تىنىشى قاشقان تاياۋ شىعىس ايماعىنداعى اسكەري شابۋىلدار ۋاقىتشا توقتاتىلدى. بەس اپتاعا سوزىلعان قارۋلى قاقتىعىستان سوڭ بۇرناعى كۇنى كەشكىسىن اقش پەن يراننىڭ ەكى اپتالىق بىتىمگە كەلگەنى ءمالىم بولدى.
اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ Truth Social جەلىسىندە پاكىستاننىڭ اراعايىندىعىمەن ەكى اپتالىق بىتىمگە ۋاعدالاسقانىن جازىپ, يراننان تۇسكەن 10 تارماقتان تۇراتىن ۇسىنىستى كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە بولاتىن نەگىز دەپ اتادى. ول اقش يران اۋماعىنا باعىتتالعان بارلىق شابۋىلدى ۋاقىتشا توقتاتاتىنىن, ونىڭ وتەمى رەتىندە يران ورمۋز بۇعازىن قايتا اشاتىنىن مالىمدەدى.
يران جاعىنان دا ۋاقىتشا مامىلە رەسمي تۇردە راستالدى. تەگەراننىڭ بۇل شەشىمى تۋرالى نەگىزگى اقپاراتتار يراننىڭ جوعارى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تاراپىنان تاراتىلدى. ولار وسى قادامدى يراننىڭ ديپلوماتيالىق ءارى ستراتەگيالىق جەڭىسى رەتىندە سيپاتتايدى.
جالپى, بۇل ۋاقىتشا كەلىسىمدى اقش پرەزيدەنتىنىڭ يرانعا قويعان ۋلتيماتۋمىنىڭ ناتيجەسى دەۋگە بولادى. ونىڭ بەلگىلەنگەن ۋاقىتى 7 ءساۋىر كۇنگى كەشكى ساعات 20.00-گە دەيىن ەدى. مۇنىڭ الدىندا دونالد ترامپ وسى مەرزىمدە ورمۋز بۇعازىن دەرەۋ اشۋ جانە ۆاشينگتوننىڭ شارتتارىنا نەگىزدەلگەن بەيبىت كەلىسىمگە كەلۋ تالابى ورىندالماسا, يراننىڭ ەلەكتر ستانسالارى مەن كوپىرلەرىن قوسا العاندا بۇكىل ازاماتتىق ينفراقۇرىلىمىن جاپپاي جويۋعا باعىتتالعان سوققىلار جاسالاتىنىن ەسكەرتتى. وسىلاي سەس كورسەتكەن ول تالاپتار ورىندالماعان جاعدايدا «تۇتاس ءبىر وركەنيەت جويىلۋى مۇمكىن» دەگەن قاتاڭ مالىمدەمە جاسادى.
ال بۇل قوقان-لوققىدان سوڭ تەگەران تاراپى دا قاراپ قالمايتىنىن, پارسى شىعاناعىنداعى كورشىلەرىنىڭ, ەڭ الدىمەن ساۋد ارابياسى مەن ءباا-ءنىڭ ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمىن نىساناعا الاتىنىن اشىق ەسكەرتتى.
تۇپتەپ كەلگەندە, يران ەكىجاقتى كەلىسىمگە كەلۋى ءۇشىن 10 تارماقتان تۇراتىن ۇسىنىسىن العا تارتتى جانە اقش مۇنى قاراستىرۋعا كەتارى بولمادى. ونىڭ ىشىندە شابۋىل جاساماۋ مىندەتتەمەسى, ورمۋز بۇعازىن باقىلاۋدى ساقتاۋ, ۋران بايىتۋ قۇقىعىن تانۋ, سانكتسيالاردى تولىق الىپ تاستاۋ, كەلتىرىلگەن زالالدارعا وتەماقى تولەۋ, امەريكا اسكەرىن ايماقتان شىعارۋ سەكىلدى قاداۋ-قاداۋ تالاپتار بار.
ەكى تاراپتىڭ ۋاقىتشا كەلىسىمگە كەلۋىنە پاكىستان پرەمەر-ءمينيسترى شەحباز ءشاريفتىڭ اراعايىندىعى سەپتىگىن تيگىزدى. ول X جەلىسىندە د.ترامپتى سابىرعا شاقىرىپ, ۋلتيماتۋمدى ەكى اپتاعا ۇزارتۋدى سۇرادى, سونداي-اق يراندىقتاردى دا ىزگى نيەت نىشانى رەتىندە بۇعازدى وسى ۋاقىت ارالىعىندا اشۋعا ۇندەدى.
«تاياۋ شىعىستاعى قارۋلى قاقتىعىستى بەيبىت ارناعا بۇرۋعا باعىتتالعان ديپلوماتيالىق ءىس-قيمىلدار جۇيەلى ءارى پارمەندى سيپات الىپ, جاقىن ارادا وڭ ناتيجە بەرەتىنىنە سەنىم ۇيالاتىپ وتىر. ديپلوماتيالىق ميسسيانىڭ ءوز ماقساتىنا تولىققاندى جەتۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ ءۇشىن مەن پرەزيدەنت د.ترامپتان بەلگىلەنگەن مەرزىمدى تاعى ەكى اپتاعا ۇزارتۋدى شىن نيەتپەن سۇرايمىن. ءوز كەزەگىندە پاكىستان تاراپى يراندىق باۋىرلارىمىزدى ىزگى نيەت نىشانى رەتىندە ورمۋز بۇعازىن اتالعان ۋاقىت ارالىعىنا اشۋعا ۇندەيدى. ءبىز ايماقتاعى ۇزاقمەرزىمدى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ مۇددەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بارلىق تاراپتى ەكى اپتا بويى اتىستى توقتاتۋ رەجىمىن قاتاڭ ساقتاۋعا شاقىرامىز», دەپ جازدى. ش.شاريف.
