نيۋ-دەلي. توكيودا وتكەن وليمپيا ويىندارى اياقتالدى. جاپون حالقى مەن ۇكىمەتى تەرەڭ تىنىس السا بولادى. ءدۇبىرلى دودا كەزىندە سپورتشىلار اۋىلىندا كوروناۆيرۋس ءورشىپ, نە باسقا دا وقىس وقيعا وتكەن جوق. ءۇندىستاندا نايزا لاقتىرۋدان ەلدىڭ العاشقى التىن مەدالىن مەرەكەلەۋ, وليمپياداداعى ەڭ ۇزدىك كورسەتكىشىن تويلاۋ ءالى دە باسىلار ەمەس. بىراق ءبىزدىڭ ۇزدىك كورسەتكىشىمىز قانشالىقتى تابىستى دەپ ايتا الامىز؟
وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن كوپشىلىك ءۇندىستان مەن قىتاي تۋرالى بىرەگەي پىكىردە ەدى. عاسىرلار بويى باتىس ەلدەرىنىڭ وركەندەگەنىنەن كەيىن ەكى ەل جاھاندىق ارەناعا شىعۋعا ۇمىتكەر بولاتىن. ولار باتىستاعى ەكونوميكالىق تابىسقا شىعىس تاراپىنان جاۋاپ بەرۋى ءتيىس-تۇعىن. كەيبىرەۋلەر ءتىپتى Chindia (China جانە India دەگەن ەكى ءسوزدىڭ قوسىندىسى – ا.ا) دەگەن ۇعىم دا ەنگىزىپ, ول حالىقارالىق قيالعا اينالدى.
مۇنداي جۇپتاسۋدىڭ دالەلىن ىزدەگەندەر توكيو وليمپياداسىنىڭ مەدالدار سانىنا قاراۋ كەرەك. قىتاي 38 التىن مەدال يەلەنىپ, ەكىنشى ورىنمەن ماقتانا الادى. ءبىرىنشى ورىنداعى اقش-تان ءبىر التىنى از جانە بارلىعى 88 مەدال بۇيىردى. ەندى تومەن قاراي ءتۇسىڭىز. بەلارۋستەن وتەسىز, گرۋزيا, باگام ارالدارىن دا كوزىڭىز شالادى. ءتىپتى ءۇندىستان تاۋەلسىزدىگىن مويىنداماعان كوسوۆو دا تىزىمدە جوعارى تۇر. سودان كەيىن عانا ءۇندىستان ءبىر التىن, ەكى كۇمىس جانە ءتورت قولا مەدالمەن, جالپى سانى جەتىنشى جۇلدەمەن 48-ورىنعا جايعاسقان.
شىندىعىندا, بۇعان تاڭعالۋدىڭ رەتى جوق. قىتاي بىرنەشە جىل وقشاۋلانعاننان كەيىن الەمدىك سپورتتىق جارىستارعا قايتا قاتىسىپ, وليمپيادالىق تابىسقا جەتۋگە جۇيەلى تۇردە ۇمتىلدى. ءۇندىستان سپورتتىق شەبەرلىگىنىڭ جوقتىعىنا توقمەيىلسىپ جۇرە بەردى. قىتاي وليمپياداعا قايتا قاتىسقاننان كەيىن جيىرما جىل وتكەن سوڭ عانا جازعى وليمپيا ويىندارىن وتكىزۋ قۇقىعىن يەلەندى. بىراق ءۇندىستان 1982 جىلى دەليدە ازيا ويىندارىن وتكىزگەنىن تابىس ساناپ, العا ۇمتىلمادى. ەندى وليمپيا ويىندارىن وتكىزۋ مۇمكىندىگى 40 جىل بۇرىنعا قاراعاندا الدەقايدا تومەن.
