الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا تورىندە جازۋشىلار وداعىنىڭ ادەبي جىل قورىتىندىسى ءوتتى. ۇلت ادەبيەتىنىڭ جىل ىشىندەگى تابىسى سارالانعان باسقوسۋعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ارنايى شاقىرىلعان قالامگەرلەر قاۋىمى قاتىسىپ, ادەبي ۇدەرىستىڭ بۇگىنگى تىنىسىن باعامدادى.
القالى جيىندى اشقان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ وتكەن جىل ادەبيەتىمىز ءۇشىن تولايىم تابىسقا, جاڭا تۋىندىلار مەن جارقىن ەسىمدەرگە تولى بولعانىن اتاپ ءوتتى. جازۋشىلار وداعىنىڭ 2025 جىلى اتقارعان اۋقىمدى جۇمىستارى تۋرالى ارنايى ازىرلەنگەن بەينەماتەريال كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. وندا ءبىر جىل ىشىندە جۇزەگە اسقان ادەبي باستامالار مەن مادەني جوبالار كەڭىنەن قامتىلعان.
مىنبەرگە كوتەرىلگەن قالامگەرلەر ەل ادەبيەتىنىڭ وزەكتى باعىتتارىنا توقتالدى. نۇرداۋلەت اقىش مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن جازۋشىلار وداعى اراسىنداعى سەرىكتەستىك اياسىندا جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقان ءۇش بىردەي جوبانىڭ ماڭىزىن تارقاتسا, جۇسىپبەك قورعاسبەك «تۇركى الەمىنىڭ ادەبيەتى» جوباسىنىڭ ادەبي كەڭىستىكتى كەڭەيتۋدەگى ورنىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ال جانار ءابدىشوۆا وداق جۇمىسىنا جالپىلاما شولۋ جاساپ, كەيىنگى جىلدارى اتقارىلعان ىلكىمدى ءىس پەن تىڭ باستاماعا توقتالدى.
ءسوز العان قالامگەرلەر كىتاپتاردىڭ جارىق كورۋى مەن قالاماقى ماسەلەسىنىڭ بىرتىندەپ وڭ شەشىم تابا باستاعانىن اتادى. دەگەنمەن ولار قازاق ادەبيەتىن الەمدىك دەڭگەيگە شىعارۋعا شەتەلدىك اۋديتورياعا ۇسىنىلاتىن شىعارمالاردىڭ اۋدارما ساپاسىنا ەرەكشە ءمان بەرۋ قاجەتتىگىن دە اشىق قوزعادى. بۇل ۋاقىت تالابى, رۋحانيات الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك ەكەنى باسا ايتىلدى.
جيىننىڭ عىلىمي-تانىمدىق بولىگىندە مازمۇندى باياندامالار وقىلىپ, ادەبي ۇدەرىستىڭ جاڭا باعىتتارى ءسوز بولدى.
ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى انار فازىلجانوۆا «قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق كورپۋسى جانە ونىڭ جازۋشىلار ىشكورپۋسى – ۇلتتىڭ ەستەتيكالىق ساناسىن قالىپتاستىرۋ قۇرالى» اتتى تاقىرىپتا وي قوزعاپ, ءتىل مەن ادەبيەتتىڭ تسيفرلىق كەڭىستىكتەگى ءرولىن سارالادى. ال «كىتاپ ەلشىلەرى» باستاماسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى بەكنۇر كيسىقوۆ وقىرمان مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋداعى جاڭا تەتىكتەرگە توقتالىپ, كىتاپ وقۋدى ناسيحاتتاۋدىڭ زاماناۋي ۇلگىلەرىن ۇسىندى. ءوز كەزەگىندە اينۇر احمەتوۆا ادەبي شىعارماشىلىق پەن سىن سالاسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ, ونىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن قاتەرلەرىن سارالادى. بۇل تاقىرىپ جيىنعا قاتىسۋشىلار اراسىندا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ, قىزۋ پىكىر الماسۋعا ۇلاستى.
