م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «دالا فولكلورى مەن مۋزىكاسىنىڭ مىڭ جىلى» جوباسى بويىنشا دايىندالعان «دالا فولكلورىنىڭ انتولوگياسى» ونتومدىعىنىڭ, « ۇلى دالانىڭ كونە سارىندارى» ۇشتومدىعىنىڭ 2-ءشى تومىن, سونداي-اق «ەجەلگى ءداۋىر ادەبيەتىنىڭ» بەستومدىعىنىڭ 2, 3-ءشى تومدارىن كوپشىلىككە تانىستىردى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
جوبا قۇراستىرۋشىلارى, رەداكتسيالاۋعا اتسالىسقان عالىمدار, رەداكتورلار مەن ادەبيەت سالاسىنىڭ ساراپشىلارى قاتىسقان جيىندا م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى كەنجەحان ماتىجانوۆ قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا ايتىلعان «دالا فولكلورى مەن مۋزىكاسىنىڭ 1000 جىلى» جوباسى اياسىندا «دالا فولكلورىنىڭ انتولوگياسى» مەن « ۇلى دالانىڭ كونە سارىندارىن» جاساۋ كەرەكتىگى تۋرالى تاپسىرماسىن ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرى اسا زور جاۋاپكەرشىلىكپەن ورىنداعانىن ايتىپ ءوتتى. بۇل تۋىندىلار – حالىقپەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان ۇلكەن مادەني, تاريحي تاعلىمعا تولى تانىمدىق ءرول اتقارۋشى رۋحاني كۇش. بۇرىنعى ءداستۇرلى قوعامدا ول ادەبيەتتىڭ, ونەر مەن پەداگوگيكانىڭ قىزمەتىن اتقاردى. سول سەبەپتى ۇلتتىڭ دۇنيەتانىمى, فيلوسوفياسى, ەتيكاسى, ەستەتيكاسى, تاريحى ايشىقتى دا انىق كورىنىس تاپقان.
جۇمىس بارىسىندا قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتوريانىڭ, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنىڭ ۇستاز-وقىتۋشىلارى مەن ونەرپازدار, قاجەتتىگىنە قاراي وڭىرلەردەگى ءداستۇرلى ونەر مەكتەپتەرىنەن دە جىرشى-ورىنداۋشىلار تارتىلدى. اۋديوجازبا مەن تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى ارنايى ستۋديالاردا جۇزەگە اسىرىلدى. ونىڭ باسپاعا دايىنداۋ جۇمىستارىن ينستيتۋتتىڭ عالىم-ماماندارىنان جاساقتالعان ارنايى شىعارماشىلىق توپ جۇزەگە اسىردى جانە ولاردىڭ جۇمىسىنا رەداكتسيالىق القا, جوبانىڭ عىلىمي جەتەكشىسى, عىلىمي جانە جاۋاپتى رەداكتورلار, عالىم-ساراپشىلار, سونداي-اق ينستيتۋتتىڭ عىلىمي كەڭەسى باسشىلىق جاسادى. باسىلىمدارعا بەلگىلى وتاندىق عالىمدارمەن قاتار الىس-جاقىن شەتەل عالىمدارى دا ساراپتاما-پىكىرلەر جازدى.
