپي ايدىنىندا ىشكى سۋ جولىن دامىتۋ مەن وزەكتى جايلارى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىن وتكىزدى. وعان كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى, تەڭىز كولىگى كاسىپكەرلەرىنىڭ قاۋىم­­داستىعى, كاسىپكەرلەردىڭ ۇلت­تىق پالاتاسى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ سۋ رە­سۋرستارى كوميتەتى, اتىراۋ ءجا­نە باتىس قازاقستان وبلىستارى اكىمدىكتەرىنىڭ وكىلدەرى, سۋ ماسە­لەسى بويىنشا رەس­پۋبليكالىق مەم­لەكەتتىك كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى, جايىق وزەنىندە تاسىمالداۋمەن شۇعىلداناتىن كاسىپكەرلىك ۇيىمدار قاتىستى. دوڭگەلەك ۇستەلدە جايىق وزە­نىن­دە كەمە جۇرگىزۋ مەن اتىراۋ پورتىنداعى ينفراقۇرىلىمدىق جاعداي تالداندى. ماماندار نەگىزى­نەن وزەن كولىگىمەن تاسىمالداۋدى دامىتۋ مەن جايىق وزەنىندە كەمە جۇرگىزۋ جايىن ءسوز ەتتى. وتىرىسقا قاتىسۋشىلار جايىق – كاسپي ايدى­نىنداعى وزەن سۋىنىڭ ازدىعىن, وندا كەمە جۇرگىزۋدىڭ قيىندىعىن, مەملەكەتتىك تەحنيكالىق فلوتتىڭ توزىعى جەتكەنىن, سونداي-اق, ماماندار جەتىسپەۋشىلىگىن اڭگىمە وزەگىنە اينالدىردى. ءسويتىپ, «تەڭىزشەۆرويل» جوباسىنىڭ بو­لاشاعى قارالدى. وندا ەكى كولىكتىك دامۋ جوباسى قاراس­­تىرىلدى. ءبىرىنشى – كاسپي مەن جايىق وزەنى قايراڭىن قازۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, ەكىنشى –  اتىراۋ پورتىن جاڭعىرتۋ, ءۇشىنشى – جاڭا تەڭىز تەرمينالى مەن جۇك اۆتوجولىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ كوزدەلگەن. جوبانىڭ ناقتى سۇلباسى انىقتالعان سوڭ ونى بولشەكتەپ قاراستىرۋ جۇزەگە اسىرىلماق. اتالمىش جوبا وزەن كولىگىمەن تاسىمالداۋدى جۇزەگە اسىرۋدا سەرپىن بەرەتىن بولادى. وعان قوسا, ۆولگا-دون ارناسى ارقىلى تاسىمالداۋدى جانە رەسەيمەن بىرلەسىپ مەملەكەتارالىق كەلىسىم نەگىزىندە كورشى ەلدىڭ ىشكى سۋ جولدارىنا شىعۋ ماقساتى بار. وسىنىڭ نەگىزىندە, ەۋرازيا كەڭىس­تىگىندە كولىكتىك-لوگيستيكالىق كوم­­پانيا قۇرۋ قاراستىرىلدى. مۇنىمەن بىرگە, جايىق وزەنى بويىنشا بىرنەشە باعداردىڭ جوسپارىن جاساۋ كەلىسىلدى. اسىرەسە, وزەندەگى كولىكتىك باعدارلاردى انىقتاپ, جايىق – كاسپي وزەنى مەن تەڭىز قايراڭىن ارشۋ, قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ ەكولوگيالىق ماسەلەنى مۇقياتتاپ, تياناقتاۋ شاراسى نە­گىزدەلدى. ءسويتىپ, مۇددەلى كاسىپ­ورىندار – «اتىراۋوزەنپورتى» اق, «تەنگيزشەۆرويل» جشس, NCOC, «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» جشس, «ءاموز» اق, اتىراۋ «ۇلتتىق مۇناي حيميا پاركى» اەا-نىڭ ۇسىنىستارىنا