بۇل ۇسىنىس ەكى تاراپتان دا قۇپتالىپ, قارۋلى قاقتىعىس ۋاقىتشا توقتاتىلدى. ەكى اپتالىق ءبىتىمدى سوعىستىڭ اياقتالۋى ەمەس, تاراپتاردىڭ «تىنىس الۋىنا» جانە كەلىسسوز ۇستەلىنە وتىرۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ستراتەگيالىق ءۇزىلىس دەۋگە بولادى. كەلىسىمنىڭ باستى شارتتارىنا سايكەس, يران ورمۋز بۇعازىن قايتا اشىپ, الەمدىك ەنەرگيا تاسىمالىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرەدى, اقش يران تەرريتورياسىنداعى اسكەري جانە ينفراقۇرىلىمدىق نىساندارعا جاسالاتىن اۋە سوققىلارىن توقتاتادى.
وسىناۋ جاڭالىقتى اعىنان جارىلا حابارلاعان ش.شاريف ساياسي ەرىك-جىگەر تانىتقان ەكى ەلدىڭ باسشىلىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, تاراپتاردىڭ دەلەگاتسيالارىن 10 ساۋىردە, جۇما كۇنى پاكىستان استاناسى يسلاماباد تورىندە باس قوسۋعا شاقىردى. بۇل كەزدەسۋدىڭ باستى ماقساتى – بارلىق تۇيتكىلدى ماسەلەنى رەتتەيتىن تۇپكىلىكتى بەيبىت كەلىسىمگە قول جەتكىزۋ.
تاياۋ شىعىستاعى تەكەتىرەستى توقتاتۋعا باعىتتالعان ديپلوماتيالىق كەلىسسوزدەر بارىسىندا ورمۋز بۇعازىنىڭ بولاشاق مارتەبەسىنە قاتىستى ماڭىزدى ماسەلە كوتەرىلدى. «Associated Press» (AP) حالىقارالىق اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ايماقتاعى سەنىمدى دەرەككوزدەرگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ حابارلاۋىنشا, يران يسلام رەسپۋبليكاسى مەن ومان سۇلتاندىعى بۇل ستراتەگيالىق سۋ جولى ارقىلى وتەتىن كەمەلەردەن ترانزيتتىك اقى الۋدى جوسپارلاپ وتىر. تەگەران بۇل قادامنان تۇسەتىن قاراجاتتى اسكەري قيمىلدار سالدارىنان ب ۇلىنگەن ەلدىڭ ينفراقۇرىلىمىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا جۇمساماق نيەتتە. ال وماننىڭ جينالعان قاراجاتتى قاي باعىتقا جۇمسايتىنى ازىرگە ناقتىلانباعان.
وسى ورايدا ورمۋز بۇعازىنىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدان قوس مەملەكەتتىڭ سۋ اۋماعىندا ورنالاسقانىنا قاراماستان, بۇعان دەيىن بۇل تەڭىز ءدالىزى حالىقارالىق ماڭىزى بار ەركىن جول رەتىندە قاراستىرىلىپ كەلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. تيىسىنشە, كەمەلەردىڭ ءوتۋى ءۇشىن ەشقانداي باج سالىعى نەمەسە قوسىمشا اقى تولەنبەيتىن. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل باستاما حالىقارالىق تەڭىز قۇقىعى مەن جاھاندىق ساۋدا قاعيداتتارىنا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر اكەلۋى مۇمكىن. يران تاراپى ۇسىنعان بۇل تالاپ 10 ساۋىردە يسلامابادتا وتەتىن جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەردىڭ باستى تاقىرىپتارىنىڭ بىرىنە اينالماق. الەمدىك ەنەرگيا تاسىمالىنىڭ كۇرەتامىرى سانالاتىن بۇعازدىڭ جاڭا ەكونوميكالىق تارتىپكە كوشۋى جاھاندىق مۇناي نارىعىنا دا ءوز اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى.
جالپى, ەكى اپتالىق ءبىتىمنىڭ جاريالانۋى الەمدىك نارىققا بىردەن اسەر ەتىپ, مۇناي باعاسىنىڭ تۇراقسىزدىعى باسەڭدەدى. حالىقارالىق قاۋىمداستىق بۇل ديپلوماتيالىق قادامداردان ۇلكەن ءۇمىت كۇتىپ وتىر. قازىرگىدەي گەوساياسي احۋال قۇبىلىپ تۇرعان الماعايىپ زاماندا جاھان جۇرتىنا بەيبىتشىلىكتەن اسقان قۇندىلىق جوق. اقش پەن يران اراسىنداعى ۋاقىتشا بولسا دا قول جەتكىزىلگەن مامىلە كەز كەلگەن كۇرمەۋى كۇردەلى ماسەلەنى كەلىسسوز ۇستەلىندە شەشۋگە بولاتىنىن كورسەتەدى.