تاۋار مەن تاڭبا

الماتىدا باس قوسقان وتاندىق وندى­رۋشىلەر تاڭبالانۋعا ءتيىس تاۋارلاردىڭ قاتارى بىردەن 19 اتاۋدان 31 اتاۋعا ءوسۋى بيزنەسكە  اۋىر تيەتىنىن, بۇل شەشىمگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەلۋ كەرەكتىگىن ايتتى. كاسىپكەرلەر تاڭبالاۋ ۇدەرىسى  نارىقتى زاڭسىز تاۋارلاردان تازارتقانىمەن, باعانى قىمباتتاتىپ جىبەرەتىنىن جەتكىزدى.

الكوگولسىز سۋسىندار مەن شىرىندار وندىرۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى ءاليا مامىتباەۆانىڭ ايتۋىنشا, تاڭبالاۋ جۇيەسىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن كاسىپكەرلەر جەتە تۇسىنە الماي وتىر. سوندىقتان بيزنەس وكىلدەرى تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ مەرزىمدەرىن قايتا قاراۋدى سۇرايدى. تاڭبالاۋ باسقا ەلدەر­دەگىدەي قاجەت سالالارعا ەرىكتى بولۋعا ءتيىس.

ساراپشى اتاپ وتكەندەي, ءبىرىنشى كەزەكتە كونترافاكتىلىك ىقتيمالدىلىعى جوعارى تاۋارلاردى تاڭبالاۋ قاجەت. بۇدان باسقا, تاڭبالاۋدىڭ شىنايى تيىمدىلىگىن باعالاۋ ماقساتىندا ناقتى ەسەپتەۋلەرگە باقىلاۋدى كۇشەيتكەن ءجون. ء«وندىرىستىڭ ءاربىر ءتۇرىن جەكە قاراۋ كەرەك. بارىنە بىردەي بىرىڭعاي تاڭبالاۋ فورماتىن قولدانا بەرۋگە بولمايدى», دەيدى ءا.مامىتباەۆا.

ونىڭ پىكىرىنشە, حالىقارالىق تا­جىريبەدە تاڭبالاۋ تاۋەكەلدەردەن, سونىڭ ىشىندە ۇرلىقتان قورعامايتىنى دالەلدەنگەن. سوندىقتان بىرەۋدىڭ تاجى­ريبەسىن جاسىرىن كوشىرىپ الۋعا بولمايدى, بارلىق شەشىم ەلىمىزدەگى جاعدايعا بەيىمدەلە وتىرىپ قابىلدانۋعا ءتيىس. 

ۇكىمەتتىڭ 2021 جىلعى 8 قىركۇيەكتەگى قاۋلىسىمەن تاڭبالاۋ كودىنا تاريف قۇنى بەكىتىلدى. قوسىلعان قۇن سالىعىنسىز ونىڭ بىرلىك قۇنى – 2,68 تەڭگە. ءاربىر تاۋارعا بىرەگەي نومىرلەردەن قۇرالعان Data مatrix QR كودتارىن الىپ, ءتيىستى جاپسىرمانى جاپسىرۋمەن ءىس بىتپەيتىنىن ساراپشىلار ءجيى ايتادى. تىكەلەي ساتۋ جانە بولشەك ساۋدا قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى اناستاسيا كالاشنيكوۆانىڭ ايتۋىنشا, اڭگىمە قول ەڭبەگى مەن تەحنيكالىق ىركىلىستەردى قامتيتىن كەشەندى شىعىندار تۋرالى بولىپ وتىر. «تاۋاردىڭ ءار داناسىنا  قوسىلادى دەگەن 2,68  تەڭگە – ماسەلەنىڭ ءبىر بولىگى عانا, بۇدان دا وزگە قاجەتتىلىكتەر بار. تاۋارلاردىڭ حالىقارالىق نارىقتاعى بەدەلىن سارالايتىن BSR ەسەپتەۋلەرىندە  الكوگولسىز سۋسىندارعا تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ جىلىنا شامامەن 56,45 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل قارجىعا تەك كودتار عانا ەمەس, ستيكەرلەر, جالاقى, قىزمەت كورسەتۋ دە كىرەدى. مۇنداي جاعدايدا باعا وسەدى. شاعىن بيزنەس تۇرالاپ, ءىرى ويىنشىلار, كەرىسىنشە, وسەتىن بولادى. تاڭبالاۋ وپەراتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا قوسىمشا الاڭدار مەن ادامدار قاجەت. ونىڭ ءبارى قاي تاراپتىڭ قارجىسىمەن وتەلەتىنى ايتىلماي وتىر», دەيدى ا.كالاشنيكوۆا.

ساراپشىنىڭ سوزىنشە, ۇكىمەت ءبى­رىنشى كەزەكتە قوسىمشا شىعىنداردىڭ قانداي كوزدەر ارقىلى وتەلەتىنىن اشىق ايتۋعا ءتيىس. سول كەزدە عانا جاڭا جۇيە قولدانىستاعى تەتىكتەرمەن ينتەگراتسيالانىپ, نارىق وزىنە تيىمدىسىنە باسىمدىق بەرەدى.

BSR زەرتتەۋ توبىنىڭ ماكروەكونوميسى ماديار كەنجەبولاتتىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكا تاڭابالاۋسىز-اق نارىق زاڭىنا بەيىمدەلە باستادى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, 2014–2024 جىلدار ارالىعىندا وڭدەۋشى ونەركاسىپتە كولەڭكەلى ەكونوميكا ۇلەسى تومەندەدى. نارىق  QR كودسىز-اق وزىنەن-ءوزى جۇيەلەنە باستادى. ءاربىر تاۋاردى قاداعالاۋدىڭ ورتاق جۇيەسى بار. سالىق ورگاندارى كونتراگەنتتەردىڭ ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرالارىن كامەرالدىق باقىلاۋمەن سالىستىرىپ تەكسەرەدى. دەمەك, قازىردىڭ وزىندە تاۋار اعىندارى باقىلاۋدا تۇر.

ماديار كەنجەبولاتتىڭ ايتۋىنشا, الەم ەلدەرىندە جاپپاي تاڭبالاۋ سيرەك كەزدەسەدى. ال تاڭبالاۋعا بەل شەشە كىرىسكەن رەسەيدىڭ الكوگولسىز سۋسىندار سەگمەنتىندە ەڭ ۇلكەن سوققى شاعىن كومپانيالارعا ءتيدى. اۋىزسۋ سەگمەنتىندەگى ميكروبيزنەستىڭ 60%-عا جۋىعى جابىلدى. ىرىلەرى عانا امان قالدى.

سوندىقتان تاڭبالاۋ ماسەلەسىن جان-جاقتى زەردەلەپ, كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزگەن ءجون. تسيفرلىق تاڭبالاۋدى ەكونوميكانىڭ ءتارتىبىن, جالپىعا بىردەي ويىن ەرەجەسىن قالىپتاستىراتىن قۇرال رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت. سەنىم مەن ساپا بار جەردە ۇلتتىق ەكونوميكا دا ەڭسە تۇزەپ, ىشكى نارىق جاندانا تۇسەتىنىن ەسكەرگەن ءلازىم, دەيدى ساراپشىلار.

الماتى