اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن اۋعانستانداعى اسكەردى ەلگە قايتارۋعا اسىعار ەمەس. ول اسكەردى تەك الداعى قىركۇيەكتە قايتارۋدى كوزدەپ وتىر. اسكەردى قايتارۋ جونىندەگى بۇل شارالار بۇعان دەيىنگى پرەزيدەنت دونالد ترامپ پەن اۋعانستانداعى ءىرى قوزعالىس – تاليبان اراسىنداعى كەلىسىم اياسىندا جۇزەگە اسىرىلماق.
«اسكەري ساياساتتى قايتا قاراعان مەملەكەت باسشىسى اقىرىندا اۋعانستانداعى اسكەري كۇشتى ەلگە قايتارۋ تۋرالى شەشىمىن قابىلدادى. وسىلايشا, 20 جىلعا جۋىقتاعان شيەلەنىسكە نۇكتە قويىلماق», دەگەن مالىمدەمە جاسادى اقش پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
ءبىر قىزىعى, بۇل وپەراتسيا ءال-كايدانىڭ 2001 جىلى اقش-تا جاساعان ۇلكەن شابۋىلىنان كەيىن 20 جىل وتكەن سوڭ قولعا الىنىپ وتىر. ءدال وسى تەرراكت اۋعانستانداعى سوعىستىڭ باستالۋىنا سەپ بولعان-دى.
ترامپ اكىمشىلىگى ورناتقان كەلىسىم بويىنشا اۋعانستانداعى اقش اسكەرى بيىل مامىردا ەلگە قايتارىلۋى ءتيىس. دەگەنمەن د.بايدەن ولار ازىرگە سوندا قالىپ, 11 قىركۇيەكتە ەلگە كەلەدى دەگەن شەشىمىن حابارلادى. وعان قوسا 2 500 جاۋىنگەردى ەلدەن شىعارۋ قيىن ءارى قاۋىپسىز بولمايتىنىن ايتتى.
دەگەنمەن اقش تىنىش كەتەر ەمەس. جاۋاپتى تۇلعالار تاليباندى ءالى دە ەلدە قىسىم كورسەتەدى دەپ ايىپتايدى. سونىمەن قاتار ولاردىڭ ءال-كايدامەن بايلانىسىن اشكەرەلەۋگە تىرىسىپ باعۋدا. اقش تاراپى تاليبتەردىڭ لاڭكەستىك توپپەن سەرىكتەستىكتى جالعاستىرىپ جاتقانىنا سەنىمدى.
بۇل ايىپتاۋلارعا قاتىستى تاليبتەر جاۋاپسىز قالمادى. ولار بىلتىر اۋعانستانداعى بارلىق سىرتقى كۇش, ياعني اقش اسكەرىمەن قوسا ناتو-عا مۇشە ەلدەردىڭ وكىلدەرى 1 مامىرعا دەيىن ەلدەن شىعارىلماعان جاعدايدا قىسىم كورسەتىپ, قارسىلىقتارىن قايتا جالعاستىراتىنىن حابارلادى. وعان قوسا ولار 16 ساۋىردە ىستانبۇلدا وتكىزىلۋى كەرەك كونفەرەنتسياعا قاتىسپايتىندارىن ايتىپ, بۇل شەشىمىن نىقتاي ءتۇستى. كەلىسسوزگە كەلۋشى ەلدەردىڭ سۇراعىنا «ەلدەگى سىرتقى كۇشتەر تولىقتاي شىعارىلسا, حالىقارالىق كەلىسسوزدەرگە قاتىسامىز» دەپ جاۋاپ بەردى.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, بۇگىنگى كۇنى اۋعانستان اۋماعىندا امەريكالىق 2 500 جاۋىنگەر بار. ودان بولەك ناتو-عا مۇشە ەلدەردىڭ 9 600 اسكەري وكىلى ورنالاسقان.
كىشىگىرىم تاريحي شەگىنىس جاسايتىن بولساق, اقش-تىڭ اۋعانستانعا ينتەرۆەنتسياسى 2001 جىلى قازاندا باستاۋ الدى. سول كەزدەگى پرەزيدەنت دجوردج بۋش اۋعانستاننىڭ 11 قىركۇيەكتەگى شابۋىلىنان كەيىن بىرنەشە اپتادان سوڭ اسكەر جىبەردى. وسىلايشا, بۇل اقش تاريحىنداعى ەڭ ۇزاق شەتەلدىك اسكەري ناۋقانعا اينالىپ وتىر. دەگەنمەن بۇل وپەراتسيانىڭ پايداسىمەن قاتار زيانىن دا اتاپ وتكەن ءجون. ماسەلەن, ۆاشينگتوننىڭ قولداۋىمەن تاليبتەر رەجىمى قۇلاپ, جاڭا بيلىك ورناعانىمەن, ەلدە پارتيزاندىق سوعىس باستالدى. ازاماتتار حالىقارالىق كواليتسياعا قارسى شىعىپ, ونىڭ سوڭى ۇلكەن ازاماتتىق قارسىلىققا ۇلاستى. 10 جىلدان كەيىن اۋعانستانداعى اقش اسكەرىنىڭ سانى ءتىپتى ارتتى. 2010 جىلدارى جاۋىنگەر سانى 150 مىڭعا جاقىندادى. اسكەري كونتينگەنت سانىن ازايتۋ جۇمىستارى تەك 2014 جىلى باستالدى.