ادەبيەت كەڭەستەرى اياسىنداعى باياندامالار بۇگىنگى ءسوز ونەرىنىڭ تىنىسىن تارازىلاپ, باعىت-باعدارىن ايقىنداعان سالماقتى وي الاڭىنا اينالدى. ماسەلەن, پروزا كەڭەسى بويىنشا ءسوز العان سەرىك ەلىكباي «بۇگىنگى قازاق پروزاسى تۋرالى ءسوز» اتتى بايانداماسىندا قازىرگى قالامگەرلەردىڭ كوركەمدىك ىزدەنىسى مەن تاقىرىپتىق اياسىن سارالاپ, پروزاداعى جاڭا باعىتتارعا توقتالدى. ال پوەزيا كەڭەسىندە بولات شاراحىمباي 2025 جىلعى قازاق پوەزياسىنىڭ تابىسى مەن كەمشىن تۇسىن تارازىلاپ, ولەڭدەگى مازمۇن مەن فورما ماسەلەسىن تەرەڭنەن قوزعادى.
بالالار ادەبيەتى كەڭەسىندە اسىلان تىلەگەن جاس وقىرمانعا ارنالعان شىعارمالاردىڭ كوركەمدىك دەڭگەيى مەن تاربيەلىك ءمانىن ءسوز ەتسە, سىن كەڭەسىندە الماسبەك ماۋلەنوۆ ادەبي سىننىڭ بۇگىنگى احۋالى مەن ونىڭ قوعامداعى ءرولىن ايقىنداپ بەردى.
اۋدارما كەڭەسىندە داۋلەتبەك بايتۇرسىن ۇلى ادەبي اۋدارمانىڭ الەمدىك مادەني بايلانىستاردى نىعايتاتىن التىن كوپىر ەكەنىن اتاپ وتسە, شەتەلدەگى قازاق ادەبيەتى بويىنشا سلامقات سەيىتقامزا سىرتتاعى قانداس قالامگەرلەردىڭ جەتىستىكتەرىن تىلگە تيەك ەتتى.
ساتيرا جانرىنىڭ بۇگىنگى تىنىسىن ولجاس قاسىم سارالاپ, جاڭا ءداۋىر تالاپتارىنا ساي وزگەرىستەرگە توقتالدى. ال دەرەكتى پروزانىڭ ماڭىزى تۋرالى اباي ماۋقارا ۇلى «بولاشاق تاريحتىڭ نەگىزى» رەتىندە باعامداپ, بۇل جانردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. باياندامادا قايسار ءالىمنىڭ «مىرجاقىپ دۋلات ۇلى» جانە «اتىلۋىن كۇتكەن التى كۇن» كىتاپتارى جاقسى باعالانىپ, باسقا دا بىرقاتار ەڭبەگى تانىمدىق قىرىنان اتالدى.
جاستار پروزاسى بويىنشا الىشەر راحات جاس قالامگەرلەردىڭ ىزدەنىسى مەن قالىپتاسۋ جولىن ءسوز ەتسە, پوەزياداعى بۋىن ساباقتاستىعىن ەرعالي باقاش «پوەزيا جاسقا قاراي ما؟» دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ءوربىتتى.
ورىس ادەبيەتى كەڭەسىندە سۆەتلانا انانەۆا ادەبيەتتىڭ مادەنيەتارالىق بايلانىستاعى ورنىن تالداپ, كوپۇلتتى كەڭىستىكتەگى رۋحاني ساباقتاستىققا نازار اۋداردى. دراماتۋرگيا سالاسىنداعى ماسەلەلەردى جاقسىلىق مۇراتبەك كوتەرىپ, وتاندىق دراماتۋرگيانىڭ بۇگىنگى بەتالىسى مەن كەلەشەگىنە وي جۇگىرتتى.
ال فانتاستيكا, دەتەكتيۆ بويىنشا تەمىربولات احمەتوۆ دەتەكتيۆ جانرىنىڭ قوعامداعى قۇقىقتىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋداعى رولىنە ءمان بەرسە, ۇيعىر ادەبيەتى كەڭەسىندە شاۆكات نازاروۆ ۇلتتىق ادەبيەتتىڭ وزىندىك بولمىسىن كەڭىنەن اڭگىمەلەدى. وسىلايشا, جانر-جانرعا بولىنگەن مازمۇندى باياندامالار ادەبيەتتىڭ سان قىرلى تابيعاتىن اشىپ, ءار سالاداعى تۇيتكىلدەر مەن مۇمكىندىكتەردى ايقىنداپ بەردى.