«دالا فولكلورىنىڭ انتولوگياسى» ونتومدىعىنىڭ جاۋاپتى رەداكتورى – «قولجازبا جانە تەكستولوگيا» عىلىمي-يننوۆاتسيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى توقتار البەكوۆ «فولكلورلىق مۇرامىزدىڭ جاۋھارلارى ىرىكتەلىپ بەرىلگەن بۇل انتولوگيانىڭ العاشقى بەس تومى 2019 جىلى جارىق كوردى. «دالا فولكلورىنىڭ انتولوگياسى» ونتومدىعىنىڭ العاشقى 5 تومىن باسپاعا دايىنداۋدا ۇلتتىق ەپوستىڭ تاڭداۋلى ۇلگىلەرى العاش ىرىكتەلىپ, ولار تۇپنۇسقالارىمەن, باسىلىمدارىمەن سالىستىرىلىپ, تەكستولوگيالىق زەرتتەۋلەردەن كەيىنگى تاڭداۋلى نۇسقالارى جىبەرىلدى. ونىڭ ءبىرىنشى تومىندا كونە ەپوس پەن باتىرلار جىرى, ەكىنشى تومىندا «قىرىمنىڭ قىرىق باتىرى» جىرلار توپتاماسى, ءۇشىنشى تومىندا تاريحي جىرلار, ءتورتىنشى تومىندا عاشىقتىق جىرلار, بەسىنشى تومىندا داستاندار قامتىلدى. بيىل بۇل جوبا جالعاسىن تاۋىپ, قالعان بەس تومى جارىققا شىقتى» دەپ اتاپ ءوتتى. ال انتولوگيانىڭ التىنشى تومىنا ماگيالىق فولكلور, كاسىپكە قاتىستى فولكلور, ماۋسىمدىق عۇرىپ فولكلورى مەن وتباسىلىق عۇرىپ فولكلورىنىڭ تاڭداۋلى ۇلگىلەرى توپتاستىرىلدى. ال جەتىنشى توم پروزالىق فولكلوردىڭ ەرتەگى جانرىنا ارنالعان. تومعا حايۋاناتتار تۋرالى, قيال-عاجايىپ, باتىرلىق, نوۆەللالىق, ساتيرالىق ەرتەگىلەردىڭ تاڭداۋلى ۇلگىلەرى جيناقتالدى. سەگىزىنشى توم پروزالىق فولكلوردىڭ اڭىزدىق جانرلارىنا ارنالعان. تومعا ميفتەردىڭ, حيكايالاردىڭ, اڭىزداردىڭ, ءاپسانالاردىڭ, حيكاياتتاردىڭ, اۋىزەكى اڭگىمەلەردىڭ ىرىكتەلگەن ۇلگىلەرى بەرىلدى. توعىزىنشى تومعا حالىق ولەڭدەرىنىڭ قارا ولەڭ, حات ولەڭ, ءان ولەڭ, تەرمە, تولعاۋ سياقتى تۇرلەرى جيناقتالسا, ونىنشى تومعا ماقال-ماتەلدەر, جۇمباقتار, جاڭىلتپاشتار, شەشەندىك سوزدەر, ناقىلدار, وسيەت جانە قاناتتى سوزدەر سەكىلدى شاعىن جانرلار توپتاستىرىلدى.
«دالا فولكلورىنىڭ انتولوگياسى» ونتومدىعىنىڭ تۇساۋ كەسەرىن م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى فولكلورتانۋ ءبولىمىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, قر ۇعا اكادەميگى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەيىت قاسقاباسوۆ, ديكتور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىنىڭ يەگەرى, «قر مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» ساۋىق جاقانوۆا, «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى داۋرەن قۋات وتكىزدى.
مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان تاعى ءبىر تىڭ جوبا « ۇلى دالانىڭ كونە سارىندارى» انتولوگياسىنىڭ جەتەكشىسى, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قازتۋعانوۆا اينۇر بايانداماسىندا انتولوگيانىڭ 2-تومىنىڭ شىعارىلۋىنا بىلىكتى كاسىبي ماماندار, كۇي ونەرىن تاريحي-تەوريالىق تۇرعىدان زەرتتەگەن كۇيتانۋشى-عالىمدار, كونە اسپاپتاردىڭ ساقتالۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوسىپ جۇرگەن بەلسەندىلەر جۇمىلدىرىلىپ, دومبىرا كۇيلەرىنىڭ ايماقتىق داستۇرلەرىن جالعاستىرعان كۇي شەبەرلەرىنىڭ تاجىريبەسى مەن ءبىلىمى ورتاعا سالىندى.