باسقا ەلدە اسكەر ۇستاۋ قىرۋار قارجىنى تالاپ ەتەتىنىن بەلگىلى. اسكەر سانى 100 مىڭنان اسقان 2010 جىلدارى اقش جىل سايىن 100 ملرد اقش دوللارىن ءبولىپ وتىرعان. اقش ۇكىمەتىنىڭ مالىمەتىنە قاراساق, 2016 مەن 2018 جىلدار اراسىندا 40 ملرد اقش دوللارى, ال 2019 جىلى 38 ملرد اقش دوللارى جۇمسالعان.
اقش قورعانىس مينيسترلىگى اۋعانستانداعى سوعىسقا 2001 جىلدىڭ قازانىنان 2019 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنا دەيىن 778 ملرد اقش دوللارى جۇمسالدى دەگەن مالىمەت جاريالايدى. قوسىمشا جۇمىستارعا تاعى 44 ملرد اقش دوللارى كەتكەن. سونىمەن 20 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا اقش بۇل ساياساتىن جۇرگىزۋگە 822 ملرد اقش دوللارىن بولگەن. تاۋەلسىز زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى زەرتتەۋ جۇرگىزە كەلە, بۇل سانداردىڭ شىندىققا جاناسپايتىنىن ايتادى. ولاردىڭ ويىنشا جۇمسالعان قارجى ادەيى از كورسەتىلگەن.
نەگىزگى قاراجات اسكەردى قامتۋ, مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ مەن وتەماقى تولەۋگە باعىتتالعان. سونىمەن بىرگە 86 ملرد اقش دوللارى اۋعان ۇلتتىق اسكەرىن, پوليتسياسىن جانە باسقا دا قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىن قۇرۋعا جۇمسالعان.
البەتتە, اتالعان جۇمىستاردان بولەك اقش جۇرگىزگەن ساياساتتىڭ ىشىندە ەسىرتكىمەن كۇرەس تە ۇلكەن قاراجات قاجەت ەتەدى. ماتەريالدىق شىعىننان بولەك, وسى جىلدار ىشىندە اقش اۋعانستاندا 2 300-دەن استام جاۋىنگەرىن جوعالتقان.
باتىس قانشا جەردەن ارالاسسا دا تاليبتەر ءوز كۇشىن دالەلدەي ءبىلدى. سوڭعى جىلدارى ولاردىڭ ايبىنى اسقاقتاعانى سونشا, اۋعانستان جەرىنىڭ كوپ بولىگىن ءوز باسقارۋىنا الدى. بايدەننىڭ اسكەردى قايتارۋ ءىسىن بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن كەشىكتىرە ءتۇسۋ سەبەبى وسىمەن بايلانىستى دەگەن وي تۋىندايدى. ويتكەنى ول جاقتان جاۋىنگەرلەرىن قايتاراتىن اقش ءوز تالابىن جەتكىزگەن-ءدى. تاليبان بولسا تالاپتىڭ بارلىعىمەن كەلىسپەي وتىر. ساراپشىلار اقش-تىڭ اسكەري يميدجىنە نۇقسان كەلمەۋى ءۇشىن بايدەن تالاپتار تولىق ورىندالمايىنشا, اسكەرىن شىعارمايدى دەگەن پىكىر ايتادى.
اقش-تىڭ شيەلەنىسكە تولى اۋعانستاننان كەتۋى ونداعى تاليبان قوزعالىسىنىڭ كۇشەيۋىنە الىپ كەلەدى دەگەن پىكىر كوپ. بۇگىندە تاليبان شەتەلدىك اسكەرمەن تەكەتىرەستى توقتاتقانىمەن, اۋعانستان باسىنداعى بيلىكپەن ورتاق كەلىسىمگە كەلەر ەمەس.
ەكى جاقتىڭ تالاپتارىنا توقتالار بولساق, سوتتالعان 5000 ءتاليبتى اۋعانستانعا قايتارۋ كەلىسىم اياسىندا قاراستىرىلعان. ال تاليبان بولسا ەلدەگى باسقا دا يسلاميستەرمەن كۇرەستى جالعاستىرىپ, ەل بيلىگىمەن كەلىسىمگە كەلۋگە مىندەتتى. ەكى ەل اراسىنداعى كەلىسىم باياۋ جۇرگىزىلۋدە.
اقش-تى تەحنيكالىق نە لوگيستيكالىق شەكتەۋلەر ەمەس, ساياسي ماسەلەلەر مازالايتىنى بەلگىلى. وعان قوسا دجو بايدەن اسكەر كەتكەننەن كەيىن تۋىندايتىن ۆاكۋم باسقا گەوساياسي ويىنشىلارمەن تولتىرىلۋى مۇمكىن دەگەن بولجامىن جاسىرمايدى. ال جاڭا ويىنشىلار اقش ساياساتىن جاقتاۋشىلار بولىپ شىعۋى ەكىتالاي. وعان قوسا اۋعانستاننىڭ يران, قىتاي, پاكىستان سىندى كورشىلەرىنىڭ ءوز ستراتەگياسى بارىن ەستەن شىعارماعان ءجون. سوندىقتان ءدال قازىر اۋعانستانداعى احۋالدىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى بولجام جاساۋ قيىن.