ءار جىلدىڭ ىزعارلى جەلتوقسانىنىڭ 16-سى مەن جاز جايناتىپ, كۇن كۇلدىرگەن ماۋسىم ايىنىڭ 16-سى... وسى ەكى كۇننىڭ مەنىڭ سانامدى ءار كەز «سەلك» ەتكىزىپ ءبىر سىلكىپ قوياتىن جايى بار. ارادا 34 جىل وتسە دە, ول كۇندەر ەش ۇمىتىلمايدى ەكەن.
1987 جىلدىڭ 16 ماۋسىمىنا قاراعان ءتۇن بولاتىن. ەرتەڭگى ءنومىردى بۇتىندەپ, جارىققا شىعارۋدىڭ قامىمەن زىر جۇگىرىپ جۇرگەنبىز. قازتاگ پەن تاسس-تان تاسقىنداپ كەلەتىن ماتەريالدار جوباسى رەتكە كەلىپ, سايابىرسىپ قالعان. اياق استىنان قازتاگ-تان تۇسكەن فوتوماتەريال بارشامىزدىڭ نازارىمىزدى بىردەن وزىنە اۋداردى. جەلتوقسانشىلاردى جازاعا تارتقان سوت اياقتالىپ, سونىڭ فوتوحابارى «ليتەر» بەلگىسىمەن جىبەرىلگەن ەكەن. رەسپۋبليكالىق بىرقاتار گازەتتەر ەرتە جارىقتا باسىلىپ كەتكەن. ادەتتەگىدەي, ءبىزدىڭ وبلىستىق «جەتىسۋ» مەن «وگني الاتاۋ» گازەتتەرى كوشتىڭ سوڭىن تۇگەندەپ جۇرگەنبىز...
ءبىر قىزىعى, جەلتوقسانشى ءتورت قازاق جىگىتىنىڭ قاسقايىپ تۇرعان سۋرەتىن بىزبەن بىرگە جاريالاعان «وگني الاتاۋ» گازەتىنىڭ باسشىلارى سوندا جاپپاي جازالانعان جوق. جاۋاپتى حاتشىسى (سكوروحودوۆ) عانا قاتاڭ ەسكەرتۋ الدى. ال «جەتىسۋ» باسشىلارى جازالاندى. نەگە ولاي بولدى؟
اقيقاتقا جۇگىنسەك, بۇل ارادا ەكى گازەتتىڭ دە جازالاناتىنداي كىناسى جوق ەدى. سول سياقتى ولار اتاقتى سۋرەتتى جاريالاعانى ءۇشىن باتىلدىق نەمەسە وجەتتىك جاسادى دەۋ دە قيسىنعا كەلمەيدى. ويتكەنى, جوعارىدا ەسكە الدىم, سول كۇنگى قازتاگ-تان تۇسكەن فوتوماتەريالدىڭ شەكەسىندە «ليتەر» بەلگىسى تۋردى. ونداي ەرەكشە ماقالالار گازەت باسشىلارىنىڭ شەشىمىنسىز-اق نومىرگە سالىناتىن. ءتارتىپ سولاي. راس, گازەتتىڭ تەحنيكالىق رەداكتورى رەتىندە مەن توسىن «ليتەر» جايىندا كەزەكشىگە, ول ارقىلى باسشىلارعا ءبىر اۋىز ەسكەرتتىك. قايتالاپ ايتايىن, «ليتەر» – ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ رۇقسات بەلگىسى, وعان ەش توسقاۋىل قويىلمايدى. سوندىقتان دا فوتو سالىندى, گازەت جارىققا شىقتى.
ەرتەڭگىسىن ادەتتەگىدەي ءتۇس اۋا جۇمىسقا كەلسەم, بۇكىل باسشىلارىمىز باسپاحانادا زار يلەپ ءجۇر. ءتورت باتىردىڭ تۇپنۇسقا سۋرەتىن ىزدەپ الەك. گازەتتىڭ جارىققا شىعۋىنا قول قويىلعان سوڭ, نومىرگە سالىنعان قىزىقتى, ماڭىزدى سۋرەتتەردى, كەيدە ونەر جۇلدىزدارىنىڭ بەينەلەرىن تاڭداپ الىپ, ۇيگە الىپ كەتەتىنىم بار-تىن. قاھارمان ءتورت قانداسىما جانىم اشىپ, ءبىر جاعى جۇرەگىم اۋىرىپ, ەڭ بولماسا ەستەلىك بولسىن دەگەن نيەتپەن تاريحي سۋرەتتى ۇيدەگى ارحيۆىمە قوسىپ قويعانمىن. «مەندە» دەگەن ءسوزىم كۇللى جۇرتتىڭ ءجۇزىن جادىراتىپ جىبەرگەنى ءالى كوز الدىمدا. كۇندەلىكتى كونۆەيەر-گازەتتىڭ كەرۋەنىمەن ءجۇرىپ, كىمنىڭ نە ءۇشىن جازالانعانى, شىنىن ايتسام, ەسىمدە دە قالماپتى. تۇپنۇسقا سۋرەتتى ۇيدەن اكەپ باسشىلاردىڭ قولىنا تابىستادىم, ولاردى «ادەيى جوعالتىپ» جىبەرگەن دەگەن جوعارى جاقتان جەلدەي ەسەتىن جالاقورلىق شابۋىلدان قۇتقاردىم-اۋ دەگەن سەزىمدە بولعانىم دا راس.
ەندەشە, «سۋرەت وقيعاسىنىڭ» نەگە سونشالىقتى دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەنىن وسى كۇنگە دەيىن تۇسىنە الماي تاڭمىن. قازاقشا ايتقاندا, «ليتەر» بەلگىسىن العا تارتقان «وگني الاتاۋ» جازادان وپ-وڭاي قۇتىلدى ەمەس پە؟! الدە, بۇل سول كەزدەگى شوۆينيستىك ساياساتتىڭ «ۇلتشىل» قازاقتاردىڭ ساعىن سىندىرۋ امالى بولدى ما ەكەن؟
ءاليا سەيىلحانوۆا,
الماتى وبلىستىق «جەتىسۋ» گازەتىنىڭ تەحنيكالىق رەداكتورى (1980-1990 ج.ج)
الماتى