«اسپاپتىق كونە سارىندار» بولىمىنە – شاڭقوبىز, ساز سىرناي, سىبىزعى, جەتىگەن, قوبىز, ءۇش شەكتى دومبىرا سارىندارى جيناقتالعان. انتولوگيادا فولكلورلىق اسپاپتار كۇيلەرىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىنىڭ ىشىندە حالىق كۇيلەرىنىڭ «قىز مۇڭى» (شاڭ قوبىز), «بالجىڭكەردىڭ جەلىسى» (ساز سىرناي), «ەرتىس تولقىنى» (سىبىزعى), «قوڭىر قاز» (قوبىز), «نار يدىرگەن» (شەرتەر), «تولعاۋ» ء(ۇش ىشەكتى دومبىرا) جانە ت.ب. تۋىندىلار ىرىكتەلىپ الىندى. سونداي-اق, 2012-2014 جىلدارداعى ءىس-ساپار كەزىندە قىتاي جانە موڭعوليا رەسپۋبليكالارىن مەكەندەگەن قازاق دياسپوراسىنان جازىلىپ الىنعان سىبىزعىشىلار ەڭبەك ابدوللا ۇلىنىڭ, ارىستان ابدوللا ۇلىنىڭ, سامىرىق بوعداحان ۇلىنىڭ, جۇماعازى بەيىلحان ۇلىنىڭ ونەرلەرى تانىستىرىلسا, وتاندىق سىبىزعىشىلار بولات سارىباەۆتان باستاپ, شاناق اۋعانباەۆتىڭ, تالعات مۇقىشەۆتىڭ ورىنداۋىنداعى كۇيلەر بەرىلدى. قازاقتىڭ اسپاپتىق مۋزىكا وكىلدەرىنىڭ رەپەرتۋارى سارالانىپ, اعا بۋىننان جاس ونەرپازدارعا دەيىنگى ارالىقتاعى 175-تەن استام كۇيشىنىڭ ورىنداۋشىلىق نۇسقالارى ۇسىنىلدى.
ايماقتىق, تارماقتىق, نۇسقالىق تۇرگە بولىنەتىن باي, ءارى شەكسىز مۇرانىڭ ىشىنەن اسپاپتىق مۋزىكانىڭ 335 تاڭدامالى ۇلگىسى ىرىكتەلىپ الىندى. تۇڭعىش رەت قازاقتىڭ ءتول مۇراسى ۇسىنىلعان باسىلىم زاماناۋي فورماتتا ەلەكتروندى قۇرالدارعا كوشىرىپ الىپ پايدالانۋعا قولايلى بولاتىنداي ارنايى QR كودپەن, CD ديسكپەن بىرگە جارىققا شىقتى. تۇساۋكەسەر ءراسىمىن كۇيشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءشامىل ابىلتاەۆ, كۇيشى, ى.التىنسارين اتىنداعى توسبەلگىنىڭ يەگەرى, «مادەنيەت قايراتكەرى», «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» ءابدىلحاميت رايىمبەرگەنوۆ; قوبىزشى, قر مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى سايان اقمولدا; ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ دوتسەنتى, قر مادەنيەت قايراتكەرى, قر ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى مۇرات ابۋعازى, قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق .ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسى حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى نۇرباەۆا دينارا وتكىزدى.
ەلىمىزدە العاش رەت جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان «ەجەلگى ءداۋىر ادەبيەتىنىڭ انتولوگياسىنىڭ» باستى ماقساتى – ۇلى دالانىڭ ەجەلگى زاماننان بەرگى جازبا مۇرالارى مەن ادەبي جادىگەرلەرىن جيناقتاپ, جۇيەلەپ, زەرتتەپ, جاس ۇرپاق نازارىنا ۇسىنۋ, تۇركى حالىقتارىنا ورتاق ەجەلگى جانە ورتا عاسىر ادەبي ەسكەرتكىشتەرىن نەعۇرلىم تولىق جارىققا شىعارۋ. جوبا جەتەكشىسى م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ەجەلگى ءداۋىر ادەبيەتى جانە تۇركىتانۋبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قىدىر ءتورالى « ۇلى دالا جاۋھارلارى» سەرياسى «ەجەلگى ءداۋىر ادەبيەتى انتولوگياسىنىڭ» ەكىنشى جانە ءۇشىنشى تومىنا ەنگەن ادەبي جادىگەرلەر تۋرالى ايتىپ ءوتتى.
بىرنەشە تومدى قۇرايتىن سەريانىڭ ءار تومى رەداكتسيالىق باس القانىڭ كىرىسپە ماقالاسىمەن اشىلىپ, سوڭىندا جازىلعان تۇسىنىكتەمەلەردى قامتيدى.