وراي جايىق وزەنىندە كەمە جۇرگىزۋ جانە جۇك تاسىمالداۋ كولەمىن ارتتىرۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق, اتىراۋ پورتىنان ازوۆ تەڭىزىنە دەيىن جانە رەسەيدىڭ ورتالىق ايماعىنا جەتۋ مەن قايتۋ, ونىڭ باعاسىن انىقتاۋ, ارنايى كەمەلەردىڭ ماماندانۋىن قامتاماسىز ەتۋ تاعى باسقا جاعدايلار تالقىلاندى. بۇگىندە وسى ماسەلەلەر بويىنشا ارنايى قۇرىلعان جۇمىس توبى ترانزيتتىك سۋ جولدارىنىڭ جاعدايىن باعامداپ, باعالاپ جاتىر. بۇيىرتسا, شەكارامەن شەگەندەلمەگەن وزەن جولدارىن دا جۇك تاسىمالىنا پايدالاناتىن كۇن كەلىپ جەتەدى. انىقتاما ءۇشىن ايتارىمىز, ورال – كاسپي وزەن ايدىنى ەلىمىزدىڭ 415 مىڭ شارشى شاقىرىمىن الىپ جاتىر. جالپى العاندا, ورال وزەنى باتىس قازاقستان, اتىراۋ مەن اقتوبە وبلىسى ارقىلى ءوتىپ, رەسەي اۋماعىنا دا كىرەدى. ونىڭ بويىندا ەلىمىزدىڭ 2,2 ملن. ادامى تۇرادى. وسىعان قاراعاندا, ايتىلعان شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا تاۋەكەلمەن بەل بايلاۋعا بولاتىن سياقتى. ءترانزيتتى تەمىرجولدار ەل ىرىسىن كوبەيتەدى ەلىمىزدە سۋ جولدارىنان تىس 7 بىردەي ترانزيتتىك ءدالىز بار. ونىڭ التاۋى تەمىرجولعا تيەسىلى. سوندىقتان دا, ەلباسى ۇلتتىق لوگيستيكالىق وپەراتور ەتىپ «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق-تى بەلگىلەۋدى ۇسىندى. بۇگىندە وسىناۋ ۇسىنىس قولداۋ تاۋىپ, ومىرگە كەلگەنىنىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. ەندى كور­­­شى ەلدەرمەن ينتەگراتسيالىق قاتىناسىمىزدى نىعىزداپ, شەكارامەن شەگەندەلمەيتىن تەمىرجول ماگيسترالدارى جونىندە ايتساق. وسى ارادا قازاق ەلى كوپۆەكتورلى ساياسات ۇستانۋمەن قاتار, ەكونوميكاسىن دا بارىنشا ءارتاراپتاندىرىپ جاتقانىن اتاپ وتكەنىمىز ورىندى. ەكونوميكالىق تۇرعىداعى تاۋەل­سىزدىگىن قۋاتتاندىرا ءتۇسۋ ماق­سا­تىن­دا شەكارالاس ەلدەردىڭ بارىمەن ين­تەگراتسياعا ءتۇسىپ, ترانزيتتىك جولدار ارقىلى بايلانىسىن نىعايتىپ جاتىر. ونىڭ دالەلدى مىسالدارى وتە كوپ. سونىمەن, ءبىرىنشى – ورتا­لىق­ازيالىق ءدالىز. ول وزبەكستاننان سارىاعاشقا كىرىپ, اقتوبە ايما­عىنداعى وزينكي ستانساسىنان رەسەي ەلىنە وتەدى. ەكىنشى – سولتۇستىك تەمىرجول ءدالىزى. ول قىتاي ەلىنىڭ شەكاراسىنداعى دوستىق ستانساسىن باسىپ ءوتىپ, سولتۇستىك قازاقستان وڭىرىمەن رەسەي اسادى. ءۇشىنشى – وڭتۇستىك ترانسازيالىق ءدالىز. بۇل دا اتالعان دوستىقتان ءوتىپ, سارىاعاشقا قاراي جول تارتادى. ياعني قىتاي مەن وزبەكستاندى جالعايدى. سولتۇستىك پەن ورتالىقازيالىق دالىزدەر وسى سارىاعاشتا توعىسىپ-تارالاتىنىن دا ايتقان ءجون. سونداي-اق, وتكەن