ادەبي باسقوسۋ بارىسىندا جىل بويى ۇزدىك شىعارمالارىمەن دارالانعان قالامگەرلەر ماراپاتتالىپ, رۋحانياتقا سۇبەلى ۇلەس قوسقان اۆتورلارعا قۇرمەت كورسەتىلدى. حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ بيىلعى يەگەرلەرى قاتارىندا ادەبيەتكە ۇلەس قوسقان قالامگەرلەر, جاڭا تۋىندىلارىمەن تانىلعان جاس اۆتورلار, سونداي-اق ادەبيەتكە جاناشىرلىق تانىتىپ جۇرگەن بەلگىلى مەتسەناتتار بار.
اتاپ ايتقاندا, جاڭىلحان اسىلبەكوۆا, قاناعات ابىلقايىر, بايان بولاتحانوۆا, ەربولات بايات, ءسابيت دۇيسەنبيەۆ, التىنشاش جاقيانوۆا, زاحاردين قىستاۋباەۆ, جۇماباي قايرانباي, بيجان قالماعانبەتوۆ, دارحان قىدىرالى, باتىربەك مىرزابەكوۆ, ءماجيت اكبار, نۇرىمجان ماۋىت, ماقسات مالىك, سەرىك نۇعىمان, سلامقات سەيىتقامزا, قانات سانىك, ايناگۇل سادىقوۆا, ايتباي ساۋلەبەك, بەكەت تۇرعاراەۆ, دۋلات تاستەكەەۆ, يمينجان توحتياروۆ, فارحات تامەنداروۆ, باۋىرجان حاليوللا, گۇلنار شامشيەۆا, انار شامشيدينوۆا, ەرماحان شايحى ۇلى, ىرىسبەك دابەي, باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ, ايزات راقىش سىندى ازاماتتار وسىناۋ مارتەبەلى سىيلىققا لايىق دەپ تانىلدى.
سونداي-اق بالالار ادەبيەتى مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان شىعارمالاردى قولداۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق «ەر توستىك» ادەبي سىيلىعى دا ءوز يەلەرىن تاپتى. بۇل ماراپاتقا ەرتاي ايعالي ۇلى, دانەش احمەتوۆ, قايرات بەستىباەۆ, داعجان بەلدەۋباي, باۋىرجان عۇبايدۋللين, بولات داۋلەتوۆ, سايلاۋحان جولانوۆ, عالىمبەك جۇماتوۆ, شىمكەنتباي جىلماعانبەتوۆ, گۇلباقىت قاسەن, اۆۋت ءماسيموۆ, ءسالي سادۋاقاس ۇلى, ءبۇبىشحان تىكەباەۆالار يە بولدى.
بىرقاتار قالامگەرگە «قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى جازۋشىسى» اتاعى بەرىلىپ, ولاردىڭ ۇزاق جىلعى ەڭبەگى مەن ادەبيەتكە قوسقان ۇلەسى جوعارى باعالاندى. بۇل ماراپاتقا ابدىلداجان اكماتاليەۆ, تالاپبەك ازانباي ۇلى, يلاحۋن جاليلوۆ, سارمانباي يساقوۆ, تىنىمباي كارين, ءومىر كارىپ ۇلى, مۇحتار قازىبەك, بەكشۇكىر قارشالوۆ, الىبەك قاڭتارباەۆ, ميحايل يۋحما يە بولدى.
ادەبي جىل قورىتىندىسىنا ارنالعان اۋقىمدى شارا كەلەسى كۇنى جازۋشىلار وداعى عيماراتىندا جالعاسىن تاپتى. بۇل كۇنى جانرلىق سەكتسيالار اياسىندا ناقتى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, وڭىرلىك فيليال ديرەكتورلارى مەن وكىلدەردىڭ ەسەپتەرى تىڭدالىپ, الداعى جىلعا ارنالعان جوسپارلار سارالاندى.
الماتى