2008 جىلعى بەيجىڭ ويىندارى قارساڭىندا قىتاي وليمپيادا مەدالدارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن بيلىك تاراپىنان ارنايى ازىرلەنگەن باعدارلاما «119 جوباسىنا» كىرىستى (بۇل سان 2000 جىلعى سيدنەي وليمپياداسىندا جەڭىل اتلەتيكا, ءجۇزۋ, ەسكەك ەسۋ, پارۋس جانە كانوە مەن بايداركا سەكىلدى سپورت تۇرلەرىنە بەرىلگەن التىن مەدالدار سانىن بىلدىرەدى). ءۇندىستان كەرىسىنشە ون مەدالدىق مەجەدەن اسا الامىز با دەپ قام جەدى.
قىتاي بايداركادا ۇسىنىلعان مەدالداردىڭ سانىن كورىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلدە تانىمال ەمەس باسەكە سانالعان سپورت تۇرىنەن كوماندا قۇرۋعا شەشىم قابىلدادى. بىراق ءۇندىستان وزدەرى جاقسى مەڭگەرگەن, 1900 جىلعى وليمپيا ويىندارىنان كەيىن قايتا ءدۇبىرلى دوداعا ەنبەگەن دودالار – كاباددي (توپتىق كۇرەستىڭ ءبىر ءتۇرى), پولو نەمەسە كريكەت سەكىلدى سپورت تۇرلەرىن دە ناسيحاتتامادى.
ءدال سول سەكىلدى, قىتاي ۇستەل تەننيسى مەن بادمينتونداعى ۇستەمدىگىن ساقتاي وتىرىپ, ستەند اتۋ سەكىلدى باسقا دا ءداستۇرلى ەمەس سپورت تۇرلەرىن دامىتۋعا كۇش سالدى. ءۇندىستان كەرىسىنشە جاساندى توسەنىش ەنگىزىلگەننەن كەيىن دوپتى حوككەيدەگى داڭقىنىڭ جەڭىلىسسىز سەرياسىن ءۇزىپ الدى. ال ەرلەر كومانداسىنىڭ توكيوداعى قولاسى ەلدى ۇلكەن قۋانىشقا بولەدى. سپورت تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا Chindia ەستەن شىعۋ كەرەك, ەكى ەل ءبىر سويلەمگە ارەڭ سيادى.
وليمپياداداعى جەتىستىك ەكى ەلدىڭ جۇيەسىندەگى نەگىزگى ايىرماشىلىقتى كورسەتەدى. مەتافورالىق تۇردە ايتساق, 2008 جىلى بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا كەرەمەت حورەوگرافيالىق بي مەن بارلىعى ءان ايتاتىن, بيلەيتىن بولليۆۋدتىڭ شىعارماشىلىق حاوسىن سالىستىرعانمەن بىردەي.
قىتاي كوممۋنيستىك اۆتوكرات جۇيەسىنە سايكەس, وليمپيادادا ۇستەمدىك ەتۋگە اسكەري تارتىپپەن جوعارىدان تومەن قارادى. ماقسات قويىلدى, وعان جەتۋ باعدارلاماسى جاسالدى. مەملەكەتتىڭ قوماقتى رەسۋرستارى جۇمسالىپ, سوڭعى تەحنولوگيالار ساتىپ الىندى. الەمدىك دەڭگەيدەگى جاتتىقتىرۋشىلار شاقىرىلدى. ءۇندىستان كەرىسىنشە توكيو وليمپياداسىنا ادەتتەگى بايراقتى باسەكەگە دايىندالعانداي قارادى. ديلەتانتتىق, بيۋروكراتيالىق بىلىكسىزدىك, جارتىلاي تاجىريبەگە سۇيەنىپ بەيبەرەكەت تۇردە ۇيىمداستىردى.