جىلى عانا ىسكە قوسىلعان التىنكول ستانساسىنان تارتىلعان ترانزيتتىك جول دا سارىاعاش ارقىلى وزبەك ەلىنە اسادى. ودان ءارى پارسى شىعاناعى مەن ۇندىستانعا بەت الاتىنى بەلگىلى. ءتورتىنشى – تراسەكا ءدالىزى. ول ازيا مەن كاۆكازدى, ودان ءارى شىعىس ەۋروپانى جالعايتىن بولادى. ناقتى كورسەتەر بولساق, قازاق ەلى, كاسپي تەڭىزى, گرۋزيا, تۇركيا, رۋمىنيا. بەسىنشى – سولتۇستىك – وڭتۇستىك ءدالىزى. كادىمگى وزەن – تۇرىكمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكارا تەمىرجولى رەسەي مەن يران ەلىن توتەلەي باي­لانىستىرماق. اتالعان ەكى ەلمەن قاتار, بۇل ءدالىزدىڭ ءال-دارمەنىن بارىنشا كوتەرۋگە ءۇندىستان دا مۇددەلى بولىپ وتىر. نەگىزى, رەسەي اقتاۋعا سوعىپ ۋاقىت جوعالتقىسى كەلمەسە, اتىراۋدىڭ گانيۋشكينو ستانساسىنان قازاق ەلىنە كىرىپ, بەينەۋ ارقىلى استىعا, ودان ءارى بولاشاق تۇيىسپە بەكەتىنە توتەلەپ وتۋىنە دە بولادى. ءسويتىپ, تۇرىكمەنستاندى باسىپ ءوتىپ, يراننىڭ بەنداراباد پورتىنا شىعادى. ارعى جاعى اشىق تەڭىز. ال التىنشى – شىعىس-باتىس ءدالىزى. قازىرگى قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان تەمىرجولدار تولىعىمەن ىسكە قوسىلعاندا اتالعان ترانزيتتىك ءدالىز ءوزى پايدا بولادى. ونىڭ ءجونى بىلاي: دوستىق ستانساسىنان كىرگەن قىتاي قۇرامى اقتوعاي ارقىلى قاراعاندىنىڭ جارىق بەكەتىنە بارىپ, ودان قىزىلوردانىڭ سەك­سەۋىلىنە قوسىلادى. ودان ءارى شال­قار, بەينەۋ ارقىلى اقتاۋعا بارادى. ونداعى تەڭىز پورتى مەن وزەن – تۇرىكمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكارا باعىتىن بۇعان دەيىن ءتاپ­تىشتەگەنبىز. ايتپەسە, وسى كەلگەن قۇرامدار شالقار ستانساسى ارقىلى رەسەيگە ءوتىپ كەتۋىنە دە بولادى. ءوزى پايدا بولار بۇل ترانزيتتىك ءدالىزدىڭ ءار تۇسىنا توقتالۋىمىزدىڭ سەبەبى ءبىزدىڭ ەل اۋماعى بويىنشا شىعىس پەن باتىس ايماعىنىڭ ارالىق جولى 1200 شاقىرىمعا ءبىر-اق قىسقارادى. ۇلان-بايتاق جەرىمىزدەن وتەتىن وسىناۋ عالامات ترانزيتتىك دالىزدەرگە قاراپ, قازاق ەلىنىڭ كورشى مەملەكەتتەرمەن ەكونوميكالىق تۇرعىدا ينتەگراتسياعا تۇسپەي تۇيىق عۇمىر كەشۋى مۇمكىن ەمەستىگىنە كوزىمىز جەتەدى. قازاقستان الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن بايلانىسىن نىعايتىپ, دامىعان ەلدەردىڭ جاقسى تاراپتارىن ۇيرەنىپ, ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن جان-جاقتى شىڭداماسا, زامانا بەدەرىندە باسەكەگە قابىلەتتى ەل بولۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنى ايدان انىق. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».