بىراق بۇل ءبىزدىڭ بولمىسىمىز. ەگەر قىتاي بيلىگى التى جولاقتى جاڭا اۆتوكولىك جولىن سالعىسى كەلسە, ونىڭ جولىنداعى كەز كەلگەن اۋىلدى بۋلدوزەرمەن تاپتاپ وتە الادى. ەگەر ءۇندىستاندا ەكى جولاقتى جولدى كەڭەيتكىڭىز كەلسە, وتەماقى تالاپتارى بويىنشا ون جىل بويى سوتتاسۋعا تۋرا كەلەدى. قىتايدا ۇلتتىق باسىمدىقتاردى ۇكىمەت بەلگىلەيدى, سودان كەيىن مەملەكەت قارجىلاندىرادى. ءۇندىستاندا سانسىز مۇددەلەر اراسىنداعى شەكسىز پىكىرتالاستار مەن داۋ-دامايدان كەيىن عانا انىقتالادى. قاراجات تا تابىلاتىن جەردەن تابىلۋى كەرەك. قىتايدىڭ سپورتشىلاردى تەك توكيو ويىندارىنا دايىندالۋعا بولگەن قاراجاتى ءۇندىستاننىڭ سوڭعى 70 جىلدا بارلىق وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرىنە جۇمساعان شىعىنىنان اسىپ تۇسەدى.
وسىلايشا, ءۇندىستاندا جۇيەنىڭ شەكتەۋلەرىنە قاراماستان جەكە تۇلعالار جەتىستىككە قول جەتكىزسە, قىتايداعى جەكە جەتىستىك جۇيەنىڭ ءونىمى. ۇندىستاندىقتار جەكە تالانتقا ەرىك بەرىلگەن كەز كەلگەن جەردە وزىپ شىعادى. ءۇندىستاننان الەمدىك دەڭگەيدەگى كومپيۋتەر سالاسىنداعى عالىمدار, ماتەماتيكتەر, بيوتەحنولوگتار, كينورەجيسسەرلەر مەن جازۋشىلار شىقتى. بىراق جوعارى دەڭگەيدەگى ۇيىمشىلدىقتى, قاتاڭ ءتارتىپتى, كۇردەلى جابدىقتى, جۇيەلى دايىندىقتى, سەرپىندى بيۋدجەتتى تالاپ ەتەتىن ماسەلەدە ۇندىلەر ابدىراپ قالادى. بالكىم, سوندىقتان شىعار ۇندىستاندىقتار كەيىنگى جىلدارى بيليارد پەن شاحماتتان عانا الەم چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزدى.
توكيودا الەمدە ەڭ ۇزدىك سانالاتىن ءۇندى نىسانا كوزدەۋشىلەرىنە بىردە-ءبىر مەدال بۇيىرعان جوق. بۇعان الەم چەمپيونى رەتىندە كەلگەن سپورتشىمىزدىڭ تاپانشاسىنىڭ شۇرىپپەسى ىستەن شىعىپ, ساتسىزدىككە ۇشىراعانىن قوسىڭىز. ۇستەل تەننيسىنەن ايەلدەر اراسىنداعى ەڭ ۇزدىك ويىنشى جاتتىقتىرۋشىسىنىڭ كەڭەسىن تىڭدامادى, ءسويتىپ, جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. الەمدىك رەيتينگتە ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان ساداقشى قىزىمىز ىرىكتەۋ كەزەڭىنەن وتە المادى.
ءۇندىستاندا حالىقتىڭ كوپتىگىنە قاراماستان, سپورت سالاسىندا تالانتتار از. ەلدەگى ءتۇرلى قيىندىقتار مەن كەز كەلگەن مۇمكىندىككە تالاس سالدارىنان ساناۋلى عانا ادام سپورت سالاسىندا جەتىستىككە جەتۋگە ۋاقىت پەن كوڭىل بولەدى. جۇيە ەلدەگى سپورتتىق تالانتتى اشۋعا ارنالماعان. ال تالانتى بارلاردىڭ الەمدىك دەڭگەيگە شىعۋعا دەنساۋلىعى جارامايدى, ازىق-ت ۇلىگى تاپشى, سپورتتىق ينفراقۇرىلىم مەن جاتتىعۋ جاساۋعا مۇمكىندىگى جوق.
شاشي تارۋر,
بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى, ءۇندىستاننىڭ بۇرىنعى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى جانە ادام رەسۋرستارىن دامىتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ءمينيسترى, ءۇندىستان ۇلتتىق كونگرەسىنىڭ دەپۋتاتى
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org